Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi

$\text{I.}$ Sovyet Rusya’nın teknik ve askeri donanım bakımından üstün olması
$\text{II.}$ Türkistan’daki yerel boylar ve hanlıklar arasında tam bir siyasi eşgüdümün sağlanamaması
$\text{III.}$ Hareketin dış dünyadan yeterli askeri ve lojistik destek alamaması
$\text{IV.}$ Lider kadrolar arasında stratejik ve siyasi fikir ayrılıklarının yaşanması

$1918-1931$ yılları arasında devam eden Basmacı Hareketi’nin başarısızlık nedenlerinden hangileri, hareketin doğrudan "kendi bünyesinden kaynaklanan" yapısal/dahili sorunlar arasında gösterilebilir?

$1972$ yılında $ABD$ ve $SSCB$ arasında imzalanan ve nükleer silahların sınırlandırılması sürecinde bir dönüm noktası kabul edilen $SALT-I$ görüşmelerinin bir parçası olan; tarafların birbirlerinin nükleer füzelerini havada imha edebilecek savunma kalkanları kurmasını kısıtlayarak "dehşet dengesi"ni ($Mutual$ $Assured$ $Destruction$ - $MAD$ stratejisi) sürdürmeyi amaçlayan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

$II.$ Dünya Savaşı süresince Türkiye, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin kendisine verdiği yetkileri kullanarak Boğazlar'ı savaşan devletlerin gemilerine kapatmıştır. Ancak $1944$ yılı haziran ayında, Almanya'nın ticaret gemisi süsü verdiği "Kassel" ve "Ems" gibi yardımcı savaş gemilerini Boğazlar'dan geçirmesi, Müttefik Devletlerin (özellikle İngiltere'nin) Türkiye'ye sert notalar vermesine neden olmuştur. Bu diplomatik kriz sonucunda Türkiye, bu tür gemilerin geçişini yasaklamış ve dönemin Dışişleri Bakanı Numan Menemencioğlu görevinden istifa etmiştir.

Bu bilgiler ışığında, Türkiye'nin savaş dönemi dış politikasıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

1964 yılında Kıbrıs krizi sırasında ABD Başkanı Johnson tarafından Başbakan İsmet İnönü’ye gönderilen mektupta yer alan; "Türkiye’nin adaya müdahalesi sonucunda Sovyetler Birliği’nin Türkiye’ye saldırması durumunda, NATO müttefiklerinin Türkiye’yi savunma yükümlülüğünün doğmayabileceği" yönündeki ifade, Türk kamuoyunda ve devlet kademesinde büyük bir güven bunalımına yol açmıştır. Bu gelişmenin ardından Türkiye’nin dış politikada "tek boyutlu" yaklaşımdan vazgeçerek benimsediği yeni stratejinin en somut ve ilk büyük yansıması aşağıdakilerden hangisidir?

II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye'nin izlediği 'aktif tarafsızlık' politikası, savaşın farklı evrelerinde farklı stratejik manevralar gerektirmiştir. 1943 yılındaki Tahran Konferansı'nda Müttefiklerin 'fiilen savaşa girme' talebini ordunun teknik yetersizliğini gerekçe göstererek reddeden Türkiye, 1945 yılındaki Yalta Konferansı kararları üzerine ise herhangi bir askeri şart öne sürmeden Almanya ve Japonya'ya sembolik olarak savaş ilan etmiştir.

Türkiye'nin 1943 yılında savaşa girmeyi 'ertelemesinin' temel nedeni ile 1945 yılında 'sembolik savaş ilanını' kabul etmesinin temel nedeni, sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Yumuşama ($Detant$) Dönemi'nin en kapsamlı diplomatik belgesi kabul edilen $1975$ Helsinki Nihai Senedi'nde, $SSCB$ ve müttefikleri Avrupa'daki sınırların dokunulmazlığı ilkesini (Birinci Sepet) güvence altına alarak mevcut statükoyu resmileştirmeyi amaçlamıştır. Buna karşın Batı Bloku, "Üçüncü Sepet" olarak adlandırılan maddelerle insan hakları, temel özgürlükler ve serbest bilgi akışı gibi konuları metne dahil ettirmiştir. Buna göre, Helsinki Nihai Senedi'nde yer alan "Üçüncü Sepet" kararlarının Doğu Bloku üzerindeki temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

İkinci Dünya Savaşı sonrası şekillenen Soğuk Savaş sürecinde ABD'nin, Avrupa'nın ekonomik kalkınmasını sağlamak ve Sovyet nüfuzunu kırmak amacıyla başlattığı Marshall Planı'na karşılık; Doğu Bloku ülkeleri arasında ekonomik iş birliğini koordine etmek amacıyla $1949$ yılında kurulan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Batı Bloku'nda siyasi iş birliğini güçlendirmek, demokratik ilkeleri yaygınlaştırmak ve insan haklarını güvence altına almak amacıyla $1949$ yılında Londra Antlaşması ile kurulan uluslararası teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?

$\text{I.}$ Dünya Savaşı’nın ardından uluslararası barışın sürekliliğini sağlamak amacıyla $1928$ yılında Paris’te imzalanan; savunmaya dayanmayan savaşı kanun dışı ilan eden ve uluslararası anlaşmazlıkların çözümünde yalnızca barışçıl yöntemlerin kullanılmasını öngören belge aşağıdakilerden hangisidir?

$II.$ Dünya Savaşı'nın getirdiği olağanüstü ekonomik koşullarla mücadele etmek, karaborsayı önlemek ve hükümete üretimden tüketime kadar ekonominin her alanında geniş müdahale yetkileri tanımak amacıyla $1940$ yılında kabul edilen temel yasal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

$1991$ yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte Hazar Denizi'ne kıyıdaş olan devlet sayısı ikiden beşe çıkmıştır. Bu durum, Hazar'ın hukuki statüsü ve enerji kaynaklarının paylaşımı konusunda uzun süren bir belirsizliğe yol açmış; sorun ancak $2018$ yılında Kazakistan'ın Aktau kentinde imzalanan "Hazar Denizi'nin Hukuki Statüsü Sözleşmesi" ile çözüme kavuşturulmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Hazar Denizi'ne kıyısı bulunan ve bu sözleşmeye taraf olan beş devletten biri değildir?

$II.$ Dünya Savaşı'nın ardından Türkiye, Sovyet Rusya'nın toprak ve üs taleplerinden kaynaklanan güvenlik endişelerini gidermek amacıyla Batı Bloku ile bütünleşme yoluna gitmiş; bu süreç hem iç siyasi yapıda hem de bölgesel stratejilerde köklü değişimleri beraberinde getirmiştir.

Türkiye'nin $1945$-$1960$ yılları arasındaki dış politikası ve bu dönemdeki iç siyasi dönüşümü dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu döneme dair savunulamaz?

$II.$ Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle birlikte Türkiye, Sovyet Rusya'nın toprak ve üs talepleri karşısında güvenliğini sağlamak amacıyla Batı Bloku'na yaklaşmıştır. Bu süreçte iç politikada çok partili hayata geçiş ile dış politikadaki ittifak arayışları birbirini destekleyen unsurlar olmuştur.

Buna göre, $1945$-$1960$ yılları arasında yaşanan siyasi ve diplomatik gelişmelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

$1960$’lı yılların sonundan itibaren Avrupa’da gerginliğin azaltılması sürecinde önemli bir rol oynayan; Federal Almanya Şansölyesi Willy Brandt’ın liderliğinde geliştirilen ve Doğu Bloğu ülkeleriyle ilişkileri normalleştirerek "iki Alman devleti arasında barış içinde bir arada yaşama" zeminini hazırlayan stratejik yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Yumuşama Dönemi'nde Türkiye ile ABD arasında yaşanan en gergin süreçlerden biri 'Haşhaş Sorunu'dur. $1971$ askeri muhtırasının ardından kurulan teknokrat hükümetin haşhaş ekimini tamamen yasaklaması, ABD ile ilişkileri geçici olarak yumuşatmış ancak iç politikada egemenlik haklarına müdahale gerekçesiyle büyük tepki çekmiştir. $1974$ yılında göreve gelen yeni hükümet ise haşhaş ekimini 'haşhaşın sadece kapsül olarak devlet denetiminde toplanması' şartıyla tekrar serbest bırakmıştır.

Buna göre, haşhaş ekimini yasaklayan hükümet ile bu yasağı $1974$ yılında kaldıran siyasi irade aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

$II.$ Dünya Savaşı'nın gidişatını belirleyen kritik dönemeçlerden biri olan $1943$ yılı Aralık ayındaki $II.$ Kahire Konferansı'nda; İngiltere Başbakanı Churchill ve ABD Başkanı Roosevelt, Türkiye'nin derhal Müttefiklerin yanında savaşa katılması yönündeki baskılarını en üst seviyeye çıkarmışlardır. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, konferans sonunda Türkiye'nin savaşa girmesini "prensipte" kabul etse de fiili katılımı savaşın sonuna kadar ertelemeyi başarmıştır.

İsmet İnönü'nün bu diplomatik süreçte Türkiye'yi savaşın dışında tutmak için bir "oyalama taktiği" olarak öne sürdüğü temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Küreselleşen Dünya ünitesi kapsamında, $1990$’lı yılların başında Yugoslavya’nın dağılmasıyla patlak veren Bosna Savaşı’nı sona erdiren ve bölgedeki mevcut siyasi yapıyı şekillendiren Dayton Antlaşması ($1995$) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

$\text{I.}$ Dünya Savaşı’nın ardından Orta Doğu topraklarında kurulacak olan manda yönetimlerinin sınırlarını belirlemek ve Osmanlı Devleti ile yapılacak barış antlaşmasının (Sevr) taslağını hazırlamak amacıyla $1920$ yılında İtalya’da toplanan uluslararası konferans aşağıdakilerden hangisidir?