Soru

Zorluk: OrtaHukuk Sistemi

Osmanlı klasik hukuk sisteminde yargı (kaza) ve fetva (ifta) yetkileri birbirinden kesin çizgilerle ayrılmıştır. Bu sistemde, hukuk kurallarının yorumlanması ve kararların dine uygunluğunun onaylanması bir makama verilirken; mahkemelerin işleyişi, yargıçların atama süreçleri ve askeri davaların çözümü farklı bir makam tarafından yürütülmüştür.

Buna göre; Divan-ı Hümayun'da adalet işlerinden sorumlu olan, bölgesel yargı temsilcileri olan kadıların atama ve terfi işlemlerini gerçekleştiren İlmiye sınıfı mensubu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. KazaskerCevap
  2. B
    Şeyhülislam
  3. C
    Nişancı
  4. D
    Defterdar
  5. E
    Reisülküttab

Cevap

Osmanlı Devleti'nde yargı mekanizmasını yöneten, kadı ve müderrislerin atama ve terfi süreçlerinden sorumlu olan görevli Kazasker'dir.
Kazasker, Osmanlı hukuk sisteminin en üst düzey adli-idari görevlisidir. Hem Divan-ı Hümayun'da askeri davalara bakarak yargı yetkisini kullanır hem de taşra teşkilatındaki kadıların ve eğitim kurumlarındaki müderrislerin atama, terfi ve görevden alma (azil) işlemlerini yürüterek hukuk hiyerarşisini yönetir.

Adım Adım Çözüm

1
Görev tanımındaki 'kaza' (yargı) ve 'ifta' (fetva) fonksiyonlarını analiz etmek.
Soruda istenen görevlinin fetva veren değil, yargı sistemini (atama ve mahkeme) yöneten kişi olduğu belirlenir.
Osmanlı'da hukuk idaresi ve hukuki danışmanlık farklı makamlara bölünmüştür.
2
İlmiye sınıfı içindeki hiyerarşik rolleri incelemek.
Kadı ve müderris atamalarını yapma yetkisinin sadece Kazasker'e ait olduğu saptanır.
Şeyhülislam en üst makam olsa da klasik dönemde atama ve yargılama yetkileri Kazasker'e aittir.
3
Divan-ı Hümayun'daki adalet temsilcisini doğrulamak.
Askeri sınıfın davalarına bakma yetkisinin 'asker' sıfatını da taşıyan Kazasker'de olduğu netleştirilir.
Kazasker, adından da anlaşılacağı üzere askeri ve adli işleri birleştiren bir makamdır.

Anahtar Kavram

Osmanlı Hukuk Sisteminde Fonksiyonel Ayrım (Kaza ve Ifta)

İpuçları

1
Bu görevli hem bir yargıçtır hem de bir personel müdürü gibi kadıların tayinlerini yapar.

Daha Fazla Pratik

Kazaskerlik makamının Rumeli ve Anadolu olarak ikiye ayrılmasının nedenlerini ve aralarındaki kıdem farkını inceleyiniz.
Tahmini Süre:50s
Bu soruyu puanla