Kamu görevlisi K., bir idari işlem nedeniyle 'konut dokunulmazlığı' hakkının ihlal edildiği iddiasıyla başlattığı hukuki süreçte idari ve yargısal tüm olağan kanun yollarını tüketmiş olup nihai yargı kararı kendisine 5 Eylül tarihinde tebliğ edilmiştir. Öte yandan L., çalışma şartlarıyla ilgili olarak Anayasa'da düzenlenen 'çalışma hakkı'nın ihlal edildiği iddiasıyla, idareye yaptığı itirazın zımnen reddedilmesi üzerine idare mahkemesinde dava açmaksızın Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmak istemektedir.
Anayasa Mahkemesinin 'ikincillik ilkesi' ve 'kabule değerlik' kriterleri çerçevesinde yapacağı inceleme dikkate alındığında, K. ve L.'nin durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- K., bireysel başvurusunu nihai kararı öğrendiği 5 Eylül tarihinden itibaren 30 gün içinde yapmalıdır; L.'nin olası başvurusu ise hem olağan kanun yolları tüketilmediği hem de çalışma hakkı bireysel başvurunun konu bakımından kapsamı dışında kaldığı için kabule değer bulunmaz.Cevap
- BL.'nin iddia ettiği ihlal, sosyal ve ekonomik haklar kategorisinde yer almasına rağmen Anayasa'da güvence altına alındığından bireysel başvuruya konu edilebilir; K.'nin ise başvurusunu kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde yapması gerekir.
- CBireysel başvuruda 'ikincillik ilkesi' gereği her iki kişinin de ihlale neden olan işlemin tesis edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde başvuru yapması şarttır; olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunluluğu bulunmamaktadır.
- DK.'nin konut dokunulmazlığı hakkına yönelik ihlal iddiası ancak hakkın kullanılmasının durdurulduğu hâllerde bireysel başvuruya konu edilebilir; L. ise idari yargı yollarını tüketmeden başvurusunu yapabilir.
- EL.'nin idareye yaptığı itirazın reddedilmesi olağan kanun yollarının tüketildiği anlamına geldiğinden başvurusu esastan incelenir; K. ise nihai kararın tebliğinden itibaren en geç 15 gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurmalıdır.
Cevap
K.'nin başvurusunu nihai kararı öğrendiği 5 Eylül'den itibaren 30 gün içinde yapması gerektiği, L.'nin başvurusunun ise hem olağan kanun yollarının tüketilmemesi hem de iddianın konu kapsamına girmemesi nedeniyle kabule değer bulunmayacağını belirten ifadedir.
K.'nin başvurusunu 5 Eylül'den itibaren 30 gün içinde yapması gerektiğini ve L.'nin başvurusunun hem olağan yolların tüketilmemesi hem de sosyal hak olması nedeniyle reddedileceğini belirten ifade tamamen doğrudur. Bireysel başvuruda süre, olağan kanun yollarının tüketilmesine ilişkin nihai kararın öğrenildiği tarihten itibaren 30 gündür. Yalnızca Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ortak koruma alanına giren haklar bireysel başvuruya konu olabilir; 'çalışma hakkı' gibi sosyal ve ekonomik haklar bu kapsamda değildir. Ayrıca ikincillik ilkesi gereği idari ve yargısal tüm yolların tüketilmesi mutlak bir zorunluluktur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Bireysel başvurunun kabule değerlik şartları (süre, konu bakımından yetki ve ikincillik ilkesi)