Para sistemlerinin tarihsel evrimi sürecinde ortaya çıkan para çeşitlerinin (mal, temsili ve kaydi para) işleyiş mekanizmaları ve modern finansal sistemdeki iktisadi sonuçları dikkate alındığında, bu para türleri arasındaki yapısal farklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Temsili para sisteminde para arzı dolaşımdaki sertifikaların karşılığı olan değerli metal stoku ile sınırlıyken; kaydi para sisteminde para arzı, rezerv oranları ve nakit tercihine bağlı olarak parasal tabanın bir çarpan vasıtasıyla genişlemesi sonucunda oluşur.Cevap
- BMal para sisteminde paranın değişim aracı olarak piyasa değeri, paranın yapıldığı emtianın kullanım değerinden (içsel değer) her zaman bağımsız olarak sadece devlet tarafından belirlenir.
- CKaydi para, ticari bankaların sahip olduğu öz kaynakların bir fonksiyonu olup, ekonomik birimlerin bankacılık sistemine yatırdığı vadesiz mevduatlardan ve rezerv oranlarından bağımsız olarak yaratılır.
- DTemsili para, fiziksel bir karşılığı olmayan ve sadece devletin kanuni gücüne (itibari para) dayanarak tedavüle çıkardığı, içsel değeri sıfır olan kağıt para türüdür.
- EKaydi para miktarı, sadece merkez bankasının açık piyasa işlemleri yoluyla doğrudan kontrol ettiği emisyon hacmine eşittir ve ticari bankaların kredi genişlemesi kararlarından etkilenmez.
Cevap
Temsili para sisteminde para arzının sınırı fiziksel metal stokuyken, kaydi para sisteminde bu sınır çarpan mekanizmasıyla parasal tabanın üzerine çıkar.
Temsili para sisteminde dolaşımdaki her birim paranın kasada oranında fiziksel bir karşılığı (altın/gümüş) bulunması zorunludur, bu nedenle para arzı metal stokuyla sınırlıdır. Buna karşılık modern kaydi para sisteminde bankalar topladıkları mevduatın sadece küçük bir kısmını rezerv olarak tutup geri kalanını kredi olarak vererek (kısmi rezerv), parasal tabanın katları kadar para yaratabilirler.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Para Arzı Belirlenimi: Karşılık Sistemleri ve Çarpan Mekanizması
İpuçları
1
Paranın arkasında bir fiziksel varlık olup olmadığını ve paranın kim tarafından (devlet mi, banka mı) yaratıldığını düşünün.
2
Temsili para sisteminde 'banka notu' (banknot) ile kasadaki altın arasındaki oranındaki ilişkiyi hatırlayın.
3
Modern sistemde vadesiz mevduatların (kaydi para) kredi verme yoluyla nasıl 'yoktan' var edildiğini ve bunun çarpanla ilişkisini analiz edin.
Daha Fazla Pratik
Gresham Yasası'nın mal para sistemlerindeki işleyişi ile kaydi para yaratımındaki 'sızıntı' (nakit tercih oranı) kavramlarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s