Examkin

Fiiller (Eylemler)

24 questions

Question 21Question →

Anadolu'nun çorak topraklarında yıllarca (I) savaşan bu fedakâr insanların tek isteği, barışı (II) korumaktı. Şimdi ise yıkık dökük evlerinin önünde durup umutla geleceğe (III) bakıyorlar. Toprağı yeniden (IV) boyamak için tohum saçan elleri, geçmişin acılarını unutturmaya (V) çalışıyor.

Bu parçada geçen numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: I. sözcük, sesteş bir kökten türetilmiş çekimli bir eylemdir.

Answer

I. sözcük, sesteş bir kökten türetilmiş çekimli bir eylemdir.
I. sözcük olan 'savaşan' kelimesinin kökü olan 'savaş', ortak köktür (savaş/savaşmak anlamca ilişkilidir). Ayrıca bu kelime sıfat-fiil eki aldığından bir eylemsidir, çekimli bir eylem değildir. Bu nedenle bu ifade söylenemez.

Step-by-Step Solution

1
I. sözcüğün kök türünü ve eylem özelliğini analiz etmek.
'savaşan' sözcüğünün kökü 'savaş' olup isim ve fiil halleri arasında anlam ilişkisi olduğu için ortak (kökteş) köktür. Ayrıca aldığı fiilimsi ekiyle sıfat-fiil olmuştur, çekimli eylem değildir.
Seçenekte belirtilen sesteş kök ve çekimli eylem iddialarının do��ruluğunu test etmek için.
2
II. sözcüğün ek-fiil ve yüklem ilişkisini incelemek.
'korumaktı' sözcüğü 'koru-mak' isim-fiilinin ek-eylem alarak yüklemleşmiş halidir, dolayısıyla eylemsi yüklem olmuştur.
Eylemsilerin ek-fiil alarak yüklem olup olamayacağını doğrulamak için.
3
III. sözcüğün geçtiği cümlenin yapısını değerlendirmek.
'Şimdi ise... bakıyorlar.' cümlesinde 'durup' zarf-fiili bulunmaktadır. Bu durum cümleyi girişik birleşik yapmaktadır.
Yüklem dışındaki eylemsi varlığının cümle yapısına etkisini belirlemek için.
4
IV. sözcüğün kök türünü ve fiilimsi durumunu kontrol etmek.
'boyamak' sözcüğünün kökü olan 'boya' ortaktır ve kelime isim-fiil eki almıştır.
Ortak kök ile sesteş kök ayrımını ve isim-fiil işlevini doğrulamak için.
5
V. sözcüğün ses özelliklerini ve zaman yapısını incelemek.
'çalışıyor' sözcüğünde daralma yoktur ve tek bir zaman eki barındırdığı için basit zamanlıdır.
Şimdiki zaman ekindeki yardımcı ses ile ünlü daralmasının karıştırılıp karıştırılmadığını ve zaman yapısını incelemek için.

Key Concept

Çekimli fiil ile fiilimsi (eylemsi) farkı, kök türleri (ortak ve sesteş kök) ve eylemlerde yapı/çekim özellikleri.
Estimated Time:2m 0s
Question 22Question →

Zamanın izlerini taşıyan bu eski sokakta, çocukluğumuzun geçtiği o boyalı duvarın önünde durup güvenle geleceğe bakıyoruz; hayatın getirdiği zorluklarla savaşmak bizi olgunlaştırsa da içimizdeki o saf çocuğu hiç kaybetmiyoruz.

Bu parçada geçen fiiller ve fiilimsilerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: "bakıyoruz" eylemi, şimdiki zaman eki (-yor) getirilirken ünlü daralmasına uğramıştır.

Answer

"bakıyoruz" eyleminin ünlü daralmasına uğradığını iddia eden yargı yanlıştır; çünkü bu kelimedeki "ı" sesi bir yardımcı ünlüdür.
"bakıyoruz" eyleminin kökü "bak-" olup ünsüzle bitmektedir. Şimdiki zaman eki olan "-yor" getirildiğinde ortaya çıkan "ı" sesi ünlü daralması değil, telaffuzu kolaylaştıran bir yardımcı sestir (türeme). Bu nedenle bu eylemde ünlü daralması gerçekleştiğini iddia eden seçenek yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki tüm fiil soylu sözcükler ve çekimli eylemler tespit edilir.
"taşıyan", "geçtiği", "durup", "savaşmak", "getirdiği" fiilimsileri ile "bakıyoruz", "olgunlaştırsa" ve "kaybetmiyoruz" çekimli fiilleri belirlenir.
Çekimli fiiller ile fiilimsilerin yapısal ve çekimsel özelliklerini doğru analiz edebilmek için ilk olarak kelime türlerinin doğru ayrıştırılması gerekir.
2
Seçeneklerde yer alan yargılar sırasıyla incelenir.
"savaşmak" ortak köktür (doğru); "kaybetmiyoruz" yardımcı fiille kurulan birleşik fiildir ve ünlü daralması vardır (doğru); "olgunlaştırsa" türemiştir ve dilek-şart kipi almıştır (doğru); "taşıyan" ve "getirdiği" sıfat-fiillerdir (doğru).
Her bir seçenekteki dil bilgisi terimlerinin metindeki karşılıklarıyla örtüşüp örtüşmediği kontrol edilir.
3
"bakıyoruz" eyleminin ekleri ve kökü çözümlenir.
bak- (fiil kökü) + -ı- (yardımcı ünlü) + -yor (şimdiki zaman eki) + -uz (şahıs eki). Kelimede herhangi bir ünlü daralması (-a, -e ünlülerinin -ı, -i, -u, -ü olması) bulunmamaktadır.
Kelimelerin ünlü daralmasına uğraması için mutlaka "a" veya "e" geniş ünlüleriyle biten bir fiil kök ya da gövdesine şimdiki zaman ekinin gelmesi gerekir. Bu durumun yokluğu doğrulanarak yanlış yargı saptanır.

Key Concept

Çekimli fiillerin kip, şahıs, yapı ve ses özellikleri açısından çözümlenmesi
Question 23Question →

(I) Çevresinde olup bitenleri büyük bir titizlikle gözlemlerdi.
(II) Yazın dünyasına adım attığı ilk yıllardan beri büyük bir özveriyle çalışırdı.
(III) Anlatımındaki samimiyet, okuru ilk sayfadan itibaren sarıp sarmalar.
(IV) Günümüz yazarlarının pek çoğu bu dili yakalamayı amaçlıyor.
(V) Onun eserlerinde süslü ve yapay bir anlatıma asla rastlayamazsınız.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin yüklemleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: IV. cümlenin yüklemi, haber kipiyle çekimlenmiş ve ünlü daralmasına uğramış basit yapılı bir fiildir.

Answer

Dördüncü cümledeki eylemin haber kipiyle çekimlenmiş ve ünlü daralmasına uğramış basit yapılı bir fiil olduğu yargısı söylenemez, çünkü bu eylem türemiş yapılıdır.
Dördüncü cümledeki 'amaçlıyor' eyleminin kökü 'amaç' ismidir. Bu isim kökü, '-la' isimden fiil yapım ekini alarak türetilmiştir. Dolayısıyla bu eylem basit yapılı değil, türemiş yapılıdır. Bu sebeple ilgili yargı söylenemez.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki cümlelerin yüklemleri olan eylemler belirlenir.
Eylemler sırasıyla: gözlemlerdi, çalışırdı, sarmalar, amaçlıyor, rastlayamazsınız.
Yüklemlerin dil bilgisisi özelliklerini doğru inceleyebilmek için eylemleri tespit etmek gerekir.
2
Dördüncü cümledeki eylemin yapısı incelenir.
'amaçlıyor' eyleminin kökü 'amaç' (isim) olup '-la' yapım eki alarak türemiştir (amaç-la-mak).
Seçenekteki 'basit yapılı' ifadesinin doğruluğunu kontrol etmek amacıyla yapı analizi yapılır.
3
Dördüncü cümledeki eylemin ses olayları ve kip çekimi kontrol edilir.
'amaçla-yor' fiilinde '-yor' ekinin etkisiyle 'a' ünlüsü 'ı' ünlüsüne daralmıştır (ünlü daralması) ve şimdiki zaman (haber kipi) eki almıştır.
Kip çekimi ve ünlü daralması özelliklerinin söylenebilir olup olmadığını teyit etmek için incelenir.

Key Concept

Fiillerde Yapı, Çekim ve Ses Olayları
Estimated Time:2m 0s
Question 24Question →

(I) Deniz kıyısındaki bu eski kasabada zaman, adeta daha yavaş akıyordu. (II) Her sabah erkenden uyanan balıkçılar, sessizce denize açılırdı. (III) Onların bu dingin yaşamı, büyük şehrin karmaşasından kaçmak isteyenler için güvenli bir sığınaktı. (IV) Dalgaların kıyıya vuran sesi, insanı kendi iç dünyasıyla baş başa bırakıyordu. (V) İnsan, ruhunu dinlendiren bu yerlerde doğaya daha çok güveniyor.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin yüklemleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: III. cümlenin yüklemi, ek-fiil alarak yüklem olmuş türemiş yapılı bir fiildir.

Answer

III. cümlenin yüklemi, ek-fiil alarak yüklem olmuş türemiş yapılı bir fiildir.
Doğru yanıt olan "III. cümlenin yüklemi, ek-fiil alarak yüklem olmuş türemiş yapılı bir fiildir." ifadesi yanlıştır çünkü bu cümlenin yüklemi olan "sığınaktı" kelimesi fiil değil, isimdir. "Sığınak" ismi, ek-fiil alarak yüklem olmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki III. cümlenin yüklemini bulmak ve kelime türünü incelemek.
III. cümlenin yüklemi "sığınaktı" kelimesidir. Bu kelime "sığın-" fiilinden "-ak" yapım ekiyle türetilmiş bir isimdir.
Seçenekte belirtilen "türemiş yapılı bir fiildir" ifadesinin doğruluğunu sorgulamak.
2
Yüklemin ek-fiil alıp almadığını kontrol etmek.
"sığınaktı" sözcüğü "sığınak idi" şeklinde ek-fiilin bilinen geçmiş zaman ekini (-tı) almıştır.
Ek-fiilin isme gelerek onu yüklem yapma işlevini belirlemek.
3
Seçenekteki fiil ifadesiyle kelimenin türünü karşılaştırmak.
"sığınak" kelimesi isim soylu bir sözcük olduğundan, bu cümlenin yüklemi bir fiil değil, ek-fiil almış bir isimdir. Dolayısıyla bu cümleyle ilgili verilen bilgi yanlıştır.
Yanlış olan seçeneği kesinleştirmek.

Key Concept

Yüklemi isim soylu olan cümlelerde ek-fiil kullanımı ve fiil-isim ayrımı
Estimated Time:2m 0s
PreviousPage 2 / 2
Fiiller (Eylemler) Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Page 2 | Examkin