Para Arzı Tanımları (M1, M2, M3) Alıştırma Soruları — KPSS İktisat

Soru 1Soru →

Bir finansal yatırımcının portföyünde yer alan ve vadesi dolan $250.000$ TL tutarındaki banka bonosundan elde edilen fon, yatırımcının talimatıyla aynı gün içerisinde aynı bankada açılan bir 'vadeli mevduat' hesabına aktarılmıştır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan güncel para arzı tanımları çerçevesinde, bu işlemin para arzı büyüklükleri üzerindeki etkisi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak ifade edilmiştir?

M2

para arzı artar,

M3

para arzı değişmez.

M2

para arzı değişmez,

M3

para arzı artar.

M2

ve

M3

para arzı büyüklükleri birlikte artar.

M1

para arzı artar,

M2

ve

M3

para arzı değişmez.

M1, M2

ve

M3

para arzı büyüklüklerinin tamamı değişmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $M2$ para arzı artar, $M3$ para arzı değişmez.

Cevap

M2

para arzı artar,

M3

para arzı değişmez.

TCMB'nin güncel tanımlarına göre

M2

para arzı;

M1

bileşenlerine ek olarak 'Vadeli Mevduatları' kapsar.

M3

ise

M2

'ye ek olarak 'Repo', 'Para Piyasası Fonları' ve 'İhraç Edilen Menkul Kıymetleri' (banka bonoları gibi) içerir. Soru senaryosunda, sadece

M3

içinde olan bir varlık (banka bonosu), hem

M2

hem de

M3

içinde olan bir varlığa (vadeli mevduat) dönüşmüştür. Bu durum

M2

havuzuna yeni bir giriş sağladığı için

M2

artar; ancak her iki varlık da zaten

M3

havuzunun parçası olduğu için toplam

M3

büyüklüğü değişmez.

Adım Adım Çözüm

1

İşlemdeki finansal araçların TCMB para arzı tanımlarındaki yerini belirlemek.

Banka Bonosu: Sadece

M3

kapsamındadır. Vadeli Mevduat:

M2

ve

M3

kapsamındadır.

TCMB tanımlarına göre

M3 = M2 + \text{Repo} + \text{Para Piyasası Fonları} + \text{İhraç Edilen Menkul Kıymetler (Banka Bonoları vb.)}

şeklindedir.

2

M2

üzerindeki etkiyi analiz etmek.

M2

artar.

M2

kapsamında olmayan bir varlık (Banka Bonosu),

M2

kapsamındaki bir varlığa (Vadeli Mevduat) dönüşmüştür.

3

M3

üzerindeki etkiyi analiz etmek.

M3

değişmez.

Hem banka bonosu hem de vadeli mevduat

M3

tanımının bileşenleridir.

M3

içindeki kalemler arası transfer toplam büyüklüğü etkilemez.

Anahtar Kavram

Para arzı tanımlarının likidite derecesine göre hiyerarşik yapısı (M1 ⊂ M2 ⊂ M3).

Daha Fazla Pratik

Vadesiz mevduattan nakit çekilmesi durumunda M1 ve M2 para arzının nasıl değişeceğini inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 2Soru →

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan güncel para arzı tanımları çerçevesinde; dolaşımdaki para ile bankalarda (ticari ve katılım bankaları) bulunan vadesiz mevduatların toplamı aşağıdaki parasal büyüklüklerden hangisini oluşturur?

M1

M2

M3

Parasal Taban (

H

)

Mevduat Çarpanı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $M1$

Cevap

Dolaşımdaki para ile vadesiz mevduatların toplamı

M1

para arzını ifade eder.

TCMB'nin güncel sınıflandırmasına göre en dar tanımlı para arzı olan

M1

; dolaşımdaki para (emisyon - banka kasaları) ile ticari bankalar, katılım bankaları ve TCMB'deki vadesiz mevduatların toplamından oluşur.

Adım Adım Çözüm

1

Para arzı bileşenlerini tanımla.

Dolaşımdaki Para: Halkın elindeki nakit. Vadesiz Mevduat: Bankalardaki çekilebilir fonlar.

Soruda verilen kalemlerin hangi hiyerarşik sınıfa girdiğini anlamak için gereklidir.

2

TCMB hiyerarşisini uygula.

M1 = \text{Dolaşımdaki Para} + \text{Vadesiz Mevduatlar (TL + YP)}

.

TCMB tanımlarına göre en likit araçlar

M1

altında toplanır.

3

Sonucu diğer tanımlarla karşılaştır.

M1

,

M2

ve

M3

'ün alt kümesidir ancak sorulan toplam doğrudan

M1

'e eşittir.

En dar tanımlı büyüklüğü belirlemek için.

Anahtar Kavram

Para Arzı Tanımları (M1)

İpuçları

1

Para arzı tanımları likidite derecesine göre dar kapsamlıdan geniş kapsamlıya doğru sıralanır.

2

Dolaşımdaki para ve her an çekilebilir olan vadesiz mevduatlar en yüksek likiditeye sahiptir.

Daha Fazla Pratik

Vadeli mevduatların hangi para arzı tanımıyla birlikte sisteme dahil edildiğini inceleyiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 3Soru →

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından uygulanan güncel para arzı tanımları çerçevesinde, bir ekonomiye ait parasal büyüklük verileri aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Kalem	Tutar (Milyar TL)
Dolaşımdaki Para	$120$
Bankaların Kasasındaki Nakit	$30$
Vadesiz Mevduatlar (TL)	$450$
Vadesiz Mevduatlar (YP)	$280$
Vadeli Mevduatlar (TL)	$950$
Vadeli Mevduatlar (YP)	$640$
Repo İşlemlerinden Sağlanan Fonlar	$70$
Para Piyasası Fonları	$110$
İhraç Edilen Menkul Kıymetler	$40$
Resmi Mevduatlar (Merkezi Yönetim)	$90$

Buna göre, söz konusu ekonomideki en geniş tanımlı para arzı ( $M3$ ) kaç milyar TL'dir?

2440

2530

2660

2690

2750

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2660$

Cevap

Ekonomideki

M3

para arzının toplam değeri

2660

Milyar TL'dir.

Doğru cevap olan

2660

değerine ulaşmak için; önce

M1

(

120 + 450 + 280 = 850

), ardından

M2

(

850 + 950 + 640 = 2440

) ve son olarak

M3

(

2440 + 70 + 110 + 40 = 2660

) hesaplanmalıdır. Bu süreçte banka kasasındaki nakit ve merkezi yönetim mevduatları güncel tanımlar gereği işleme dahil edilmemiştir.

Adım Adım Çözüm

1

Dar tanımlı para arzı (

M1

) hesaplanması

M1 = 120 + 450 + 280 = 850

Milyar TL

M1

, dolaşımdaki para ile vadesiz (TL ve YP) mevduatların toplamından oluşur.

2

M2

para arzı seviyesine geçiş

M2 = 850 + 950 + 640 = 2440

Milyar TL

M2

,

M1

değerine vadeli (TL ve YP) mevduatların eklenmesiyle bulunur.

3

En geniş tanımlı para arzı (

M3

) hesaplanması

M3 = 2440 + 70 + 110 + 40 = 2660

Milyar TL

M3

,

M2

değerine repo, para piyasası fonları ve ihraç edilen menkul kıymetlerin ilave edilmesiyle elde edilir.

4

Bozucu kalemlerin (distraktörler) elenmesi

Bankaların kasasındaki nakit ve Merkezi Yönetim mevduatları dışarıda tutulmuştur.

Banka kasasındaki nakit rezervdir, merkezi yönetim mevduatları ise güncel TCMB tanımına göre para arzı kapsamı dışındadır.

Anahtar Kavram

TCMB Para Arzı Tanımları (Post-2005 Metodolojisi)

İpuçları

1

Para arzı tanımları hiyerarşiktir:

M1 \subset M2 \subset M3

.

2

TCMB tanımlarında yabancı para (YP) mevduatlar hem vadesiz hem vadeli olarak ilgili para arzı basamağına dahildir.

3

Banka kasasındaki nakit ve merkezi yönetimin resmi mevduatları para arzı toplamlarına eklenmez.

Daha Fazla Pratik

Para arzı tanımları ile parasal taban (

H

) arasındaki farkları ve para çarpanı mekanizmasını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 4Soru →

Bir ekonomideki parasal büyüklüklere ilişkin veriler aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Parasal Kalem	Tutar (Milyar TL)
Emisyon	$280$
Banka Kasalarındaki Nakit	$60$
Vadesiz Mevduatlar	$380$
Vadeli Mevduatlar	$850$
Repo İşlemleri	$120$
Para Piyasası Fonları	$180$
Zorunlu Karşılıklar	$200$

Bu verilere göre, ilgili ekonomideki geniş tanımlı para arzı ( $M2$ ) kaç milyar TL'dir?

1450

1510

1570

1230

1750

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1450$

Cevap

Ekonomideki

M2

para arzı büyüklüğü

1450

milyar TL'dir.

Doğru yanıt olan

1450

milyar TL,

M2

tanımına uygun olarak hesaplanmıştır.

M2

para arzı; dolaşımdaki para (

220

), vadesiz mevduatlar (

380

) ve vadeli mevduatların (

850

) toplamından oluşur. Bu hesaplamada zorunlu karşılıklar parasal tabanın bileşeni olduğu, repo ve para piyasası fonları ise

M3

kapsamında olduğu için dışarıda bırakılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Dolaşımdaki para miktarını hesapla.

280 - 60 = 220

Milyar TL

Dolaşımdaki para, emisyon hacminden banka kasalarında tutulan nakdin çıkarılmasıyla bulunur.

2

Dar tanımlı para arzını (

M1

) hesapla.

220 + 380 = 600

Milyar TL

M1

, dolaşımdaki para ile vadesiz mevduatların toplamından oluşur.

3

Geniş tanımlı para arzını (

M2

) hesapla.

600 + 850 = 1450

Milyar TL

M2

,

M1

para arzına vadeli mevduatların eklenmesiyle elde edilir.

Anahtar Kavram

Para arzı tanımları arasındaki hiyerarşik ilişki ve bileşenlerin ayrımı.

İpuçları

1

Para arzı tanımları biriktirmeli (kümülatif) bir yapıdadır; her geniş tanım bir önceki dar tanımı kapsar.

2

Dolaşımdaki nakit tutarını bulmak için emisyon hacminden bankaların kendi kasalarında tuttukları rezerv nakdi çıkarmalısınız.

3

M2

hesaplanırken

M1

üzerine sadece vadeli mevduatları ekleyin. Repo ve fonları dahil etmeyin.

Daha Fazla Pratik

Vadesiz mevduatlardan vadeli mevduatlara geçişin

M1

ve

M2

üzerindeki etkilerini analiz eden bir soru çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 5Soru →

Bir ekonomideki parasal büyüklüklere ilişkin veriler şu şekildedir:

Parasal Bileşen	Tutar (Milyon TL)
Dolaşımdaki Para	$750$
Vadesiz Mevduatlar (TL + YP)	$450$
Vadeli Mevduatlar (TL + YP)	$1.200$
Repo İşlemleri ve Para Piyasası Fonları	$300$

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından uygulanan para arzı tanımları dikkate alındığında, bu ekonomideki $M2$ para arzı büyüklüğü kaç milyon TL'dir?

1.200

1.950

2.400

2.700

1.650

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2.400$

Cevap

Ekonomideki

M2

para arzı toplamı

2.400

milyon TL'dir.

Doğru cevap olan

2.400

milyon TL,

M1

bileşenleri olan dolaşımdaki para (

750

) ve vadesiz mevduatların (

450

) toplamına (

1.200

), vadeli mevduatların (

1.200

) eklenmesiyle elde edilir. Bu, TCMB'nin

M2

tanımıyla tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

M1

para arzını hesaplayınız.

M1 = \text{Dolaşımdaki Para} + \text{Vadesiz Mevduatlar} = 750 + 450 = 1.200

milyon TL

M1

en likit para arzı tanımı olup dolaşımdaki nakit ve vadesiz mevduatları kapsar.

2

M1

değerine vadeli mevduatları ekleyerek

M2

para arzını bulunuz.

M2 = M1 + \text{Vadeli Mevduatlar} = 1.200 + 1.200 = 2.400

milyon TL

TCMB tanımlarına göre

M2

,

M1

bileşenlerine ek olarak vadeli mevduatları (TL ve YP) içeren bir büyüklüktür.

Anahtar Kavram

Para arzı tanımları (M1, M2, M3) hiyerarşik bir yapıdadır ve her kapsam bir öncekini içerir.

İpuçları

1

Para arzı tanımları arasında

M1 < M2 < M3

ilişkisi olduğunu hatırlayınız.

2

M2

para arzını bulmak için önce en likit bileşenler olan nakit ve vadesiz mevduatları (

M1

) toplamanız gerekir.

3

Repo ve fonlar gibi kalemlerin sadece

M3

tanımında yer aldığını,

M2

hesaplanırken bu kalemlerin dışarıda tutulması gerektiğini unutmayınız.

Daha Fazla Pratik

Para çarpanı ve para arzı arasındaki ilişkiyi test eden bir soru çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 6Soru →

Bir mudinin bankadaki vadesiz mevduat hesabında bulunan $20.000$ TL tutarındaki fonun tamamını, aynı bankada açtırdığı altı ay vadeli mevduat hesabına aktarması durumunda; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından uygulanan güncel para arzı tanımları çerçevesinde M1 ve M2 para arzı büyüklükleri nasıl değişir?

M1 değişmez, M2 artar.

M1 azalır, M2 azalır.

M1 azalır, M2 değişmez.

M1 azalır, M2 artar.

M1 değişmez, M2 değişmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: M1 azalır, M2 değişmez.

Cevap

M1 para arzı azalırken, M2 para arzı değişmez.

Para arzı tanımları hiyerarşiktir ve her geniş tanım bir önceki dar tanımı kapsar. M1 bileşeni olan vadesiz mevduattan, M2'nin bir bileşeni olan vadeli mevduata geçiş yapıldığında; M1 daraldığı halde M2 toplamı etkilenmez, çünkü fon hala M2 tanımı içerisinde kalmaya devam etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

M1 para arzı bileşenlerini belirle

M1 = \text{Dolaşımdaki Para} + \text{Vadesiz Mevduatlar (TL + YP)}

M1, ekonomideki en likit varlıkları temsil eden dar tanımlı para arzıdır.

2

Vadesiz mevduattaki azalışın etkisini analiz et

20.000

TL vadesiz hesaptan çıktığı için M1 toplamı

20.000

TL azalır.

Vadesiz mevduatlar M1'in doğrudan bir alt bileşenidir.

3

M2 para arzı formülünü ve kümülatif yapısını analiz et

M2 = M1 + \text{Vadeli Mevduatlar (TL + YP)}

M2, M1'i kapsayan daha geniş bir para arzı tanımıdır.

4

M2 üzerindeki net etkiyi hesapla

Net Değişim = (M1'deki

-20.000

TL azalış) + (Vadeli mevduattaki

+20.000

TL artış) =

0

.

Aynı para arzı tanımı (M2) içindeki iki bileşen arasındaki transfer toplam büyüklüğü değiştirmez.

Anahtar Kavram

Para Arzı Tanımlarının Kümülatif Hiyerarşisi

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 7Soru →

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından uygulanan güncel para arzı tanımları çerçevesinde, para arzı bileşenleri ve bu büyüklüklerin kapsamıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

M3

para arzı;

M2

büyüklüğüne repo işlemleri, para piyasası fonları ve ihraç edilen menkul kıymetlerin eklenmesiyle hesaplanır.

Vadeli mevduatlar

M1

içerisinde yer almazken, sadece

M3

para arzı tanımı kapsamında değerlendirilir.

Para arzı tanımları hiyerarşisinde

M1

'den

M3

'e doğru gidildikçe ilgili büyüklüklerin likidite derecesi artmaktadır.

Dolaşımdaki para miktarı

M1

hesaplamasına dahil edilirken,

M2

ve

M3

hesaplamalarında kapsam dışında tutulur.

M2

para arzı büyüklüğü,

M3

tanımından vadesiz mevduatların çıkarılmasıyla elde edilen parasal büyüklüktür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $M3$ para arzı; $M2$ büyüklüğüne repo işlemleri, para piyasası fonları ve ihraç edilen menkul kıymetlerin eklenmesiyle hesaplanır.

Cevap

M3 para arzı; M2 büyüklüğüne repo işlemleri, para piyasası fonları ve ihraç edilen menkul kıymetlerin eklenmesiyle hesaplanır.

Doğru olan seçenek,

M3

para arzının

M2

büyüklüğüne repo, para piyasası fonları ve ihraç edilen borçlanma araçlarının eklenmesiyle oluştuğunu ifade eden yaklaşımdır. Bu, TCMB'nin güncel istatistiksel raporlama standartlarına tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1

M1 (Dar Tanımlı Para Arzı) bileşenlerini belirle.

M1 = \text{Dolaşımdaki Para} + \text{Vadesiz Mevduatlar (TL ve YP)}

En likit varlıklardan oluşan ilk seviye para arzını tanımlamak için.

2

M2 para arzına geçişi analiz et.

M2 = M1 + \text{Vadeli Mevduatlar (TL ve YP)}

Vadeli mevduatların likiditesinin vadesizlere göre düşük olması nedeniyle bir üst sınıfa dahil edilmesi gerekir.

3

M3 (Geniş Tanımlı Para Arzı) bileşenlerini ekle.

M3 = M2 + \text{Repo} + \text{Para Piyasası Fonları} + \text{İhraç Edilen Menkul Kıymetler}

TCMB standartlarına göre en geniş para tanımına ulaşmak için finansal piyasa araçlarını kapsama dahil etmek gerekir.

Anahtar Kavram

TCMB Para Arzı Hiyerarşisi ve Bileşenleri

İpuçları

1

Para arzı tanımları hiyerarşiktir; yani her bir üst tanım bir alt tanımı içinde barındırır.

2

M1 en likit (nakit ve vadesiz mevduat), M2 mevduat ağırlıklı, M3 ise piyasa araçlarını kapsayan en geniş tanımdır.

Daha Fazla Pratik

Resmi mevduatların hangi para arzı tanımları kapsamında yer aldığını (genellikle dışlandığını) araştırarak TCMB'nin tanım farklılıklarını derinleştirin.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 8Soru →

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından kullanılan güncel para arzı tanımları çerçevesinde, aşağıdaki finansal varlıklardan hangisi M2 para arzı kapsamında yer almasına rağmen M1 para arzı tanımına dâhil edilmemektedir?

Dolaşımdaki para

Vadesiz Türk lirası mevduatları

Vadesiz yabancı para mevduatları

Vadeli Türk lirası mevduatları

Vadesiz ticari mevduatlar

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vadeli Türk lirası mevduatları

Cevap

Vadeli Türk lirası mevduatları, M2 para arzı kapsamında yer alırken M1 tanımına dâhil edilmez.

Doğru cevap olan vadeli Türk lirası mevduatları, likidite derecesi M1 bileşenlerine göre daha düşük olduğu için 'geniş tanımlı para arzı' olan M2 kapsamında yer alır. M1 sadece dolaşımdaki parayı ve vadesiz (anında nakde çevrilebilir) mevduatları kapsar.

Adım Adım Çözüm

1

M1 ve M2 para arzı tanımlarının bileşenlerini hatırlayın.

M1 = Dolaşımdaki Para + Vadesiz Mevduatlar (TL + YP); M2 = M1 + Vadeli Mevduatlar (TL + YP).

Parasal büyüklükler arasındaki hiyerarşik ilişkiyi belirlemek için tanımların bilinmesi gerekir.

2

Seçeneklerdeki kalemleri bu tanımlarla karşılaştırın.

Dolaşımdaki para ve tüm vadesiz mevduatlar (TL/YP) M1 içerisindedir; vadeli mevduatlar ise M1'e eklenerek M2'yi oluşturur.

Soruda istenen 'M2'de olup M1'de olmayan' ayrımı vadeli mevduat kalemine işaret eder.

Anahtar Kavram

Para Arzı Tanımları Hiyerarşisi (M1 vs M2)

Daha Fazla Pratik

M3 para arzı tanımına eklenen Repo ve Para Piyasası Fonları gibi kalemleri inceleyerek hiyerarşiyi tamamlayabilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 9Soru →

Bir yatırımcının portföyünde bulunan ve vadesi dolan $150.000$ TL tutarındaki repo (geri alım vaadiyle satış) işleminden elde ettiği fonun tamamını, aynı gün içerisinde ticari bir bankada açtırdığı $32$ gün vadeli Türk Lirası mevduat hesabına aktarması durumunda; diğer değişkenler sabitken $M1$ , $M2$ ve $M3$ para arzı tanımları üzerindeki eş anlı etki aşağıdakilerden hangisidir?

M1

değişmez,

M2

artar,

M3

değişmez.

M1

artar,

M2

artar,

M3

değişmez.

M1

değişmez,

M2

artar,

M3

artar.

M1

değişmez,

M2

değişmez,

M3

değişmez.

M1

azalır,

M2

artar,

M3

artar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $M1$ değişmez, $M2$ artar, $M3$ değişmez.

Cevap

Para arzı tanımları hiyerarşisine göre repo işlemi sadece

M3

kapsamında yer alırken, vadeli mevduat hem

M2

hem de

M3

kapsamındadır; bu nedenle repodan vadeli mevduata geçiş

M1

ve

M3

'ü değiştirmezken

M2

'yi artırır.

Doğru yanıt olan seçenek, para arzı tanımları arasındaki geçişkenliği doğru analiz etmektedir. Repo işlemi sadece en geniş para arzı tanımı olan

M3

içerisinde yer alırken, vadeli mevduat hesabı hem

M2

hem de

M3

tanımlarına dahildir. Fonun repodan vadeli mevduata aktarılması,

M2

para arzına yeni bir giriş sağladığı için bu büyüklüğü artırır. Ancak her iki kalem de

M3

tanımı içerisinde yer aldığı için, bu işlem

M3

para arzı havuzu içinde bir kalemden diğerine kayma anlamına gelir ve toplam

M3

miktarını değiştirmez.

M1

ise sadece dolaşımdaki parayı ve vadesiz mevduatları kapsadığından bu işlemden etkilenmez.

Adım Adım Çözüm

1

Fonun başlangıç noktasını tanımlama

Fon

150.000

TL tutarında bir 'Repo' işlemindedir.

Repo, TCMB tanımlarına göre sadece

M3

para arzı bileşenidir.

2

Fonun bitiş noktasını tanımlama

Fon

32

gün vadeli bir 'Mevduat' hesabına aktarılmıştır.

Vadeli mevduatlar

M2

para arzının bir bileşenidir ve dolayısıyla

M3

kapsamına da girer.

3

Eş anlı değişim analizi yapma

M1

etkilenmez,

M2

artar,

M3

içsel bir kayma yaşar.

M2

kapsamına yeni bir fon girişi olurken (

M2

artar),

M3

içinde zaten var olan bir değer sadece form değiştirmiştir (

M3

değişmez).

M1

ise ne repoyu ne de vadeli mevduatı kapsadığı için sabit kalır.

Anahtar Kavram

Para Arzı Tanımları Hiyerarşisi (

M1 \subset M2 \subset M3

)

İpuçları

1

Para arzı tanımlarının hiyerarşik yapısını hatırlayın:

M1

en dar,

M3

en geniş tanımdır.

2

Repo işlemi hangi para arzı tanımında yer alır? Vadeli mevduat hangisinde başlar?

3

Repo sadece

M3

içindedir. Vadeli mevduat ise

M2

ile başlar. Bir bileşen bir tanımdan diğerine geçerken toplamın değişip değişmediğine bakın.

Daha Fazla Pratik

Vadesiz mevduattan nakit para çekilmesinin (emisyon) para arzı tanımları üzerindeki etkisini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 10Soru →

İktisadi birimlerin portföy tercihlerindeki değişimler, para arzı tanımlarının bileşenleri arasında kaymalara neden olabilmektedir. Buna göre; bir tasarruf sahibinin bankadaki $300.000$ TL tutarındaki 'Vadeli Mevduat' hesabını kapatarak, bu tutarın tamamıyla aynı banka tarafından ihraç edilen 'Banka Bonosu' (İhraç Edilen Menkul Değerler) satın alması durumunda, TCMB tarafından tanımlanan M1, M2 ve M3 para arzı büyüklükleri bu işlemden nasıl etkilenir?

M1

ve

M3

değişmez,

M2

azalır.

M1

değişmez,

M2

ve

M3

azalır.

M1, M2

ve

M3

değişmez.

M1

azalır,

M2

ve

M3

değişmez.

M1

ve

M2

azalır,

M3

artar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $M1$ ve $M3$ değişmez, $M2$ azalır.

Cevap

İşlem sonucunda

M1

ve

M3

büyüklükleri değişmezken,

M2

para arzı azalır.

TCMB tanımları çerçevesinde M1 (dar tanım) sadece dolaşımdaki para ve vadesiz mevduatları içerir. M2, M1'e vadeli mevduatların eklenmesiyle oluşur. M3 ise en geniş tanım olup M2'ye repo, para piyasası fonları ve ihraç edilen menkul değerlerin (banka bonoları vb.) eklenmesiyle elde edilir. Bu senaryoda, M2 kapsamında olan vadeli mevduat çıkışı olmuş, yerine sadece M3 kapsamında olan bir finansal varlık (banka bonosu) gelmiştir. Bu durum M2'nin azalmasına neden olurken, her iki varlık da M3 kümesi içinde yer aldığı için M3 toplamı sabit kalır. M1 bileşenlerinde ise herhangi bir değişim gerçekleşmemiştir.

Adım Adım Çözüm

1

İşlem öncesi ve sonrası finansal varlıkların para arzı tanımlarındaki yerini belirleme

Vadeli Mevduat

\in

M2 ve M3; Banka Bonosu (İhraç Edilen Menkul Değerler)

\in

M3.

TCMB tanımlarına göre vadeli mevduatlar likidite hiyerarşisinde M2 ve üzerinde yer alırken, bankalarca ihraç edilen menkul değerler en geniş tanım olan M3 içinde yer alır.

2

İşlemin M1 üzerindeki etkisini analiz etme

M1

değişmez.

M1; dolaşımdaki para ve vadesiz mevduatlardan oluşur. İşlemde bu iki kalemden herhangi biri kullanılmamıştır.

3

İşlemin M2 üzerindeki etkisini analiz etme

M2

azalır.

M2; M1 ve vadeli mevduatların toplamıdır. Vadeli mevduat hesabının kapatılması M2'yi azaltır. Yeni alınan banka bonosu M2 kapsamında değildir.

4

İşlemin M3 üzerindeki etkisini analiz etme

M3

değişmez.

M3; M2, repo, para piyasası fonları ve ihraç edilen menkul değerlerin toplamıdır. M3 kapsamındaki bir kalemden (vadeli mevduat) yine M3 kapsamındaki başka bir kaleme (banka bonosu) geçiş yapıldığı için toplam büyüklük değişmez.

Anahtar Kavram

Para Arzı Tanımları Hiyerarşisi (M1 < M2 < M3)

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 11Soru →

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan güncel para arzı tanımları çerçevesinde; bir yatırımcının portföyünde bulunan $500.000$ TL tutarındaki 'Para Piyasası Fonu' paylarını nakde çevirerek, bu tutarın tamamını aynı bankada açtırdığı 3 ay vadeli mevduat hesabına yatırması durumunda, diğer değişkenler sabitken M2 ve M3 para arzı büyüklükleri nasıl değişir?

M2

artar,

M3

değişmez.

M2

azalır,

M3

artar.

M2

artar,

M3

artar.

M1

artar,

M2

değişmez.

M1

azalır,

M3

değişmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $M2$ artar, $M3$ değişmez.

Cevap

Para piyasası fonlarından vadeli mevduata geçiş yapılması durumunda M2 para arzı artarken, M3 para arzı değişmez.

TCMB'nin güncel tanımlarına göre M2; M1'e vadeli mevduatların eklenmesiyle oluşur. M3 ise M2'ye repo, para piyasası fonları ve ihraç edilen menkul kıymetlerin eklenmesiyle hesaplanır. Para piyasası fonundan vadeli mevduata geçiş, M3'ün kendi bileşenleri arasında bir yer değiştirmedir (M3 toplamı sabit kalır), ancak vadeli mevduat M2'ye dahil olduğu için M2 büyüklüğünde bir artış meydana gelir.

Adım Adım Çözüm

1

Varlıkların para arzı tanımlarındaki yerini belirleme

Para Piyasası Fonları

\in

M3 (M2 dışında); Vadeli Mevduatlar

\in

M2 ve M3

TCMB tanımlarına göre likidite hiyerarşisini analiz etmek gerekir.

2

M2 üzerindeki etkiyi analiz etme

M2 kapsamına girmeyen bir varlıktan (Fon), M2 kapsamına giren bir varlığa (Vadeli Mevduat) geçiş olduğu için M2 artar.

M2 = M1 + Vadeli Mevduatlar formülünde vadeli mevduat kalemi artmaktadır.

3

M3 üzerindeki etkiyi analiz etme

M3 içindeki bir bileşen azalırken diğeri aynı miktarda arttığı için toplam M3 değişmez.

M3 = M2 + Repo + Para Piyasası Fonları + İhraç Edilen Menkul Kıymetler. M2'deki artış, fonlardaki azalışla dengelenir.

Anahtar Kavram

TCMB Para Arzı Hiyerarşisi (

M1 \subset M2 \subset M3

)

Daha Fazla Pratik

Vadeli mevduattan vadesiz mevduata geçişin M1 ve M2 üzerindeki etkilerini inceleyen soruları çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 12Soru →

Parasal büyüklüklere ilişkin verilerin izlendiği bir ekonomide şu işlemler eş anlı olarak gerçekleşmektedir:

I. Merkezi yönetim bütçesinden (resmi kuruluşlar vadesiz mevduat hesabından) $150$ milyon TL tutarında ödeme yapılarak bu tutar hanehalkına nakit olarak aktarılmıştır.
II. Tasarruf sahipleri, bankalardaki vadeli mevduat hesaplarında bulunan $250$ milyon TL tutarındaki fonu çekerek bu tutarın tamamıyla para piyasası fonu satın almışlardır.

Bu iki işlemin sonucunda, ekonomideki para arzı tanımlarında ( $M1, M2, M3$ ) meydana gelen net değişim aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

M1

artar,

M2

azalır,

M3

artar.

M1

artar,

M2

artar,

M3

artar.

M1

değişmez,

M2

azalır,

M3

değişmez.

M1

azalır,

M2

azalır,

M3

değişmez.

M1

artar,

M2

değişmez,

M3

azalır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $M1$ artar, $M2$ azalır, $M3$ artar.

Cevap

Ekonomide M1 ve M3 para arzları artarken, M2 para arzı net olarak azalır.

Doğru yanıt olan seçenek, her iki işlemin agregatlar üzerindeki net etkisini doğru analiz etmektedir. İlk işlemde, resmi mevduatlardan yapılan ödeme dolaşımdaki parayı artırarak

M1, M2

ve

M3

seviyelerini

150

milyon TL yukarı çeker. İkinci işlemde, vadeli mevduattan çıkış

M2

'yi

250

milyon TL azaltırken, bu fonun

M3

kapsamında olan para piyasası fonlarına girmesi

M3

toplamını değiştirmez. Sonuç olarak

M1

net

+150

artar,

M2

net

-100

azalır ve

M3

net

+150

artar.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci işlemin (Resmi mevduattan nakde geçiş) etkilerini analiz edin.

Dolaşımdaki para

150

milyon TL artar. Resmi kuruluşlar mevduatı

M1, M2

veya

M3

tanımlarına dahil olmadığı için bu kalemin azalması para arzını doğrudan etkilemez.

M1 = Dolaşımdaki Para + Vadesiz Mevduatlar (Ticari/Tasarruf) formülü gereği, nakit artışı M1'i doğrudan artırır.

2

Birinci işlemin diğer tanımlar üzerindeki etkisini belirleyin.

M1 arttığı için hiyerarşik olarak

M2

ve

M3

de

150

milyon TL artar.

M2 = M1 + \text{Vadeli Mevduat}

ve

M3 = M2 + \text{Repo/PPF/MK}

ilişkisi nedeniyle M1'deki değişim üst katmanlara yansır.

3

İkinci işlemin (Vadeli mevduattan PPF'ye geçiş) etkilerini analiz edin.

Vadeli mevduatlar

250

milyon TL azalır, Para Piyasası Fonları (PPF)

250

milyon TL artar.

Bu işlem fonun bir parasal enstrümandan diğerine aktarılmasıdır.

4

İkinci işlemin agregatlar üzerindeki net etkisini hesaplayın.

M1

değişmez.

M2

ise vadeli mevduat azaldığı için

250

milyon TL azalır.

M3

için ise

M2

'deki

250

birimlik azalış, PPF'deki

250

birimlik artışla dengelenir ve net değişim sıfır olur.

PPF, M3

kapsamında olup

M2

kapsamında değildir.

5

İki işlemin net toplamını hesaplayın.

M1: +150 + 0 = +150

(Artar).

M2: +150 - 250 = -100

(Azalır).

M3: +150 + 0 = +150

(Artar).

Her iki işlemin farklı bileşenler üzerindeki etkileri toplandığında net değişimler bu şekilde ortaya çıkar.

Anahtar Kavram

Para Arzı Hiyerarşisi ve Bileşenlerin Hariç Tutulma Kuralları

İpuçları

1

Resmi kuruluşların (merkezi yönetim) bankalardaki mevduatları TCMB para arzı tanımlarına dahil değildir; ancak bu paradan halka nakit ödeme yapılması 'Dolaşımdaki Para' kalemini artırır.

2

M2 para arzı M1 ve Vadeli Mevduatların toplamıdır. Para Piyasası Fonları ise M2'ye dahil olmayıp M3 tanımı içerisinde yer alır.

Daha Fazla Pratik

Bankaların Merkez Bankası'ndaki zorunlu karşılıklarının değişmesinin para arzı üzerindeki çarpan etkisini inceleyen bir soruyla devam edebilirsiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Para Arzı Tanımları (M1, M2, M3)

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik