Toplumsal değişme süreçleri, değişmenin kaynağına, yönetim biçimine ve irade unsuruna göre farklı kategorilerde sınıflandırılmaktadır.
| Durum | Değişme Sürecinin Temel Niteliği |
|---|---|
| I | Bir dış gücün, egemenliği altına aldığı toplumun mevcut hukuk ve eğitim sistemini rasyonel bir dayatma ile kendi sistemine dönüştürmesi. |
| II | Küresel pazar ağlarına eklemlenen kırsal bir topluluğun, kitle iletişim araçlarının etkisiyle modern tüketim kalıplarını kendiliğinden ve bir otorite müdahalesi olmaksızın benimsemesi. |
| III | Kamu otoritesinin, toplumsal yapıyı önceden belirlenmiş hedefler doğrultusunda dönüştürmek amacıyla bilimsel veriler ışığında stratejik kalkınma programları yürütmesi. |
Yukarıdaki tabloda numaralandırılmış değişim süreçlerinin toplumsal değişme tipleri açısından doğru sınıflandırması aşağıdakilerden hangisidir?
- I: Baskılı - II: Serbest - III: PlanlıCevap
- BI: Planlı - II: Serbest - III: Baskılı
- CI: Baskılı - II: Planlı - III: Serbest
- DI: Serbest - II: Baskılı - III: Planlı
- EI: Planlı - II: Baskılı - III: Serbest
Cevap
I. durumdaki dışsal zorlama 'Baskılı Değişme', II. durumdaki kendiliğinden etkileşim 'Serbest Değişme' ve III. durumdaki devlet eliyle yürütülen rasyonel müdahale 'Planlı Değişme' olarak sınıflandırılmalıdır.
Toplumların yaşadığı değişimler; eğer dışsal bir gücün siyasi veya askeri dayatmasıyla oluyorsa 'baskılı (zora dayalı)', rasyonel bir plan olmaksızın kültürel etkileşimle kendiliğinden oluyorsa 'serbest', devletin rasyonel ve bilimsel programlarıyla yürütülüyorsa 'planlı' değişme olarak adlandırılır. Durum I sömürgeci bir dayatmayı (baskılı), Durum II teknolojik-kültürel yayılmayı (serbest), Durum III ise devletin kalkınma hamlelerini (planlı) temsil etmektedir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Toplumsal değişme tiplerinin kaynağına (içsel/dışsal) ve iradeye (gönüllü/zorunlu/planlı) göre ayrımı.