Examkin

Soru

Zorluk: ZorBirleşik Kelimelerin Yazımı

Türkçede birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili kurallar dikkate alındığında, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

  1. A
    Yaşadığı onca zorluğa rağmen durumu kısa sürede hazmetti ve yoluna kararlılıkla devam etti.
  2. B
    Sabah kahvaltılarında tükettiği balın içine bir miktar çörek otu ilave etmeyi asla ihmal etmezdi.
  3. C
    Sahilde yürürken dalgaların kıyıya sürüklediği denizanası, meraklı çocukların ilgi odağı olmuştu.
  4. Bahçedeki çalılıkların arasından süzülen ateşböcekleri gecenin karanlığında masalsı bir görüntü oluşturuyordu.Cevap
  5. E
    Yeni aldığı elbisenin vişneçürüğü tonları, onun ten rengiyle mükemmel bir uyum içindeydi.

Cevap

Cümledeki 'ateşböcekleri' sözcüğü, Türk Dil Kurumu kurallarına göre 'ateş böcekleri' şeklinde ayrı yazılmalıdır.
Türk Dil Kurumu'nun (TDK) belirlediği kurallara göre; hayvan adlarından biriyle kurulan birleşik kelimelerde, kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelime birleşme sırasında anlam değişikliğine uğramamışsa bu kelimeler ayrı yazılır. 'Ateş böceği' kelimesinde 'böcek' sözcüğü anlamını koruduğu için 'ateş böceği' şeklinde ayrı yazılmalıdır. Cümlede bitişik yazılarak kural ihlali yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri (hazmetti, çörek otu, denizanası, ateşböcekleri, vişneçürüğü) tespit etmek.
Beş farklı kurala tabi sözcük belirlendi.
Yazım yanlışının hangi kural ihlalinden kaynaklandığını bulmak için her birini ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.
2
Yardımcı fiil ve ses olayı kuralını kontrol etmek.
'Hazım + etmek' birleşmesinde ünlü düşmesi olduğu için 'hazmetti' yazımı doğrudur.
Ses düşmesi veya türemesi olan yardımcı fiiller bitişik yazılır.
3
Anlam kaybı (anlam kayması) kuralını bitki, hayvan ve renk adlarına uygulamak.
'Denizanası' (ana anlamını yitirmiş) ve 'vişneçürüğü' (renk adı) bitişik yazılır; 'çörek otu' (otu anlamını koruyor) ayrı yazılır. Bu kullanımlar doğrudur.
İkinci kelimenin anlamını koruyup korumaması yazımı doğrudan belirler.
4
Hatalı olan seçeneği belirlemek.
'Ateş böceği' ifadesinde 'böcek' sözcüğü anlamını korumaktadır. TDK kuralına göre hayvan adlarında ikinci kelime anlamını koruyorsa kelime ayrı yazılmalıdır.
Kurala aykırı olarak bitişik yazılan 'ateşböcekleri' ifadesi yazım yanlışıdır.

Anahtar Kavram

Birleşik kelimelerin yazımında ikinci kelimenin anlamını koruması ve ses olaylarının etkisi.

İpuçları

1
Birleşik kelimeleri incelerken ikinci sözcüğün gerçek anlamını koruyup korumadığına dikkat edin.
2
'Dereotu' ve 'semizotu' bitişik yazılırken 'çörek otu' neden ayrı yazılıyor olabilir? TDK'nin bu konudaki istisnalarını ve genel hayvan/bitki adı kurallarını hatırlayın.
3
Yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerde (etmek, olmak) ses olayı (düşme veya türeme) yoksa kelimeler ayrı yazılır. Ancak hayvan isimlerinde 'böcek' kelimesi anlamını koruyorsa yazım kuralı nasıldır?

Daha Fazla Pratik

TDK'nin 'Birleşik Kelimelerin Yazımı' bölümündeki 'otu' ile biten kelimelerin (dereotu, semizotu vs.) ve 'ev' ile bitenlerin (huzurevi, öğretmenevi vs.) özel durumlarını tekrar gözden geçirin.

Alternatif Yöntem

Kelimeleri analiz ederken şu tabloyu zihninizde canlandırabilirsiniz: [İkinci kelime anlamını koruyor mu? Evet -> Ayrı / Hayır -> Bitişik] ve [Ses olayı var mı? Evet -> Bitişik / Hayır -> Ayrı].
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Birleşik Kelimelerin Yazımı

Bu konudan daha fazla soru