Asya Hun Devleti'nin zayıflama sürecinde ( I. yüzyıl) Kağan Hohanyeh'in ekonomik buhranı aşmak ve halkın geçimini sağlamak amacıyla Çin himayesine (vassallık) girmeyi teklif etmesi, kardeşi Çiçi tarafından "ataların töresine aykırılık" ve "bağımsızlık onurundan ödün verme" olarak sert bir şekilde reddedilmiştir.
Türk siyasi tarihinin ilk büyük "istiklal-himaye" tartışması olarak kabul edilen bu gelişme, Türk devlet geleneğiyle ilgili aşağıdaki temel yargılardan hangisini doğrudan desteklemektedir?
- AKut anlayışının Kağan'a tanıdığı mutlak hakimiyet hakları, devletin bağımsızlığını devretme yetkisini de içermektedir.
- Töre, Kağan'ın dahi üzerinde yer alan ve 'bağımsızlık' gibi vazgeçilmez milli değerleri koruyan üst bir hukuk normu niteliğindedir.Cevap
- CKurultay, sadece ekonomik konularda Kağan'ın kararlarını kısıtlama yetkisine sahip olan demokratik bir meclistir.
- D'Sosyal devlet' ilkesi gereği halkın refahının sağlanması, Türk siyasi düşüncesinde 'istiklal' kavramının önünde tutulmuştur.
- EHanedan üyeleri arasındaki taht kavgaları, törenin bozulmasına ve ikili teşkilat sisteminin tamamen terk edilmesine yol açmıştır.
Cevap
Töre, Kağan'ın yetkilerini sınırlayan ve bağımsızlığı en üstün değer olarak koruyan bir üst hukuk normu niteliğindedir.
Çiçi'nin Kağan olan ağabeyine karşı çıkması ve bunu 'Töre'ye dayandırması, Türk siyasi düşüncesinde hukukun (töre) ve milli bağımsızlığın (istiklal), hükümdarın otoritesinden daha üstün kabul edildiğini gösterir. Bu durum törenin devletin temel yasası (anayasal nitelik) olduğunu kanıtlar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Töre'nin Bağlayıcılığı ve İstiklal Anlayışı
İpuçları
1
Çiçi'nin itirazında kullandığı 'Ataların töresi' vurgusuna dikkat edin.
2
Bir hükümdarın teklifinin 'utanç verici' bulunarak reddedilmesi, onun yetkilerinin bir şeyle sınırlandığını göstermez mi?
3
Bu tartışma, binlerce yıl sonra Kurtuluş Savaşı'ndaki 'Manda ve Himaye' tartışmalarının tarihsel öncülüdür; bağımsızlık her şeyin önündedir.
Daha Fazla Pratik
Çiçi ve Hohanyeh arasındaki bu ayrılığın Hun Devleti'nin parçalanma sürecine (Güney ve Batı Hunları) olan etkisini inceleyebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Soruya 'hukukun üstünlüğü' penceresinden bakın. Eğer bir kural (töre) hükümdarın kararını (himaye altına girme) geçersiz kılıyorsa, o kural 'üst hukuk normu'dur.
Tahmini Süre:2m 30s