Examkin

Yüklem ve Yardımcı Fiil Eksikliği

2 questions

Question 1Question →

Aşağıdaki cümlelerde yer alan anlatım bozukluklarını, bu bozuklukların giderilmesi için gereken dil bilgisel düzeltmelerin açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Dün akşam o sinemaya, ben ise kütüphaneye gittim.
Yazarın son romanı oldukça sürükleyici, fakat dili yalın değildi.
İş yerindeki pürüzleri gidermek için yoğun çaba ve mücadele etti.
Yemekten önce ilaçlarını, sonra da dinlenmesi gerektiğini söyledi.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dün akşam o sinemaya, ben ise kütüphaneye gittim cümlesi 'farklı öznelerin tek bir çekimli eyleme bağlanmas��yla oluşan yüklem eksikliği açıklaması' ile; Yazarın son romanı oldukça sürükleyici, fakat dili yalın değildi cümlesi 'isim soylu yüklemlerin ortak ek-fiile bağlanmasının olumsuzluk bakımından yarattığı ek-fiil eksikliği açıklaması' ile; İş yerindeki pürüzleri gidermek için yoğun çaba ve mücadele etti cümlesi 'farklı eylemler gerektiren adların tek bir yardımcı fiile bağlanmasından doğan yardımcı fiil eksikliği açıklaması' ile; Yemekten önce ilaçlarını, sonra da dinlenmesi gerektiğini söyledi cümlesi ise 'ortak kullanılan eylemsinin isimlerle uyumsuzluğundan kaynaklanan fiilimsi eksikliği açıklaması' ile eşleşir.
Verilen cümlelerdeki anlatım bozuklukları dil bilgisel kurallara göre eşleştirildiğinde; yüklem eksikliği, ek-fiil eksikliği, yardımcı fiil eksikliği ve fiilimsi eksikliği durumları sırasıyla doğru açıklamalara bağlanmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümleyi ('Dün akşam o sinemaya, ben ise kütüphaneye gittim.') özneler ve yüklem ilişkisi yönünden incelemek.
'O' öznesinin 'gittim' yüklemiyle uyumsuz olduğu tespit edilir. 'O sinemaya gitti' şeklinde bir yüklem eklenmelidir. Bu durum bizi yüklem eksikliğine götürür.
Sıralı/bağlı cümlelerde farklı şahıslara ait öznelerin tek bir çekimli yükleme bağlanıp bağlanamadığını belirlemek.
2
İkinci cümleyi ('Yazarın son romanı oldukça sürükleyici, fakat dili yalın değildi.') ek-fiil kullanımı yönünden incelemek.
'Sürükleyici' sözcüğünün ek-fiil almaması nedeniyle, olumsuz ek-fiil olan 'değildi'ye ortak bağlandığı ve anlamın 'sürükleyici değildi' şekline büründüğü belirlenir. 'Sürükleyiciydi' ek-fiili eklenmelidir.
Ek-fiilin olumsuzunun ortak kullanımının yarattığı anlam belirsizliğini ve ek-fiil eksikliğini tespit etmek.
3
Üçüncü cümleyi ('İş yerindeki pürüzleri gidermek için yoğun çaba ve mücadele etti.') yardımcı fiiller yönünden incelemek.
'Mücadele etmek' kullanımı doğruyken, 'çaba etmek' kullanımının yanlış olduğu ve 'çaba göstermek' şeklinde bir yardımcı fiil gerektirdiği görülür.
İsim unsurlarının farklı yardımcı fiillere ihtiyaç duyup duymadığını kontrol ederek yardımcı fiil eksikliğini belirlemek.
4
Dördüncü cümleyi ('Yemekten önce ilaçlarını, sonra da dinlenmesi gerektiğini söyledi.') fiilimsi grupları yönünden incelemek.
'İlaçlarını' sözcüğünden sonra bir eylemsi ('alması') getirilmemesinin cümle yapısında boşluk ve anlatım bozukluğu yarattığı tespit edilir.
Yan cümleciğin yüklemciği durumundaki fiilimsi eksikliğini ortaya çıkarmak.

Key Concept

Yüklem ve Yardımcı Fiil Eksikliği
Estimated Time:2m 0s
Question 2Question →

Aşağıdaki cümlelerde görülen yüklem ve yardımcı fiil eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluklarını, bu bozuklukları gidermek için yapılması gereken dil bilgisel açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Çocuklarıyla bazen çok, bazen de hiç ilgilenmezdi.
Fikirleriyle bize her zaman destek, zor anlarımızda yol gösterici oldu.
Hafta sonu o kütüphaneye, ben ise müzeye gittim.
Hangisinin haklı, hangisinin haklı olmadığını yakında anlayacağız.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Cümlelerin doğru eşleşmeleri sırasıyla: 1 - 'ilgilenirdi' yükleminin getirilmesi, 2 - 'oldu' yardımcı fiilinin eklenmesi, 3 - 'gitti' yükleminin eklenmesi ve 4 - 'olduğunu' eylemsisinin getirilmesidir.
Verilen cümlelerdeki anlatım bozuklukları, ortak kullanılan yüklem, yardımcı fiil veya eylemsilerin cümledeki diğer ögelerle uyumsuz olmasından kaynaklanır. Birinci cümlede olumlu yüklem eksikliği ('ilgilenirdi'), ikinci cümlede yardımcı fiil eksikliği ('oldu'), üçüncü cümlede şahıs uyumsuzluğundan kaynaklanan yüklem eksikliği ('gitti'), dördüncü cümlede ise fiilimsi eksikliği ('olduğunu') bulunmaktadır. Yapılan eşleştirmeler bu kurallara tam olarak uymaktadır.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümledeki ('Çocuklarıyla bazen çok, bazen de hiç ilgilenmezdi.') yüklemin olumluluk-olumsuzluk durumunu incelemek.
'İlgilenmezdi' yükleminin olumsuz olduğu ve ilk kısımdaki 'bazen çok' ifadesiyle birleştiğinde anlam karışıklığı yarattığı saptanır.
Sıralı cümlelerde olumlu ve olumsuz anlamların doğru yüklemlere bağlanması anlatım bozukluğunu önler.
2
İkinci cümledeki ('Fikirleriyle bize her zaman destek, zor anlarımızda yol gösterici oldu.') isim ve yardımcı fiil ilişkisini çözümlemek.
'Destek' isminin tek başına kalıp yükleme bağlanamadığı fark edilir.
Bir isim unsuru ile bir sıfat unsurunun ortak bir yardımcı fiile bağlanmaya çalışılması dil bilgisel hata doğurur; bu yüzden 'destek oldu' biçiminde düzeltilmelidir.
3
Üçüncü cümledeki ('Hafta sonu o kütüphaneye, ben ise müzeye gittim.') özne-yüklem şahıs uyumunu kontrol etmek.
'Gittim' yükleminin 'ben' öznesine uyduğu ancak 'o' öznesiyle ('o gittim') uyumsuz olduğu görülür.
Farklı şahıslara ait öznelerin aynı şahıs ekiyle çekimlenmiş tek bir yükleme bağlanması anlatım bozukluğuna yol açar; bu nedenle ilk bölüme 'gitti' yüklemi eklenir.
4
Dördüncü cümledeki ('Hangisinin haklı, hangisinin haklı olmadığını yakında anlayacağız.') yan cümle eylemsi yapısını değerlendirmek.
'Haklı' sözcüğünün 'olmadığını' olumsuz eylemsisine bağlanarak yanlış anlama yol açtığı gözlemlenir.
Olumlu anlam taşıması gereken ilk yan cümleye 'olduğunu' eylemsisinin getirilmesi anlatımı netleştirir.

Key Concept

Yüklem ve yardımcı fiil eksikliği; sıralı, bağlı veya birleşik cümlelerde ortak kullanılan yüklem, yardımcı fiil veya eylemsilerin tüm öznelerle veya isim unsurlarıyla dil bilgisel ve mantıksal olarak uyum sağlayamaması durumudur.
Estimated Time:2m 0s
Yüklem ve Yardımcı Fiil Eksikliği Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin