Ünlü Değişimi

2 questions

Question 1Question

I. Çocukluğundan beri her sabah yaptığı gibi taze ekmeği sıcak süte bana bana yiyordu.
II. Kendini bu alanın en iyisi sanan genç araştırmacıların hata yapma olasılığı daha yüksektir.
III. Ona karşı duyduğu bu yersiz öfke, aralarındaki dostluğun tamamen bitmesine yol açtı.
IV. Bunca sıkıntının arasında nihayet sana layık, nitelikli bir gelecek hazırlamayı başardık.
V. Son günlerde niye sessiz kaldığını ve bizden neyi gizlediğini kimse çözemedi.

Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde ünlü değişimi (kökte ünlü değişimi) vardır?

Show answer & explanation

Answer: IV

Answer

Dördüncü cümle (nihayet sana layık, nitelikli bir gelecek hazırlamayı başardık)
Ünlü değişimi, Türkçede yalnızca 'ben' ve 'sen' şahıs zamirlerinin yönelme hal eki (-e) aldığında kökteki ince ünlülerin kalınlaşarak 'bana' ve 'sana' şekline gelmesiyle oluşur. Dördüncü cümledeki 'sana' sözcüğü 'sen' zamirinden türemiştir ve ünlü değişimine uğramıştır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki tüm sözcükleri kök ve eklerine ayırarak ünlü değişimi (kökte ünlü değişimi) aramak.
Dördüncü cümledeki 'sana' sözcüğünün kökünün 'sen' (kişi zamiri) olduğu ve yönelme eki (-e) alarak 'sana' şekline dönüştüğü tespit edilir.
Ünlü değişimi Türkçede sadece 'ben' ve 'sen' kişi zamirlerinin yönelme durum eki aldığında 'bana' ve 'sana' haline gelmesiyle oluşur.
2
Diğer cümlelerde yer alan ve ünlü değişimine benzeyen yanıltıcı sözcükleri (bana bana, sanan, ona, niye) morfolojik olarak incelemek.
Birinci cümledeki 'bana bana' sözünün 'banmak' fiilinden geldiği, ikinci cümledeki 'sanan' sözünün 'sanmak' fiilinden geldiği, üçüncü cümledeki 'ona' sözünde ünlü değişimi değil kaynaştırma ünsüzü olduğu, beşinci cümledeki 'niye' sözünde ise ünlü daralması olduğu anlaşılır.
Öğrencilerin ses bilgisi sorularında görsel benzerlikten ötürü hata yapmalarını engellemek ve çeldiricileri elemek.

Key Concept

Ünlü Değişimi (Kökte Ünlü Değişimi)
Estimated Time:2m 0s
Question 2Question

I. Yıllar sonra eski mahallesine döndüğünde her şeyin değiştiğini buruk bir tebessümle fark etti.
II. Sokaktaki çocukların neşeli sesleri, ona geçmişteki güzel günleri hatırlatıyordu.
III. Bu ıssız sokakta yürürken ansızın karşısına çıkan eski bir dost, heyecanlanmasına yol açtı.
IV. O, bunca yıllık ayrılığa rağmen bana karşı beslediği samimi duyguları hiç yitirmemişti.
V. Birlikte oturduğumuz o küçük çay bahçesinde, geçmişin tatlı anılarını saatlerce tazeledik.

Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde ünlü değişimi (kökte ünlü değişimi) vardır?

Show answer & explanation

Answer: IV

Answer

Dördüncü cümlede yer alan 'bana' sözcüğünde ünlü değişimi (kökte ünlü değişimi) görülmektedir.
Dördüncü cümlede geçen 'bana' sözcüğü, kökü 'ben' olan şahıs zamirine yönelme durum eki getirildiğinde kökteki ince 'e' ünlüsünün kalın 'a' ünlüsüne dönüşmesiyle oluşmuştur. Bu ses olayı Türkçede ünlü değişimi (kökte ünlü değişimi) olarak adlandırılır.

Step-by-Step Solution

1
Verilen cümlelerdeki sözcükler tek tek incelenerek ses olayları tespit edilir.
Dördüncü cümlede 'bana' sözcüğü dikkat çeker.
Ünlü değişimi, Türkçede yalnızca 'ben' ve 'sen' zamirlerine yönelme durum eki (-e / -a) getirildiğinde kökteki ünlünün değişmesiyle (ben-e -> bana, sen-e -> sana) meydana gelen sınırlı bir ses olayıdır.
2
'Bana' sözcüğünün kök ve ek tahlili yapılır.
Sözcüğün kökü 'ben' zamiridir. Üzerine gelen yönelme durum eki '-e' etkisiyle kökteki ince 'e' ünlüsü kalın 'a' ünlüsüne dönüşmüştür.
Kökte meydana gelen bu ses değişimi, Türkçedeki ünlü değişimi kuralını doğrulamaktadır.

Key Concept

Türkçede ünlü değişimi (kökte ünlü değişimi), sadece birinci tekil kişi zamiri 'ben' ve ikinci tekil kişi zamiri 'sen' sözcüklerine yönelme durum eki (-e) getirildiğinde bu sözcüklerin köklerindeki ünlülerin kalınlaşarak sırasıyla 'bana' ve 'sana' şeklini alması olayıdır.
Estimated Time:1m 30s
Ünlü Değişimi Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin