Examkin

Türkiye'nin Platoları

91 soru

Soru 81Soru →

Türkiye'nin platoları; oluşum süreçleri, yükselti basamakları ve iklim özelliklerine bağlı olarak farklı ekonomik ve demografik özellikler sergiler.

Aşağıdaki tabloda bazı platolar ve bu platolara ait belirgin özellikler eşleştirilmiştir:

PlatoBelirgin Özellik
I. Çatalca-KocaeliSanayi, ticaret ve ulaşım faaliyetlerinin en yoğun olduğu sahadır.
II. TaşeliKarstik yapısı ve engebeli arazisi nedeniyle nüfusun en seyrek olduğu alanlardandır.
III. Erzurum-KarsLav örtüsü ile kaplı olup yaz yağışlarına bağlı büyükbaş hayvancılık gelişmiştir.
IV. PerşembeAkarsuların menderesler oluşturduğu, turizm potansiyeli yüksek bir sahadır.
V. HaymanaOrtalama yükseltisi 20002000 metrenin üzerinde olup alpin çayırları yaygındır.

Buna göre, tablodaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

V numaralı eşleştirmede verilen Haymana platosuna ait özellik yanlıştır.
V numaralı eşleştirmede yer alan Haymana platosu, Ankara civarında bulunan bir tabaka düzlüğü platosudur. Bu platonun ortalama yükseltisi 1000−11001000-1100 metre civarında olup, doğal bitki örtüsü ilkbahar yağışlarıyla yeşeren 'bozkır'dır. Tablodaki '20002000 metre üzeri yükselti' ve 'yaz yağışlarına bağlı alpin çayırlar' ifadesi Erzurum-Kars-Ardahan platoları için geçerlidir.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki her bir platonun coğrafi konumunu ve temel özelliklerini analiz et.
I, II, III ve IV numaralı eşleştirmelerin coğrafi gerçeklerle tam uyumlu olduğu görülür.
Bu platoların ekonomik faaliyetleri ve fiziksel yapıları KPSS müfredatındaki temel bilgilerle örtüşmektedir.
2
V numaralı eşleştirmede sunulan 'Haymana' platosunu ve 'yükselti/bitki örtüsü' verisini değerlendir.
Haymana platosu İç Anadolu'da yer alır, yükseltisi yaklaşık 10001000 metredir ve bitki örtüsü bozkırdır.
Tablada belirtilen '20002000 metre üzeri yükselti' ve 'alpin çayır' özellikleri Erzurum-Kars ve Ardahan gibi volkanik platolara aittir.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki platoların bölgesel karakteristikleri ve ekonomik potansiyelleri.

İpuçları

1
Platoların bulundukları bölgelerdeki iklim tiplerini (Karasal vs. Sert Karasal) düşünün.
2
Alpin çayırlar Türkiye'de sadece en yüksek platolarda (Kuzeydoğu Anadolu) görülür.
3
Haymana platosu Ankara'da, Erzurum-Kars platosu ise Doğu Anadolu'nun kuzeydoğusundadır; yükselti farkı yaklaşık 10001000 metredir.

Daha Fazla Pratik

Platoların oluşum türlerini (volkanik, karstik, aşınım, tabaka düzlüğü) bir harita üzerinde tekrar edin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 82Soru →

Türkiye'de yer şekillerinin önemli bir parçasını oluşturan platolar; oluşum süreçlerine göre tabaka düzlüğü, karstik, lav ve aşınım platoları olarak sınıflandırılır. Kalker (kireç taşı) ve jips gibi suda kolay çözünebilen kayaçların yaygın olduğu arazilerde, kimyasal çözünme sonucu meydana gelen düzlüklere 'karstik platolar' denir.

Buna göre, aşağıda verilen platolardan hangisi karstik oluşumlu bir platodur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Teke Platosu

Cevap

Karstik oluşumlu plato Teke Platosu'dur.
Teke Platosu, Batı Toroslar üzerinde yer alır ve kalkerli (kireç taşı) arazi yapısının kimyasal çözünmesiyle şekillenmiştir. Bu özelliği onu Türkiye'deki iki ana karstik platodan biri (diğeri Taşeli) yapar.

Adım Adım Çözüm

1
Karstik oluşumun tanımını hatırla.
Kireç taşı (kalker) gibi eriyebilen kayaçların bulunduğu arazilerdeki aşınma/çözünme sürecidir.
Karstik platoları ayırt edebilmek için temel jeolojik yapıyı bilmek gerekir.
2
Türkiye'de karstik arazilerin en yaygın olduğu bölgeyi belirle.
Akdeniz Bölgesi (Teke ve Taşeli yöreleri).
Platoların dağılımı ile kayaç yapısı arasındaki ilişkiyi kurmak için coğrafi konum önemlidir.
3
Seçeneklerdeki platoları oluşum türleriyle eşleştir.
Teke (Karstik), Erzurum-Kars (Lav), Çatalca-Kocaeli (Aşınım), Haymana ve Yazılıkaya (Tabaka düzlüğü).
Doğru sınıflandırma yapılarak hedef kavram olan karstik plato belirlenir.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki Karstik Platolar (Teke ve Taşeli)

İpuçları

1
Karstik platolar genellikle kolay eriyebilen kalkerli arazilerde bulunur.
2
Türkiye'de karstik platolar denilince akla ilk olarak Akdeniz Bölgesi'nin batısındaki yarımada gelmelidir.
3
Antalya ve Muğla arasında kalan, yüzey sularının az olduğu bu yüksek düzlük Teke yöresidir.

Daha Fazla Pratik

Karstik platoların yerleşme ve tarım açısından neden elverişsiz olduğunu (su kaybı, engebeli mikrotipografi) araştırınız.
Tahmini Süre:45s
Soru 83Soru →

Türkiye’deki platoların büyük bir bölümü, akarsular tarafından derin vadilerle yarılmış geniş düzlüklerden oluşur ve jeolojik yapılarına göre 'tabaka düzlüğü' (yatay duruşlu) platolar olarak adlandırılır. İç Anadolu Bölgesi’nde bulunan Haymana, Cihanbeyli ve Bozok platoları bu oluşum türünün en belirgin örnekleridir.

Buna göre, belirtilen platolarla benzer bir coğrafi bölgede yer almasına rağmen, karstik (çözünebilen kayaç) yapısı nedeniyle oluşum süreci bakımından onlardan ayrılan plato aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Obruk

Cevap

Obruk platosu, İç Anadolu Bölgesi'nde yer almasına rağmen diğer komşu platolardan farklı olarak karstik yapıda bir oluşum sergilediği için doğru cevaptır.
İç Anadolu Bölgesi'ndeki platoların çoğu tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) olsa da, Tuz Gölü'nün hemen güneyindeki Obruk platosu karstik (kireç taşı) yapısı nedeniyle bu gruptan ayrılır. Adını da zaten bölgedeki yaygın karstik şekil olan obruklardan almaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Öncülde verilen platoların (Haymana, Cihanbeyli, Bozok) oluşum türünü tespit et.
Bu platoların tamamı 'tabaka düzlüğü' (yatay duruşlu) platolardır.
Soruda kıyaslanacak temel grubun özelliklerini anlamak için gereklidir.
2
Seçeneklerdeki platoların kayaç yapısını ve oluşum süreçlerini analiz et.
Obruk platosu karstik kayaçlardan (kalker) oluşurken; Uzunyayla, Yazılıkaya, Gaziantep ve Şanlıurfa platoları tabaka düzlüğü karakterindedir.
Oluşum bakımından farklı olanı bulmak için ayrıştırıcı özelliği belirlemek gerekir.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki platoların oluşum türleri (Karstik vs. Tabaka Düzlüğü)

İpuçları

1
İç Anadolu'daki çoğu plato aynı kökene sahip olsa da, Tuz Gölü'nün güneyindeki bir tanesi kayaç yapısıyla ayrılır.
2
Adını, yüzeyinde kireç taşlarının erimesiyle oluşan derin kuyulardan (çukurlardan) alan plato hangisidir?
3
Türkiye'de karstik platolar denince akla önce Teke ve Taşeli gelir; ancak İç Anadolu'daki bu plato da karstik yapıya sahip bir istisnadır.

Daha Fazla Pratik

Karstik platolar olan Teke ve Taşeli'nin, Obruk platosuyla ekonomik faaliyetler (keçi yetiştiriciliği vb.) açısından benzerliklerini inceleyin.

Alternatif Yöntem

Platoları bölge bazlı değil, kayaç yapısına (karstik-volkanik-aşınım-tabaka) göre zihninizde kodlayarak eleme yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 84Soru →

Türkiye'deki platoların oluşum süreçleri; bulundukları yerin jeolojik yapısı, dış kuvvetlerin aşındırma gücü ve yükselti değerlerine göre farklılık gösterir. Özellikle Tuz Gölü'nün güneyinde yer alan, kalkerli (kireç taşlı) yapısı nedeniyle yüzeyinde çok sayıda karstik erime çukuru (dolin ve obruk) bulunan ve bu yer şekillerinden dolayı ismiyle anılan plato aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Obruk Platosu

Cevap

Obruk Platosu, Tuz Gölü'nün güneyinde yer alan ve karstik şekilleriyle tanınan platodur.
Obruk Platosu, Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde, Tuz Gölü ile Konya Ovası arasında yer alan bir platodur. İsmini, kireç taşlarının (kalker) çözünmesi sonucu oluşan ve 'obruk' adı verilen dik kenarlı derin çukurlardan alır. Konumu tam olarak Tuz Gölü'nün güneyidir.

Adım Adım Çözüm

1
Konum analizi yapılması
Soruda belirtilen 'Tuz Gölü'nün güneyi' ifadesi bizi Konya ile Aksaray arasındaki sahaya yönlendirir.
Türkiye'deki her platonun kendine has bir coğrafi konumu ve komşuluğu vardır.
2
Jeolojik ve morfolojik özelliklerin değerlendirilmesi
Kalkerli yapı ve 'dolin, obruk' gibi terimler, platonun karstik bir kökene veya yoğun karstlaşmaya maruz kaldığını gösterir.
Karstik şekillerin yoğunluğu, platonun isimlendirilmesinde belirleyici olmuştur.
3
İsim ve özellik eşleştirmesi
Tuz Gölü'nün güneyindeki bu bölge, içinde barındırdığı devasa çöküntüler nedeniyle 'Obruk Platosu' olarak adlandırılır.
Obruklar, yeraltı sularının kireç taşlarını eritmesi sonucu tavanın çökmesiyle oluşan doğal kuyulardır.

Anahtar Kavram

Obruk Platosu'nun Coğrafi Konumu ve Karstik Karakteri

İpuçları

1
Bu plato, ismini bölgede yeraltı sularının oluşturduğu dev kuyu şeklindeki çukurlardan almaktadır.
2
Konya ve Aksaray illeri arasında, Tuz Gölü'nün hemen altında yer alan bir sahadır.
3
Kızılören ve Meyil gibi ünlü göllerin/çukurların bulunduğu, karstik yapısıyla diğer İç Anadolu platolarından ayrılan bu yer Obruk sahasıdır.

Daha Fazla Pratik

İç Anadolu'daki diğer platoların (Bozok, Haymana, Cihanbeyli, Uzunyayla) ortak özelliklerini ve ekonomik faaliyetlerini (tahıl tarımı, küçükbaş hayvancılık) inceleyiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 85Soru →

Türkiye'deki platolar oluşum özelliklerine göre; tabaka düzlüğü (yatay duruşlu), karstik, lav (volkanik) ve aşınım platoları olarak dört ana gruba ayrılır. Bu sınıflandırma dikkate alındığında, Akdeniz Bölgesi'nde geniş yer kaplayan ve kalkerli (kireç taşı) arazilerin çözünmesiyle meydana gelen plato aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Teke Platosu

Cevap

Teke Platosu, Akdeniz Bölgesi'nde kalkerli araziler üzerinde karstik süreçlerle oluşmuş bir platodur.
Teke Platosu, Batı Toroslar üzerinde yer alır ve kalkerli yapısı nedeniyle karstik aşınım süreçleriyle şekillenmiştir. Bu özelliğiyle soruda belirtilen tanıma tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Oluşum türünü belirleyin.
Soruda 'karstik' oluşumlu bir plato istenmektedir.
Karstik şekiller, kalker (kireç taşı) gibi çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda görülür.
2
Coğrafi bölgeyi saptayın.
Akdeniz Bölgesi.
Türkiye'de karstik arazilerin en yoğun olduğu bölge Batı ve Orta Toroslar kuşağıdır.
3
Eşleştirme yapın.
Teke ve Taşeli platoları.
Bu iki plato, Akdeniz'in en karakteristik karstik düzlükleridir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Plato Oluşum Tipleri

İpuçları

1
İncelediğiniz plato, Türkiye'nin 'Teke Yarımadası' olarak adlandırılan çıkıntısında yer alır.
2
Bu bölgedeki topraklar kireçli (terrarossa) yapıda olduğu için tarımsal verim düşüktür.
3
Antalya ve Fethiye arasındaki engebeli ve karstik düzlük Teke Platosu'dur.

Daha Fazla Pratik

Karstik platoların (Teke ve Taşeli) nüfus yoğunluğunun neden az olduğunu (su kıtlığı ve tarım zorluğu) araştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Platoları bölgelere göre gruplandırarak eleyebilirsiniz: Akdeniz'de sadece Teke ve Taşeli karstik platoları bulunur.
Tahmini Süre:45s
Soru 86Soru →

Türkiye'deki bazı platoların oluşumunda kayaç yapısı (litoloji) temel belirleyicidir. Özellikle suda kolay çözünebilen kalkerli (kireç taşı) araziler üzerinde, yüzey sularının yer altına sızması ve aşındırma yapması sonucu "karstik platolar" meydana gelmiştir. Bu bilgi doğrultusunda, aşağıdaki platolardan hangisi karstik oluşumlu bir platodur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Teke

Cevap

Teke Platosu, karstik (kalkerli) yapısı ile bilinen bir platodur.
Teke Platosu, Antalya ile Fethiye arasında yer alır ve tamamıyla kalkerli (karstik) bir yapıya sahiptir. Akdeniz Bölgesi'ndeki Teke ve Taşeli platoları Türkiye'nin en karakteristik karstik platolarıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Karstik kelimesinin jeolojik karşılığını hatırla.
Karstik yapı, kireç taşı (kalker), alçı taşı (jips) ve kaya tuzu gibi suda kolay eriyebilen kayaçları ifade eder.
Soruda istenen oluşum tipini doğru tanımlamak için gereklidir.
2
Türkiye'de karstik arazilerin en yoğun olduğu bölgeyi belirle.
Türkiye'de karstik şekiller ve platolar en yaygın olarak Akdeniz Bölgesi'nde (özellikle Batı ve Orta Toroslar'da) görülür.
Coğrafi dağılım bilgisi doğru seçeneğe yönlendirir.
3
Seçeneklerdeki platoları bulundukları bölgelere ve oluşum tiplerine göre eşleştir.
Teke ve Taşeli Akdeniz'dedir (Karstik). Haymana ve Cihanbeyli İç Anadolu'dadır (Tabaka düzlüğü). Erzurum-Kars Doğu Anadolu'dadır (Lav).
Eleme yöntemiyle kesin sonuca ulaşılmasını sağlar.

Anahtar Kavram

Oluşumlarına Göre Türkiye'nin Platoları

İpuçları

1
Karstik platolar genellikle Türkiye'nin güneyinde, Toros Dağları kuşağında aranmalıdır.
2
Akdeniz Bölgesi'nde Antalya ve Mersin'in hemen gerisinde kalan iki büyük platodan birini düşünün.
3
Haritada Antalya'nın solunda kalan 'teke' boynuzuna benzeyen yarımada üzerindeki platodur.

Daha Fazla Pratik

Karstik platoların (Teke ve Taşeli) tarım için neden elverişsiz olduğunu ve neden nüfus yoğunluğunun düşük olduğunu araştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Platoları 'Volkanik', 'Karstik', 'Aşınım' ve 'Tabaka Düzlüğü' olarak 44 gruba ayırıp Teke ve Taşeli'yi doğrudan 'Karstik' kutusuna koyarak ezberlemek KPSS için en hızlı yöntemdir.
Tahmini Süre:45s
Soru 87Soru →

Türkiye'nin farklı bölgelerinde bulunan plato alanları, yükseltileri ve üzerindeki ekonomik faaliyetler bakımından çeşitlilik gösterir. Çoğu plato tarım ve hayvancılık faaliyetleri için kullanılırken, bir plato alanı üzerinde yoğunlaşan şehirleşme ve sanayi tesisleri ile diğerlerinden ayrılmaktadır. Buna göre, Türkiye'nin ortalama yükseltisi en az olan ve üzerinde sanayileşmenin en yoğun olduğu platosu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çatalca-Kocaeli Platosu

Cevap

Türkiye'nin ortalama yükseltisi en az olan ve sanayileşmenin en yoğun olduğu platosu Çatalca-Kocaeli platosudur.
Çatalca-Kocaeli platosu, Marmara Bölgesi'nde yer alan ve Türkiye'nin ortalama yükseltisi en düşük olan (150−200150-200 metre) plato alanıdır. Bu bölge, İstanbul ve Kocaeli gibi dev sanayi merkezlerine ev sahipliği yaptığı için beşeri ve ekonomik yönden en gelişmiş plato olarak kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Platoların genel tanımını ve yükselti özelliklerini hatırla.
Platolar akarsularla yarılmış yüksek düzlüklerdir ancak Marmara Bölgesi'ndeki platolar aşınım sonucunda deniz seviyesine oldukça yaklaşmıştır.
Yükselti farkını ayırt etmek sorunun temelidir.
2
Verilen platoların konumlarını ve temel ekonomik faaliyetlerini eşleştir.
Erzurum-Kars (Doğu, hayvancılık), Teke (Akdeniz, karstik), Haymana-Obruk (İç Anadolu, tarım), Çatalca-Kocaeli (Marmara, sanayi).
Beşeri coğrafya özelliklerini belirlemek cevabı netleştirir.
3
Sanayi ve ulaşım merkezi olan alanı tespit et.
İstanbul ve Kocaeli illerini kapsayan Çatalca-Kocaeli platosu sanayi merkezidir.
En gelişmiş bölgeyi bulmak hedeflenmiştir.

Anahtar Kavram

Türkiye Platolarının Yükseltisi ve Ekonomik Kullanımı

İpuçları

1
Bu plato, Türkiye'nin nüfus yoğunluğu en fazla olan bölgesinde, Boğazlar çevresinde yer alır.
2
Diğer platoların yükseltisi genellikle 10001000 metrenin üzerindeyken, bu alan deniz seviyesine oldukça yakındır (150−200150-200 m).
3
İstanbul ve Kocaeli gibi şehirlerin üzerine kurulu olduğu 'aşınım düzlüğü' platosu bu seçenekler arasındadır.

Daha Fazla Pratik

Karstik platoların (Teke-Taşeli) neden sanayi ve tarıma uygun olmadığını araştırarak litolojik yapının ekonomiye etkisini öğrenebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Platoların yükseltilerini batıdan doğuya doğru artan bir grafik olarak düşünürseniz, en batıda yer alan Marmara Bölgesi platosunun en alçak olması gerektiğini hatırlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 88Soru →

Türkiye'nin platoları; oluşum süreçleri, yükselti basamakları ve litolojik yapıları bakımından bölgeden bölgeye önemli farklılıklar gösterir. Buna göre, Türkiye'nin platoları ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazılıkaya platosu, karstik erime süreçleri sonucunda oluşmuş bir plato olup Türkiye'nin en geniş polye ovaları bu plato üzerinde toplanmıştır.

Cevap

Yazılıkaya platosunun karstik oluşumlu olduğu ve üzerinde polye ovaları bulunduğu bilgisi yanlıştır.
Yazılıkaya platosunun karstik oluşumlu olduğu bilgisi yanlıştır; bu plato aşınım düzlüğü veya tabaka düzlüğü özelliği gösterir. Ayrıca, Türkiye'deki en büyük polye ovaları (Elmalı, Kestel, Acıpayam, Korkuteli, Tefenni gibi) Yazılıkaya platosunda değil, Akdeniz Bölgesi'ndeki karstik platolar olan Teke ve Taşeli platoları çevresinde yer almaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Platoların oluşum türlerini hatırla.
Türkiye'deki platolar; volkanik (lav), karstik, aşınım (yontukdüz) ve tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) olarak dört ana gruba ayrılır.
Soruda verilen özelliklerin oluşum türleri ile örtüşüp örtüşmediğini belirlemek için gereklidir.
2
Erzurum-Kars, Çatalca-Kocaeli, Teke-Taşeli ve İç Anadolu platolarını analiz et.
Erzurum-Kars volkanik, Çatalca-Kocaeli aşınım, Teke-Taşeli karstik, İç Anadolu platoları ise tabaka düzlüğü karakterindedir. Bu bilgiler doğrudur.
Doğru seçenekleri eleyerek yanlış olanı bulmak için gereklidir.
3
Yazılıkaya platosunun ve polye ovalarının konumunu değerlendir.
Yazılıkaya platosu (Ege/İç Batı Anadolu) karstik bir yapıya sahip değildir. Polye ovaları ise Akdeniz Bölgesi'ndeki karstik platolarda (Teke ve Taşeli çevresi) yaygındır.
Yazılıkaya platosunun karakteristik özelliklerini ve polye kavramının coğrafi dağılımını doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Platolarının Oluşum ve Fiziki Özellikleri

İpuçları

1
Türkiye'de 'karstik' dendiğinde akla gelen ilk bölgeyi ve oradaki platoları düşünün.
2
Polye ovaları (karstik ovalar) 'TAKKEM' şifresiyle hatırlanan (Tefenni, Acıpayam, Korkuteli, Kestel, Elmalı, Muğla) sahalardır; bu sahalar hangi platolarla ilişkilidir?
3
Yazılıkaya platosu İç Batı Anadolu'da yer alırken, polye ovaları ve yoğun karstik yapı Teke ve Taşeli platolarına özgüdür.

Daha Fazla Pratik

Karstik şekillerin dağılımı ile Türkiye'deki litolojik yapı (kayaç türleri) arasındaki ilişkiyi tekrar gözden geçirin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 89Soru →

Türkiye'nin platoları, oluşum süreçlerine göre; aşınım (peneplen), tabaka düzlüğü (yatay duruşlu), karstik ve lav (volkanik) platoları olmak üzere dört ana gruba ayrılır. Bu platoların litolojik yapısı ve yükselti basamakları, üzerlerinde yürütülen ekonomik faaliyetleri ve yerleşme dokusunu doğrudan etkiler.

Buna göre, aşağıdaki platolardan hangisiyle ilgili verilen bilgi, o platonun oluşum kökeni veya yapısal özellikleriyle çelişmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Taşeli platosu: Kalkerli yapısı nedeniyle karstik süreçlerle şekillenmiş olup, kayaç yapısından dolayı yüzey suları bakımından zengin ve tarımsal verimliliği yüksek bir alandır.

Cevap

Taşeli platosu hakkında verilen; yüzey suları bakımından zengin ve tarımsal verimliliği yüksek olduğu bilgisi, bölgenin karstik yapısıyla çelişmektedir.
Taşeli Platosu, karstik bir yapıya (kalker) sahiptir. Karstik arazilerin en temel özelliği, yüzey sularının çatlaklardan yer altına sızmasıdır; bu nedenle bu alanlar yüzey suları bakımından fakirdir. Ayrıca bu arazilerdeki toprak örtüsü incedir ve tarımsal verim oldukça düşüktür. Dolayısıyla platonun su zengini ve verimli olarak tanımlanması yapısal özellikleriyle çelişir.

Adım Adım Çözüm

1
Platonun oluşum türünü belirle.
Taşeli platosu, Akdeniz Bölgesi'nde yer alan karstik bir platodur.
Litolojik yapısı kalker (kireç taşı) ağırlıklıdır.
2
Litolojik yapının su ve toprak üzerindeki etkisini analiz et.
Karstik arazilerde çatlaklı yapı nedeniyle su yer altına sızar, yüzey suları fakirdir. Toprak verimi düşüktür.
Kireç taşının çözünmesiyle oluşan terra-rossa toprakları gübreleme ve sulama olmadan verimsizdir.
3
Verilen bilgiyi gerçek özelliklerle karşılaştır.
Seçenekte belirtilen 'zengin yüzey suyu' ve 'yüksek tarımsal verim' ifadeleri gerçekle örtüşmemektedir.
Taşeli platosu Türkiye'nin en seyrek nüfuslu ve tarımın kısıtlı olduğu alanlarından biridir.

Anahtar Kavram

Karstik Platoların Fiziksel ve Ekonomik Özellikleri

İpuçları

1
Bir yerin Akdeniz Bölgesi'nde olması, oranın mutlaka tarımsal açıdan çok verimli olduğu anlamına gelmez; yer yapısını (karstik mi değil mi) dikkate alın.

Daha Fazla Pratik

Karstik platolar olan Teke ve Taşeli ile lav platoları olan Erzurum-Kars ve Ardahan'ın nüfus yoğunluklarını ve nedenlerini karşılaştırınız.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 90Soru →

İç Anadolu platosu dendiğinde akla ilk olarak geniş ve yatay uzanışlı tortul tabakalar (tabaka düzlüğü) gelir. Ancak bu bölge sınırları içerisinde yer alan ve ismini yer altı sularının etkisiyle tavanı çöken mağaraların oluşturduğu derin silindirik çukurluklardan alan saha, litolojik yapısının kireç taşı ağırlıklı olmasıyla komşularından ayrılır.

Konya Havzası'nın kuzeydoğusunda bulunan ve bu karakteristik karstik özelliklere sahip olan plato aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Obruk

Cevap

İsmini yer altı mağara tavanlarının çökmesiyle oluşan çukurluklardan alan ve Konya'nın kuzeydoğusunda bulunan Obruk Platosu doğru cevaptır.
Doğru cevap olan Obruk Platosu, İç Anadolu'daki diğer tabaka düzlüğü platolarıyla (Haymana, Cihanbeyli, Bozok) aynı genel grupta yer alsa da, yüzeyindeki kireç taşı (kalker) tabakasının yoğunluğu nedeniyle karstik aşınmaya uğramıştır. Yer altı sularının etkisiyle oluşan mağara tavanlarının çökmesi sonucu meydana gelen obruklar, bu platonun temel karakterini oluşturur ve isminin de kaynağıdır.

Adım Adım Çözüm

1
İç Anadolu platolarının genel oluşum karakterini belirle.
Bu bölgedeki platoların çoğu tortul tabakaların yatay uzandığı 'tabaka düzlüğü' özelliğindedir.
Genel sınıflandırmayı yaparak istisnayı ayırt etmek gerekir.
2
Metindeki 'derin silindirik çukurluklar' ve 'karstik özellik' ipuçlarını değerlendir.
Bu ifadeler 'obruk' adı verilen karstik aşınım ve çökme şekillerine işaret eder.
Litolojik (kayaç) yapının kaya tuzu veya kalker gibi çözünebilir malzemeden oluşması bu şekilleri doğurur.
3
Konya havzasının kuzeydoğusundaki coğrafi konumu ve ismiyle eşleştirme yap.
Belirtilen saha Obruk Platosu'dur.
Plato, adını üzerinde yoğun olarak bulunan doğal obruklardan (Kızören Obruğu vb.) almıştır.

Anahtar Kavram

Karstik Süreçler ve Bölgesel Litoloji İlişkisi

İpuçları

1
Platonun ismi, üzerinde yaygın olarak görülen ve yer altı tavanlarının çökmesiyle oluşan çukurluklardan gelmektedir.
2
Bu plato İç Anadolu Bölgesi'nde olmasına rağmen karstik kayaç yapısı (kireç taşı) nedeniyle Akdeniz platolarına benzer şekiller barındırır.
3
Konya'nın kuzeydoğusunda yer alan ve Türkiye'nin en derin obruklarından biri olan Kızören Obruğu'na da ev sahipliği yapan sahayı düşünün.

Daha Fazla Pratik

İç Anadolu'daki diğer platoların (Bozok, Haymana, Cihanbeyli) aksine Obruk Platosu'nun neden daha fazla karstik şekil barındırdığını kayaç türleri üzerinden araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 91Soru →

Türkiye'nin sahip olduğu platolar, oluştukları dönemdeki jeolojik süreçlere ve dış kuvvetlerin etkisine bağlı olarak farklı karakteristik özellikler kazanmıştır. Bu durum platoların yükselti değerlerini, toprak verimliliğini ve dolayısıyla üzerindeki ekonomik faaliyetleri doğrudan etkilemiştir.

Buna göre, Türkiye'deki platolarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Perşembe platosu, Karadeniz Bölgesi'nde yer aldığı için volkanik faaliyetler sonucu oluşmuş yüksek ve engebeli bir düzlüktür.

Cevap

Perşembe platosunun volkanik faaliyetler sonucu oluştuğunu belirten seçenek yanlıştır; çünkü bu plato bir aşınım platosudur.
Perşembe platosu, Karadeniz Bölgesi'nde (Ordu) yer alan ve aşınım (yontukdüz) sonucu oluşmuş bir platodur. Volkanik/lav kökenli platolar Türkiye'de ağırlıklı olarak Doğu Anadolu (Erzurum, Kars, Ardahan) çevresinde toplanmıştır. Bu nedenle platonun volkanik olarak tanımlanması bilimsel olarak yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Platoların oluşum türlerini hatırla
Türkiye'de platolar; lav (volkanik), karstik, aşınım (yontukdüz) ve tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) olarak ayrılır.
Soruda verilen seçeneklerin doğruluğunu kontrol etmek için temel sınıflandırma gereklidir.
2
Bölgeler ve plato türlerini eşleştir
Erzurum-Kars (Lav), Teke-Taşeli (Karstik), Çatalca-Kocaeli (Aşınım), İç Anadolu platoları (Tabaka Düzlüğü).
Genel eşleştirmeler doğruysa istisna olan veya yanlış tanımlanan platoyu bulmak kolaylaşır.
3
Perşembe platosunun özelliğini analiz et
Ordu ilinde yer alan Perşembe platosu, Karadeniz'deki nadir 'aşınım' platolarından biridir. Volkanik bir kökeni yoktur.
Seçeneklerdeki yanlış bilgiyi saptamak için bu özel platonun oluşum türünü bilmek gerekir.

Anahtar Kavram

Platoların Oluşum Biçimleri

İpuçları

1
Türkiye'deki platoları oluşumlarına göre lav, karstik, aşınım ve tabaka düzlüğü olarak gruplandırın.
2
Aşınım platoları genellikle deniz seviyesine yakın veya aşınmış eski yüzeylerdir. Çatalca-Kocaeli ve Perşembe bu gruba girer.

Daha Fazla Pratik

Platoların üzerindeki ekonomik faaliyetleri (mera hayvancılığı, tahıl tarımı, sanayi) ve toprak türlerini eşleştiren bir tablo çalışması yapın.

Alternatif Yöntem

Platoları 'Volkanik' (Doğu Anadolu), 'Karstik' (Akdeniz) ve 'Aşınım' (Marmara/Karadeniz) olarak zihninizde haritalandırırsanız, Perşembe'nin Karadeniz'deki tekil aşınım örneği olduğunu kolayca fark edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
ÖncekiSayfa 5 / 5
Türkiye'nin Platoları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 5 | Examkin