Osmanlı Devleti’nin klasik dönem hukuk düzeninde padişahın yasama yetkisine dayanan "örfi hukuk" ile İslam hukukuna dayanan "şer'i hukuk" bir bütünlük içinde uygulanmıştır. Ancak bu iki hukuk dalı arasında hiyerarşik bir sınır ve uygulama alanı ayrımı bulunmaktadır. Buna göre, Osmanlı hukuk sisteminin işleyişi ve hukuk kurallarının hiyerarşisi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Şer'i hukukun kesin hükümleri (nass) örfi hukukun sınırlarını belirler; bu nedenle padişahın çıkardığı örfi kanunnameler şer'i hukuka aykırı olamaz.Cevap
- BPadişah, Halife sıfatını kullanarak şer'i hukukun kesin hükümlerini dilediği zaman örfi kanunlarla yürürlükten kaldırabilir veya değiştirebilir.
- CŞeyhülislam, örfi hukuk alanındaki kanun taslaklarını denetleyerek şer'i hukuka aykırı gördüğü kanunnameleri doğrudan iptal etme ve yargı sürecini durdurma yetkisine sahiptir.
- DNişancı, örfi hukukun şer'i hukuktan üstün olduğunu tescil etmek amacıyla tüm mahkeme kararlarını padişah adına denetleyen en üst düzey yargı görevlisidir.
- EKadılar, örfi hukuk ile şer'i hukuk arasında bir çelişki doğduğunda, devletin bekası için her zaman örfi hukuk kurallarını öncelikli olarak uygulamakla yükümlüdür.
Cevap
Şer'i hukukun kesin hükümlerinin örfi hukukun sınırlarını belirlemesi ve kanunnamelerin bu esaslara aykırı hazırlanamaması doğru bir ifadedir.
Osmanlı Devleti'nde hukuk sistemi 'dualist' (ikili) bir yapıya sahip olsa da, bu yapı içinde bir hiyerarşi söz konusudur. Şer'i hukuk, sistemin temelini ve üst çerçevesini oluşturur. Padişahın örfi hukuk alanındaki yasama yetkisi (ferman ve kanunnameler), ancak şer'i hukukun belirlediği sınırlar içinde ve ona aykırı olmayacak şekilde kullanılabilir. Bu durum, Osmanlı Devleti'nin 'hukuk devleti' anlayışının bir göstergesi olarak kabul edilir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Osmanlı Hukukunda Şer'i ve Örfi Hukuk Hiyerarşisi
İpuçları
1
Osmanlı Devleti'nde padişahın yasama yetkisinin bir sınırı olup olmadığını düşünün.
2
Şer'i hukukun İslam hukukunu, örfi hukukun ise padişahın iradesini temsil ettiğini ve hangisinin daha 'üst' norm kabul edildiğini hatırlayın.
3
Şeyhülislam ve Nişancı gibi görevlilerin yargısal yetkilerinin (karar verme) olup olmadığını analiz edin.
Daha Fazla Pratik
İlmiye sınıfının diğer üyeleri olan Müderris ve Kazaskerlerin görev ayrımını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s