Examkin

Soru

Zorluk: ZorHukuk Sistemi

Osmanlı Devleti'nde hukuk sisteminin yapısı, işleyişi ve yargı mekanizmasıyla ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Şer’iyye sicilleri; mahkemelerde alınan kararların yanı sıra merkezden gelen ferman, berat ve vakfiyelerin de kaydedildiği çok yönlü resmi defterlerdir.
  2. B
    Örfi hukuk kuralları; İslam hukukunun temel prensiplerine aykırı olmamak kaydıyla, Türk töresi ve padişahların yasama yetkisiyle oluşturulan düzenlemelerden oluşur.
  3. Şeyhülislam; Divan-ı Hümayun’un asli üyesi sıfatıyla yargılama süreçlerine katılan ve kadıların tüm atama işlemlerini bizzat yürüten en yüksek yargı merciidir.Cevap
  4. D
    Tereke defterleri; vefat eden bir kişinin mal varlığının, borçlarının ve mirasçılarının kaydedildiği, miras taksiminin şer'i esaslara göre yapılmasını sağlayan belgelerdir.
  5. E
    Kazasker; Divan-ı Hümayun’da askeri sınıfa mensup kişilerin davalarına bakmakla görevli olan, ilmiye sınıfının bürokratik hiyerarşisinde üst düzeyde yer alan bir görevlidir.

Cevap

Şeyhülislam'ın Divan'ın asli üyesi olduğu ve yargılama/atama işlemlerini yürüttüğü ifadesi yanlıştır; bu görevler Kazasker'e aittir.
Şeyhülislamlık makamı, Osmanlı Devleti'nde yargısal (kaza) bir yetkiye sahip olmayıp, yalnızca danışma niteliğinde olan fetva (ifta) yetkisini kullanırdı. Ayrıca Şeyhülislam, Divan-ı Hümayun'un asli bir üyesi olmayıp, kararlara dini bir görüş bildirmek üzere davet edilirdi. Kadıların ve müderrislerin atama, tayin ve azil gibi bürokratik süreçlerinden birinci derecede sorumlu olan Divan üyesi Kazasker'dir.

Adım Adım Çözüm

1
Osmanlı hukukundaki 'Kaza' ve 'İfta' yetkilerinin ayrımını değerlendir.
Hüküm verme (Kaza) yetkisi kadı ve kazaskerlere; hukuki görüş bildirme (İfta) yetkisi şeyhülislam ve müftülere aittir.
Şeyhülislam bir yargıç değil, bir hukuk danışmanıdır.
2
Divan-ı Hümayun üyelerinin görevlerini ve sınıfsal kökenlerini karşılaştır.
Kazasker ilmiye sınıfının adli temsilcisidir ve Divan'ın asli üyesidir. Şeyhülislam ise protokolde üst sırada olsa da Divan'ın doğal/asli üyesi değildir, gerektiğinde çağrılır.
Yargı hiyerarşisinin başı Divan'da Kazasker'dir.
3
Atama ve terfi hiyerarşisini incele.
Kadı ve müderris atamaları Kazasker tarafından hazırlanır ve padişaha sunulur (16. yüzyıl sonrasında bazı üst düzey atamalarda Şeyhülislam etkisi artmıştır ancak genel yetki Kazasker'indir).
İdari ve adli atama listelerini tutmak kazaskerin defterleriyle yürütülen bir işlemdir.

Anahtar Kavram

Osmanlı Hukuk Sisteminde Yargı (Kaza) ve Fetva (İfta) Ayrımı

İpuçları

1
Osmanlı'da 'karar veren' (Hakim) ile 'görüş bildiren' (Müftü) kurumları arasındaki farkı hatırlayın.
2
Şeyhülislam'ın protokoldeki yeri çok yüksek olsa da Divan toplantılarına her zaman katılmadığını ve bir hakim rütbesinde olmadığını düşünün.
3
Kadıların atamalarından sorumlu olan ve Divan'da bizzat davaları dinleyen görevli Rumeli ve Anadolu Kazaskerleridir.

Daha Fazla Pratik

Kazaskerlik makamının Rumeli ve Anadolu olarak ikiye ayrılmasının nedenlerini ve bu iki makam arasındaki kıdem farkını araştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sınıflar ve yetkiler üzerinden eleme yöntemini kullanabilirsiniz. Seyfiye-İlmiye-Kalemiye ayrımında, adalet mekanizmasının merkezindeki ismin Kazasker olduğunu bildiğinizde Şeyhülislam'ın idari/yargısal yetkilerinin sınırını daha rahat çizebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Hukuk Sistemi

Bu konudan daha fazla soru