Examkin

Türkiye'de Ulaşım Sistemleri

84 soru

Soru 81Soru →

Türkiye'de demir yolu ağının uzanışında yer şekilleri, özellikle dağların uzanış doğrultusu ve engebe durumu belirleyici bir rol oynamıştır. Bu durum, bazı önemli liman şehirlerinin iç kesimlerle demir yolu bağlantısının kurulamamasına veya maliyetlerin çok yüksek olmasına neden olmuştur. Buna göre, aşağıdaki kıyı şehirlerinden hangisinin günümüzde iç kesimlerle doğrudan bir demir yolu bağlantısı bulunmamaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Trabzon

Cevap

Trabzon şehri, yer şekillerinin engebeli olması ve dağların kıyıya paralel uzanması nedeniyle iç kesimlerle doğrudan bir demir yolu bağlantısına sahip değildir.
Doğu Karadeniz bölümünde yer alan Trabzon, liman fonksiyonu gelişmiş bir şehir olmasına rağmen, Kuzey Anadolu Dağları'nın (Zigana ve Kop geçitleri bölgesi) çok sarp ve yüksek olması demir yolu inşasını engellemiştir. Günümüzde bu şehre ulaşım yalnızca kara yolu ve hava yolu ile sağlanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'deki kıyı şehirlerinin topografik yapısını analiz et.
Doğu Karadeniz ve Teke-Taşeli platoları çevresinde yer şekillerinin çok engebeli olduğu tespit edilir.
Demir yolu yapım maliyeti yer şekillerinden doğrudan etkilenir.
2
Seçeneklerdeki şehirlerin ulaşım altyapısını karşılaştır.
Zonguldak, Mersin, Bandırma ve İskenderun'un demir yolu hattı olduğu, Trabzon'un ise olmadığı belirlenir.
Limanların hinterland genişliği demir yolu bağlantısıyla doğrudan ilişkilidir.

Anahtar Kavram

Yer şekillerinin demir yolu ağının dağılışı üzerindeki kısıtlayıcı etkisi.

İpuçları

1
Türkiye'de demir yolu ağı engebe nedeniyle Doğu Karadeniz ve Teke-Taşeli yörelerine ulaşamamıştır.
2
Limanın büyüklüğü her zaman demir yolu olduğu anlamına gelmez; hinterlandın (art bölge) dağlarla bölünmüş olması kritik bir engeldir.
3
Cevap, Zigana ve Kop geçitlerinin arkasında kalan, ancak kendisi kıyıda olan önemli bir Karadeniz şehridir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de yüksek hızlı tren (YHT) hatlarının geçtiği ve geçmediği illeri incelemek ulaşım konusunu pekiştirecektir.

Alternatif Yöntem

Hangi şehirlerin hinterlandının (art bölge) daha dar olduğunu düşünerek demir yolu eksikliğini tahmin edebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 82Soru →

Türkiye'de yer şekillerinin uzanış doğrultusu ve morfolojik yapı, ulaşım ağlarının yönünü ve yapım maliyetlerini doğrudan etkilemektedir. Dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı bölgelerde iç kesimlerle ulaşım zor ve maliyetliyken, doğal çöküntü alanlarının bulunduğu bölgelerde bu maliyet önemli ölçüde azalmaktadır. Buna göre, aşağıdaki şehirler arasında planlanan bir demir yolu projesinin, yer şekilleri nedeniyle birim km başına düşen yapım maliyetinin diğerlerine göre daha düşük olması beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aydın - Denizli

Cevap

Aydın - Denizli güzergâhı, Ege Bölgesi'ndeki dağların kıyıya dik uzanması ve bu hat üzerinde geniş graben (çöküntü) ovalarının bulunması nedeniyle ulaşım maliyetinin en düşük olduğu seçenektir.
Aydın - Denizli hattı, Ege Bölgesi'ndeki dağların kıyıya dik uzanması sonucunda oluşan Büyük Menderes grabenini takip eder. Bu çöküntü alanı doğal bir düzlük sunduğu için demir yolu yapımında tünel veya viyadük gibi maliyetli yapılara ihtiyaç duyulmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Bölgelerin dağ uzanış doğrultularını analiz et.
Karadeniz ve Akdeniz'de dağlar kıyıya paralel, Ege'de ise kıyıya dik uzanır.
Ulaşım maliyeti, dağların aşılma zorunluluğuna (tünel, köprü ihtiyacı) bağlıdır.
2
Güzergâhların hangi yer şekli birimleri üzerinden geçtiğini belirle.
Aydın-Denizli hattı Büyük Menderes grabeni üzerinde yer alırken, diğerleri yüksek sıradağları aşmak zorundadır.
Grabenler doğal ulaşım koridorlarıdır ve düzlük alanlar sundukları için maliyeti düşürürler.
3
Seçenekler arasında karşılaştırma yaparak en düşük maliyetli olanı seç.
Ege'deki Doğu-Batı yönlü hat, Karadeniz ve Akdeniz'deki Kuzey-Güney yönlü hatlara göre daha ekonomiktir.
Aydın-Denizli hattında belirgin bir yükselti engeli bulunmaz.

Anahtar Kavram

Yer Şekilleri ve Ulaşım Maliyeti İlişkisi

İpuçları

1
Ege Bölgesi'ndeki dağların kıyıya dik uzanışının ve graben ovalarının ulaşım yolları için sağladığı avantajı hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Ege Bölgesi'nde ulaşımın Doğu-Batı yönünde kolay, Kuzey-Güney yönünde ise (horstları aşmak gerektiği için) daha zor olduğunu inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 83Soru →

Türkiye'de yer şekillerinin uzanış doğrultusu, ulaşım ağlarının tasarımı ve maliyetleri üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Özellikle dağ sıralarının kıyıya paralel uzandığı alanlarda, iç kesimler ile kıyı kuşakları arasındaki bağlantı doğal koridorlar olan geçitler sayesinde sağlanabilmektedir. Bu durum, ulaşım maliyetlerini düşürmek isteyen ticari işletmeler için güzergâh seçiminde kritik öneme sahiptir. Buna göre; İç Anadolu Bölgesi'ndeki sanayi ürünlerinin en kısa yoldan Mersin Limanı'na ulaştırılması ve aynı zamanda demir yolu hattının da bu güzergâhı takip edebilmesi için kullanılması gereken en stratejik doğal geçit aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gülek Boğazı

Cevap

İç Anadolu'yu Mersin Limanı'na hem kara hem de demir yolu ile bağlayan en stratejik koridor Gülek Boğazı'dır.
Gülek Boğazı, İç Anadolu'yu Çukurova ve Mersin Limanı'na bağlayan en önemli doğal geçittir. Bu geçit, sadece kara yolu değil, aynı zamanda bölgedeki ticaret için hayati öneme sahip olan demir yolu hattının da geçişine imkan tanıyarak ulaşım maliyetlerini minimize eder.

Adım Adım Çözüm

1
Konum analizi yapılması
İç Anadolu ile Mersin Limanı arasındaki ulaşım engelinin Toros Dağları olduğu saptanır.
Türkiye'de dağlar kıyıya paralel uzandığı için iç kesimler ile kıyı arasında ulaşım zordur.
2
Geçit fonksiyonlarının değerlendirilmesi
Toroslar üzerindeki geçitler (Çubuk, Sertavul, Gülek, Belen) arasından demir yolu bağlantısı olan ve doğrudan Mersin/Çukurova hattına çıkan nokta belirlenir.
Soruda sadece kara yolu değil, aynı zamanda demir yolu ulaşımı da vurgulanmıştır.
3
Doğru eşleştirmenin yapılması
Gülek Boğazı'nın hem otoyol hem de demir yolu için en uygun doğal koridor olduğu sonucuna varılır.
Gülek Boğazı, tarihten beri 'Kilikya Kapısı' olarak bilinen en stratejik geçittir.

Anahtar Kavram

Yer şekillerinin ulaşım maliyeti ve güzergâhı üzerindeki belirleyici etkisi.

İpuçları

1
Türkiye'de dağların uzanış yönü nedeniyle kuzey-güney yönlü ulaşımda maliyeti düşürmek için doğal 'boğazlar' tercih edilir.

Daha Fazla Pratik

Akdeniz Bölgesi'ndeki diğer geçitlerin (Çubuk ve Belen gibi) hangi şehirleri birbirine bağladığını harita üzerinde incelemek kalıcılığı artıracaktır.
Tahmini Süre:50s
Soru 84Soru →

Türkiye'de bazı merkezler, coğrafi konumları ve yer şekillerinin uzanışına bağlı olarak hem kara yolu hem de demir yolu güzergâhlarının kesişim noktasında yer alırlar. "Kavşak noktası" olarak adlandırılan bu merkezler, ulaşımın kolaylığı sayesinde ticaret ve sanayinin hızla geliştiği alanlardır.

Buna göre, aşağıdaki illerden hangisi Türkiye'nin ulaşım ağındaki konumu bakımından bir "kavşak noktası" özelliği taşıyan merkezlerden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Muğla

Cevap

Muğla ili, Türkiye'nin ana ulaşım aksları üzerinde yer almayan ve demir yolu bağlantısı bulunmayan bir merkez olduğu için kavşak noktası özelliği taşımaz.
Muğla ili, Menteşe Dağları'nın engebeli yapısı nedeniyle ana ulaşım güzergâhlarının uzağında kalmıştır. Bir şehrin kavşak noktası olabilmesi için yolların o noktada kesişip devam etmesi gerekir; ancak Muğla konumu itibarıyla yolların sonlandığı bir bölgededir ve demir yolu bağlantısına sahip değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Kavşak noktası kavramını analiz etme
Kavşak noktası, farklı yönlerden gelen ana ulaşım yollarının (kara ve demir yolu) birleştiği ve kesiştiği stratejik noktadır.
Soruda istenen 'olmayan' seçeneği bulmak için bu özelliğe sahip şehirlerin elenmesi gerekir.
2
Seçeneklerdeki illerin ulaşım ağlarını değerlendirme
Afyonkarahisar, Eskişehir, Kayseri ve Gaziantep illerinin hem gelişmiş bir kara yolu ağına hem de aktif bir demir yolu bağlantısına sahip olduğu saptanır.
Bu iller coğrafi olarak iç kesimlerde veya stratejik geçiş bölgelerinde yer aldıkları için doğal birer merkezdir.
3
Muğla'nın coğrafi yapısını ve ulaşım durumunu inceleme
Muğla'nın bulunduğu Menteşe Yöresi dağlık ve engebelidir. İl, ana ulaşım hatlarının geçtiği bir güzergâh üzerinde değil, kıyı kesiminde bir 'çıkmaz sokak' (terminal) konumundadır. Ayrıca Muğla'ya demir yolu ulaşımı yoktur.
Ulaşım hatlarının kesişmediği ve demir yolunun ulaşamadığı yerler kavşak noktası özelliği gösteremez.

Anahtar Kavram

Türkiye'de ulaşım ağlarının dağılışında yer şekillerinin ve coğrafi konumun belirleyici etkisi.

İpuçları

1
Bir ilin kavşak noktası olması için yolların orada kesişmesi ve şehrin demir yolu bağlantısına sahip olması gerekir.
2
Seçeneklerdeki illerden hangisine demir yolu gitmediğini düşünün.
3
Menteşe Yöresi'nde yer alan bu il, dağlık yapısı nedeniyle ana ticaret yollarının dışında kalmıştır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de demir yolu ulaşımı olmayan diğer önemli illeri (Antalya, Sinop, Trabzon gibi) ve nedenlerini harita üzerinden inceleyiniz.
Tahmini Süre:50s
ÖncekiSayfa 5 / 5
Türkiye'de Ulaşım Sistemleri — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 5 | Examkin