Soru

Zorluk: OrtaMeridyenler ve Boylam Etkileri

Türkiye'de yaklaşık aynı boylam yayı üzerinde yer alan iki merkezde (örneğin Ankara ve Mersin), yıl boyunca yerel saatlerin her an aynı olduğu gözlemlenirken; Güneş'in doğuş saatinin ekinoks tarihleri (2121 Mart - 2323 Eylül) dışında farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Aynı boylamdaki bu merkezlerde yerel saatlerin aynı kalıp Güneş'in doğuş saatlerinin farklılık göstermesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

  1. Eksen eğikliği ve enlem farkına bağlı olarak gündüz sürelerinin değişmesiCevap
  2. B
    Merkezlerin yükselti ve yer şekli özelliklerinin birbirinden farklı olması
  3. C
    Boylam derecelerinin Başlangıç Meridyeni'ne olan kuş uçuşu uzaklığının farklı olması
  4. D
    Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızının enleme göre farklılık göstermesi
  5. E
    Türkiye'nin yer aldığı saat diliminin yıl boyunca değişmeden kalması

Cevap

Eksen eğikliği ve enlem farkına bağlı olarak gündüz sürelerinin değişmesi durumuyla açıklanır.
Aynı boylam üzerindeki merkezlerde yerel saatin aynı olması boylamın bir sonucudur. Ancak bu merkezlerde Güneş'in aynı anda doğmaması, enlem farkı ve eksen eğikliğine bağlı olarak gündüz sürelerinin farklı olmasından kaynaklanır. Örneğin 2121 Haziran'da kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzadığı için kuzeydeki merkezde Güneş daha erken doğar.

Adım Adım Çözüm

1
Yerel saatin kaynağını belirleme
Aynı boylam üzerindeki tüm noktalar Güneş'in önünden aynı anda geçtiği için yerel saatleri her zaman aynıdır.
Yerel saat sadece boylam derecesine bağlıdır.
2
Güneş'in doğuş saati ve gündüz süresi ilişkisini kurma
Güneş'in doğuş saati, o yerin yerel saati ile gündüz süresinin yarısının çıkarılmasıyla bulunur.
Gündüz süresi uzadıkça Güneş daha erken doğar.
3
Gündüz süresini etkileyen faktörleri saptama
Ekinokslar dışında gündüz süresi enleme ve eksen eğikliğine (mevsime) bağlı olarak değişir.
Aynı boylamda olsalar dahi farklı enlemlerdeki merkezlerde gündüz süreleri farklı olduğu için Güneş farklı saatlerde doğar.

Anahtar Kavram

Aynı boylamda yerel saat her an aynıdır, ancak Güneş'in doğuş/batış saati sadece ekinokslarda aynıdır.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla