Periyodik Özellikler: Atom Yarıçapı

7 questions

Question 1Question

Katman sayıları ve elektron sayıları aynı olan (izoelektronik) taneciklerde, çekirdekteki proton sayısı arttık��a elektron başına düşen çekim kuvveti artar ve tanecik yarıçapı küçülür.

Buna göre; 11Na+_{11}\text{Na}^{+}, 9F_{9}\text{F}^{-} ve 10Ne_{10}\text{Ne} tanecikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Tanecik yarıçapı en büyük olan F\text{F}^{-} iyonudur.

Answer

Tanecik yarıçapı en büyük olan F\text{F}^{-} iyonudur.
Verilen taneciklerin her üçü de 1010 elektrona sahiptir ve izoelektroniktir. İzoelektronik taneciklerde çekirdek yükü (proton sayısı) en küçük olan tanecikte elektron başına düşen çekim kuvveti en az olacağından, elektron bulutu en az büzüşür ve tanecik yarıçapı en büyük olur. Proton sayısı en küçük olan F\text{F}^{-} (99 proton) iyonunun yarıçapı en büyüktür. Dolayısıyla, tanecik yarıçapı en büyük olanın F\text{F}^{-} iyonu olduğunu belirten ifade doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Taneciklerin proton ve elektron sayılarını belirleyin.
11Na+_{11}\text{Na}^{+} iyonu için: Proton = 1111, Elektron = 1010. 10Ne_{10}\text{Ne} atomu için: Proton = 1010, Elektron = 1010. 9F_{9}\text{F}^{-} iyonu için: Proton = 99, Elektron = 1010.
Taneciklerin yarıçaplarını kıyaslamak için elektron sayıları ve proton sayıları arasındaki ilişkiyi tespit etmek gerekir.
2
İzoelektronik taneciklerde proton sayısı ile yarıçap arasındaki ilişkiyi uygulayın.
Elektron sayıları eşit (1010) olduğundan, proton sayısı arttıkça çekirdeğin elektron başına uyguladığı çekim kuvveti artar ve yarıçap küçülür. Proton sayıları sıralaması: Na+(11)>Ne(10)>F(9)\text{Na}^{+} (11) > \text{Ne} (10) > \text{F}^{-} (9).
Çekirdek yükü (proton sayısı) arttıkça elektronların çekirdeğe doğru daha güçlü çekilmesi yarıçapı küçültür.
3
Taneciklerin yarıçaplarını sıralayarak doğru seçeneği belirleyin.
Yarıçap sıralaması: F>Ne>Na+\text{F}^{-} > \text{Ne} > \text{Na}^{+} şeklindedir. Buna göre yarıçapı en büyük olan tanecik F\text{F}^{-} iyonudur.
Proton sayısı en az olan F\text{F}^{-} iyonu elektronları en zayıf çeker ve elektron bulutu en geniş hacme sahip olur.

Key Concept

İzoelektronik taneciklerin yarıçaplarının karşılaştırılmasında proton sayısı (çekirdek yükü) arttıkça elektron başına düşen çekim kuvvetinin artması ve buna bağlı olarak yarıçapın küçülmesi esastır.
Estimated Time:1m 30s
Question 2Question

Periyodik sistemin baş gruplarında (A gruplarında) yer alan XX, YY ve ZZ elementleri hakkında aşağıdaki bilgiler verilmiştir:

* XX ve YY elementleri aynı periyotta olup, YY'nin atom yarıçapı XX'inkinden küçüktür.
* YY ve ZZ elementlerinin oluşturduğu Y1Y^{1-} ve Z1+Z^{1+} iyonları izoelektroniktir.
* ZZ'nin nötr atomunun katman sayısı XX'inkinden fazladır.

Buna göre; XX, YY, ZZ elementleri ve bu elementlerin oluşturduğu iyonlar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: İzoelektronik olan Y1Y^{1-} ve Z1+Z^{1+} iyonlarından, elektron başına düşen çekirdek çekim kuvveti daha az olan Y1Y^{1-} iyonunun yarıçapı daha büyüktür.

Answer

İzoelektronik olan Y1Y^{1-} ve Z1+Z^{1+} iyonlarından, elektron başına düşen çekirdek çekim kuvveti daha az olan Y1Y^{1-} iyonunun yarıçapı daha büyüktür.
İzoelektronik olan Y1Y^{1-} ve Z1+Z^{1+} iyonlarında elektron sayıları aynıdır. Ancak ZZ'nin proton sayısı YY'ninkinden daha fazla olduğu için Z1+Z^{1+} iyonunda elektron başına düşen çekim kuvveti daha fazladır. Bu nedenle Y1Y^{1-} iyonunun elektron bulutu daha az çekilir ve yarıçapı Z1+Z^{1+} iyonundan daha büyük olur.

Step-by-Step Solution

1
XX ve YY elementlerinin periyodik sistemdeki konum ilişkisini belirleme.
YY'nin proton sayısı XX'inkinden büyüktür ve periyodik tabloda XX'in sağında yer alır.
Aynı periyottaki elementlerden atom yarıçapı küçük olanın çekirdek yükü (proton sayısı) daha büyüktür.
2
ZZ elementinin katman sayısını ve konumunu analiz etme.
ZZ elementi, XX ve YY'nin bulunduğu periyodun bir altındaki periyotta yer alır ve nötr atom yarıçapı en büyüktür.
ZZ'nin katman sayısı XX'inkinden fazla olduğuna göre periyot numarası daha büyüktür.
3
İzoelektronik Y1Y^{1-} ve Z1+Z^{1+} iyonlarının yarıçaplarını karşılaştırma.
Y1Y^{1-} iyonunun proton sayısı, Z1+Z^{1+} iyonunun proton sayısından daha az olduğundan çekirdek çekim kuvveti daha azdır ve yarıçapı daha büyüktür.
İzoelektronik taneciklerde elektron sayıları eşit olduğundan, çekirdek yükü (proton sayısı) küçük olan tanecikte elektron başına düşen çekim kuvveti daha az olur, bu da yarıçapın daha büyük olmasını sağlar.

Key Concept

İzoelektronik taneciklerde proton sayısının yarıçapa etkisi ve katyon/anyon oluşumunda elektron başına düşen çekim gücünün değişimi.
Question 3Question

Baş grup elementleri olan XX, YY ve ZZ nötr atomlarının periyodik sistemdeki yerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

ElementPeriyotGrup
XX25A
YY35A
ZZ33A

Buna göre XX, YY ve ZZ elementleri ve iyonları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: XX atomu 3 elektron alarak X3X^{3-} iyonuna dönüştüğünde çekirdeğin çekim gücü azalır.

Answer

Bir atomun elektron alması veya vermesi çekirdekteki proton sayısını değiştirmediğinden, çekirdeğin çekim gücü sabit kalır; bu süreçte yalnızca elektron başına düşen çekim kuvveti değişir.
Çekirdeğin çekim gücü proton sayısına bağlıdır ve fiziksel veya kimyasal olaylarda (elektron alma/verme gibi) çekirdek yapısı değişmediği için sabit kalır. Atom elektron aldığında sadece elektron sayısı arttığı için elektron başına düşen çekim gücü azalır. Bu nedenle çekirdeğin çekim gücünün azaldığını iddia eden ifade yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Elementlerin periyodik sistemdeki konumlarına göre nötr atom yarıçaplarını kıyaslamak.
XX (2. periyot 5A) ve YY (3. periyot 5A) aynı gruptadır; aşağı doğru yarıçap arttığı için Y>XY > X olur. YY (3. periyot 5A) ve ZZ (3. periyot 3A) aynı periyottadır; soldan sağa doğru çekirdek yükü arttığı için yarıçap azalır, bu nedenle Z>YZ > Y olur. Genel sıralama Z>Y>XZ > Y > X şeklindedir.
Periyodik özelliklerde atom yarıçapının periyot ve grup numarası ile değişim mantığını uygulamak.
2
İzoelektronik iyonların yarıçaplarını karşılaşt��rmak.
X3X^{3-} iyonunun 10 elektronu ve 7 protonu vardır. Z3+Z^{3+} iyonunun 10 elektronu ve 13 protonu vardır. Elektron sayıları ve dizilimleri aynı olan bu taneciklerden çekirdek yükü (proton sayısı) küçük olan X3X^{3-} iyonunun elektronları çekme gücü daha az olacağı için yarıçapı daha büyüktür (X3>Z3+X^{3-} > Z^{3+}).
İzoelektronik taneciklerde proton/elektron oranının yarıçapa etkisini belirlemek.
3
Elektron alışverişinin çekirdeğin çekim gücü ve elektron başına düşen çekim kuvveti üzerindeki etkisini analiz etmek.
Atom elektron aldığında çekirdeğin yapısı ve proton sayısı değişmediğinden çekirdeğin toplam çekim gücü değişmez. Ancak elektron sayısı arttığı için elektron başına düşen çekim kuvveti azalır.
Çekirdek çekim gücü ile elektron başına düşen çekim kuvveti kavramları arasındaki farkı ortaya koymak.

Key Concept

Atom ve iyon yarıçaplarının periyodik sistemdeki değişim kuralları ile elektron alışverişinin tanecik yarıçapına ve çekim kuvvetlerine etkisi
Question 4Question

Kimya öğretmeni, periyodik sistemdeki elementlerin ve bunlara ait iyonların yarıçaplarını karşılaştırmak amacıyla tahtaya aşağıdaki tanecikleri yazıyor:

I. 11Na{}_{11}\text{Na}
II. 11Na+{}_{11}\text{Na}^+
III. 9F{}_{9}\text{F}^-

Buna göre; I, II ve III taneciklerinin yarıçaplarının büyükten küçüğe doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: I > III > II

Answer

I > III > II sıralaması doğrudur.
Doğru sıralama I > III > II şeklindedir. Katman sayısı en fazla (3 katman) olan nötr sodyum atomunun yarıçapı en büyüktür. Geriye kalan sodyum katyonu ile flor anyonu ise 10'ar elektrona sahip izoelektronik taneciklerdir. Bu iki tanecik kıyaslandığında, proton sayısı daha az (9 proton) olan flor anyonunun çekirdeğinin elektronları çekme gücü daha zayıf kalır ve elektron bulutu daha gevşek olduğundan yarıçapı sodyum katyonundan (11 proton) daha büyüktür.

Step-by-Step Solution

1
Taneciklerin elektron sayılarını ve katman dizilimlerini belirleme
I. 11Na{}_{11}\text{Na} nötrdür; 11 elektronu vardır ve dizilimi 2,8,12, 8, 1 şeklindedir (3 katmanlıdır).
II. 11Na+{}_{11}\text{Na}^+ katyondur; 10 elektronu vardır ve dizilimi 2,82, 8 şeklindedir (2 katmanlıdır).
III. 9F{}_{9}\text{F}^- anyondur; 10 elektronu vardır ve dizilimi 2,82, 8 şeklindedir (2 katmanlıdır).
Yarıçap kıyaslaması yapabilmek için öncelikle taneciklerin katman sayıları ve elektron dizilimlerinin bulunması gerekir.
2
Katman sayısı farklı olan taneciğin yarıçapını kıyaslama
Katman sayısı en fazla olan I. taneciğin (11Na{}_{11}\text{Na}) yarıçapı en büyüktür.
Katman sayısı (temel enerji düzeyi) arttıkça elektronların çekirdeğe olan ortalama uzaklığı artacağından yarıçap büyür.
3
İzoelektronik (elektron sayıları aynı) taneciklerin yarıçaplarını kıyaslama
II. (11Na+{}_{11}\text{Na}^+) ve III. (9F{}_{9}\text{F}^-) taneciklerinin elektron sayıları 10 olup izoelektroniktir. Çekirdek yükü (proton sayısı) fazla olan sodyumun çekirdek çekim kuvveti daha büyüktür ve elektronları kendine daha çok çekerek yarıçapını küçültür. Bu nedenle III. taneciğin yarıçapı II. tanecikten büyüktür (III > II).
Elektron sayıları aynı olan taneciklerde, proton sayısı arttıkça elektron başına düşen çekim gücü artar ve tanecik hacmi (yarıçapı) küçülür.

Key Concept

Periyodik Özellikler: Atom ve İyon Yarıçapı Kıyaslaması
Question 5Question

Nötr kükürt (16S_{16}\text{S}) atomunun elektron alarak S2\text{S}^{2-} iyonuna dönüşmesi sürecinde meydana gelen değişimlerle ilgili,

I. Tanecik yarıçapı artar.
II. Çekirdeğin çekim gücü değişmez.
III. Elektron başına düşen çekim kuvveti azalır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: I, II ve III

Answer

Verilen yargıların tamamı doğrudur. Nötr bir atom elektron aldığında proton sayısı değişmediği için çekirdeğin çekim gücü değişmez, ancak elektronlar arasındaki itme kuvveti arttığı ve elektron başına düşen çekim kuvveti azaldığı için yarıçap büyür.
Nötr bir atom elektron alarak anyon oluşturduğunda, çekirdekteki proton sayısı sabit kalırken elektron sayısı artar. Bu durum elektron başına düşen çekim kuvvetini azaltır ve elektronlar arası itmeyi artırarak tanecik yarıçapının büyümesine neden olur. Çekirdeğin çekim gücü ise yalnızca proton sayısına bağlı olduğundan değişmez. Bu nedenle üç yargı da doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Çekirdeğin çekim gücünün belirlenmesi
Çekirdeğin çekim gücü, çekirdekteki proton sayısı ile belirlenir. 16S_{16}\text{S} atomu elektron alarak S2\text{S}^{2-} iyonuna dönüştüğünde proton sayısı (1616) değişmez. Dolayısıyla çekirdeğin çekim gücü değişmez. Bu durum ikinci yargının doğru olduğunu gösterir.
Çekirdek yükünün sadece fiziksel ve kimyasal yollarla değişmeyen proton sayısına bağlı olduğunu anlamak.
2
Elektron başına düşen çekim kuvvetinin belirlenmesi
Nötr S\text{S} atomunun 1616 protonu ve 1616 elektronu varken, S2\text{S}^{2-} iyonunda 1616 proton ve 1818 elektron bulunur. Proton sayısı sabit kalıp elektron sayısı arttığı için proton/elektron oranı düşer ve elektron başına düşen çekim kuvveti azalır. Bu durum üçüncü yargının doğru olduğunu gösterir.
Elektron sayısındaki artışın, birim elektron üzerine etki eden çekim kuvvetini nasıl değiştirdiğini analiz etmek.
3
Tanecik yarıçapındaki değişimin belirlenmesi
Elektron başına düşen çekim kuvveti azaldığı ve elektronlar arasındaki elektrostatik itme kuvveti arttığı için elektron bulutu genişler ve tanecik yarıçapı artar. Bu durum birinci yargının doğru olduğunu gösterir.
Tanecik yarıçapının elektron alıp verme süreçlerinde nasıl değiştiğini açıklamak.

Key Concept

Nötr bir atom elektron aldığında (anyon oluşturduğunda) elektron başına düşen çekim kuvveti azalır ve yarıçapı büyür; bu süreçte çekirdeğin toplam çekim gücü (proton sayısı) değişmez.
Question 6Question

Temel hâldeki 17Cl_{17}\text{Cl} ve 19K_{19}\text{K} elementleri ile bu elementlerin oluşturduğu 17Cl_{17}\text{Cl}^{-} ve 19K+_{19}\text{K}^{+} iyonları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: 17Cl_{17}\text{Cl}^{-} ve 19K+_{19}\text{K}^{+} iyonları izoelektronik olup, iyon yarıçapları arasında 17Cl>19K+_{17}\text{Cl}^{-} > {}_{19}\text{K}^{+} ilişkisi bulunur.

Answer

İzoelektronik olan 17Cl_{17}\text{Cl}^{-} ve 19K+_{19}\text{K}^{+} iyonlarından, proton sayısı daha az olan 17Cl_{17}\text{Cl}^{-} iyonunun yarıçapı daha büyüktür.
İzoelektronik olan 17Cl_{17}\text{Cl}^{-} ve 19K+_{19}\text{K}^{+} iyonlarında, elektron sayıları eşit (18) iken proton sayıları farklıdır. Potasyum iyonunun çekirdeğindeki proton sayısı (19) klor iyonununkinden (17) daha fazla olduğu için elektronları daha kuvvetli çeker. Bu da potasyum iyonunun yarıçapının daha küçük olmasına yol açar. Dolayısıyla 17Cl_{17}\text{Cl}^{-} iyonunun yarıçapı, 19K+_{19}\text{K}^{+} iyonunun yarıçapından büyüktür ifadesi doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Taneciklerin katman elektron dizilimlerini yazarak elektron sayılarını belirleyin.
17Cl_{17}\text{Cl}^{-} iyonunun 18 elektronu (2-8-82\text{-}8\text{-}8) ve 19K+_{19}\text{K}^{+} iyonunun 18 elektronu (2-8-82\text{-}8\text{-}8) vardır. Her iki iyon da izoelektroniktir.
Yarıçap kıyaslaması yapabilmek için öncelikle taneciklerin elektron sayılarını ve katman dizilimlerini belirlemeliyiz.
2
İzoelektronik iyonların proton sayılarını karşılaştırarak çekirdeklerin çekim gücünü analiz edin.
19K+_{19}\text{K}^{+} iyonunun çekirdeğinde 19 proton bulunurken, 17Cl_{17}\text{Cl}^{-} iyonunun çekirdeğinde 17 proton bulunur. Dolayısıyla potasyum iyonunun çekirdeği elektronları daha güçlü çeker.
Aynı sayıda elektron barındıran taneciklerde proton sayısı arttıkça elektron başına düşen çekim kuvveti artar.
3
Çekirdek çekiminin yarıçapa etkisini değerlendirerek iyon yarıçaplarını sıralayın.
Elektron başına düşen çekim kuvveti fazla olan 19K+_{19}\text{K}^{+} iyonunun elektron bulutu daha çok büzülür ve yarıçapı küçülür. Bu nedenle yarıçaplar arasında 17Cl>19K+_{17}\text{Cl}^{-} > {}_{19}\text{K}^{+} ilişkisi bulunur.
Çekim kuvveti arttıkça elektronlar çekirdeğe daha yakın konumlanır ve iyon yarıçapı küçülür.

Key Concept

İzoelektronik taneciklerde proton sayısı arttıkça elektron başına düşen çekim kuvveti artar ve yarıçap küçülür.
Question 7Question

Baş grup elementleri olan XX, YY ve ZZ elementlerinin oluşturduğu XaX^{a} anyonu, nötr YY atomu ve ZbZ^{b} katyonuna ait proton ve elektron sayıları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

TanecikProton SayısıElektron Sayısı
XaX^{a}n2n-2nn
YYn+1n+1n+1n+1
ZbZ^{b}n+2n+2nn

Buna göre; XaX^{a}, YY ve ZbZ^{b} tanecikleri ile ilgili,

I. Çekirdeğin çekim güçleri arasındaki ilişki Zb>Y>XaZ^{b} > Y > X^{a} şeklindedir.
II. Tanecik yarıçapı en büyük olanı YY atomudur.
III. Elektron başına düşen çekim gücü en fazla olanı XaX^{a} iyonudur.

yargılarından hangileri doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: I ve II

Answer

I ve II
Çekirdeğin çekim gücü sadece proton sayısına bağlıdır. Proton sayısı en fazla olan ZbZ^{b} iyonunun çekirdek çekim gücü en büyüktür. Katman sayısı en fazla olan YY atomunun yarıçapı en büyüktür. Bu nedenle çekirdeğin çekim güçleri kıyaslaması ve en büyük yarıçaplı tanecik belirlemesi doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Taneciklerin elektron dizilimlerinin ve katman sayılarının belirlenmesi
n=18n = 18 (veya n=10n = 10) kabul edilirse; XaX^{a} anyonunun (X2X^{2-}) elektron dizilimi 2-8-8 (3 katman), YY nötr atomunun elektron dizilimi 2-8-8-1 (4 katman) ve ZbZ^{b} katyonunun (Z2+Z^{2+}) elektron dizilimi 2-8-8 (3 katman) olarak bulunur.
Yarıçap ve çekim güçlerini karşılaştırabilmek için öncelikle taneciklerin katman elektron dağılımlarını belirlememiz gerekir.
2
Çekirdek çekim güçlerinin karşılaştırılması
Proton sayıları Zb(n+2)>Y(n+1)>Xa(n2)Z^{b} (n+2) > Y (n+1) > X^{a} (n-2) şeklinde olduğundan, çekirdeklerin çekim güçleri arasındaki ilişki Zb>Y>XaZ^{b} > Y > X^{a} olur. Birinci öncül doğrudur.
Bir atom veya iyonun çekirdek çekim gücü, yalnızca çekirdekte bulunan proton sayısına (çekirdek yüküne) bağlıdır; elektron sayısının değişimi çekirdeğin toplam çekim gücünü etkilemez.
3
Tanecik yarıçaplarının karşılaştırılması
Katman sayısı en fazla olan YY (4 katman) taneciğinin yarıçapı en büyüktür. İkinci öncül doğrudur.
Yarıçap karşılaştırmalarında ilk olarak katman sayısı kontrol edilir. Katman sayısı fazla olan taneciğin yarıçapı her zaman daha büyüktür.
4
Elektron başına düşen çekim gücünün karşılaştırılması
Elektron başına düşen çekim gücü Proton SayısıElektron Sayısı\frac{\text{Proton Sayısı}}{\text{Elektron Sayısı}} oranıyla bulunur. Bu oranlar ZbZ^{b} için n+2n>1\frac{n+2}{n} > 1, YY için n+1n+1=1\frac{n+1}{n+1} = 1 ve XaX^{a} için n2n<1\frac{n-2}{n} < 1 şeklindedir. Dolayısıyla elektron başına düşen çekim gücü en fazla olan tanecik ZbZ^{b} iyonudur. Üçüncü öncül yanlıştır.
İzoelektronik taneciklerde veya elektron sayıları farklı sistemlerde elektron başına düşen çekim kuvveti, proton sayısının elektron sayısına oranı incelenerek kıyaslanır.

Key Concept

Periyodik Özellikler: Atom ve İyon Yarıçapı Kıyaslaması
Periyodik Özellikler: Atom Yarıçapı Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin