Examkin

Soru

Zorluk: OrtaMeridyenler ve Boylam Etkileri

Dünya üzerindeki meridyen yayları arasındaki mesafe Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe daralmaktadır. Türkiye'nin kuzeyi ile güneyi arasındaki bu mesafe farkı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

MerkezYaklaşık Enlemİki Meridyen Arası MesafeYerel Saat Farkı
Hatay36∘36^{\circ} K≈90\approx 90 km44 dakika
Sinop42∘42^{\circ} K≈82\approx 82 km44 dakika

Tablodaki veriler dikkate alındığında, ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkının enleme bağlı olarak değişmemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Dünya'nın her yerinde birim zamanda katettiği dönüş açısının (açısal hız) aynı olmasıCevap
  2. B
    Meridyen yaylarının kutup noktalarında birleşmesi
  3. C
    Çizgisel hızın Ekvator'dan kutuplara doğru azalması
  4. D
    Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de ve Başlangıç Meridyeni'nin doğusunda bulunması
  5. E
    Meridyenlerin boylarının tam bir çemberin yarısı kadar olması

Cevap

Yerel saat farkının her yerde aynı olmasının temel nedeni, Dünya'nın açısal hızının (birim zamanda taranan açının) her noktada eşit olmasıdır.
Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı iki şekilde ifade edilir: Çizgisel hız ve Açısal hız. Çizgisel hız enleme göre değişirken (Ekvator'da hızlı, kutuplarda yavaş), açısal hız dünyanın her yerinde aynıdır (2424 saatte 360∘360^{\circ}). Bu nedenle, iki meridyen arası mesafe Hatay'da geniş, Sinop'ta dar olsa bile, Dünya bu mesafeleri aynı sürede (44 dakika) döner.

Adım Adım Çözüm

1
Dönüş süresi ve açısı arasındaki ilişkiyi kurma
Dünya 360∘360^{\circ}'lik bir tam dönüşünü 2424 saatte (14401440 dakikada) tamamlar.
Yerel saat farkı, Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızıyla doğrudan ilişkilidir.
2
Açısal hızın hesaplanması
1440 dakika/360∘=4 dakika/derece1440 \text{ dakika} / 360^{\circ} = 4 \text{ dakika/derece}.
Bu hesaplama, her 1∘1^{\circ}'lik boylam geçişi için gereken süreyi verir.
3
Enlem ve hız ilişkisinin analiz edilmesi
Çizgisel hız kutuplara doğru azalsa da, Dünya'nın her noktası bir tam turunu aynı sürede (2424 saat) bitirdiği için açısal hız her yerde sabittir.
Zaman farkı kat edilen mesafeye değil, geçilen açıya bağlıdır.

Anahtar Kavram

Açısal Hız ve Yerel Saat İlişkisi

İpuçları

1
Yerel saat farkı meridyenler arasındaki 'kilometre' cinsinden mesafe ile mi yoksa 'derece' cinsinden açı ile mi ilgilidir?
2
Dünya'nın her noktası bir tam turunu (360∘360^{\circ}) aynı sürede, yani 2424 saatte tamamlar. Bu durumun birim zamanda dönülen açıya etkisini düşünün.
3
Kutuplara doğru gidildikçe çizgisel hız azalsa da, Dünya'nın her yerinde 'açısal hız' aynı olduğu için ardışık meridyenler arasındaki zaman farkı değişmez.

Daha Fazla Pratik

Dünya'nın dönüş hızı iki katına çıksaydı, meridyenler arası zaman farkı ve Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki saat farkı nasıl değişirdi?

Alternatif Yöntem

Zaman farkını meridyenler arası mesafe ile açıklamaya çalışmak yerine, dünyanın 14401440 dakikada 360360 derece döndüğü gerçeğinden yola çıkarak 11 derecelik açının her zaman 44 dakikaya eşit olduğunu hatırlamak.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Meridyenler ve Boylam Etkileri

Bu konudan daha fazla soru