Examkin

Soru

Zorluk: ZorKarar Verme Modelleri (Rasyonel, Artırımcı, Çöp Kutusu vb.)

Bir kamu kurumunda, yöneticilerin yetki ve sorumluluk sınırlarının sürekli değiştiği, personelin karar alma süreçlerine katılım düzeylerinin oldukça istikrarsız olduğu bir yapı söz konusudur. Kurumun üst kurulu, uzun süredir gündemi meşgul eden bir altyapı sorununu çözmek için toplanmış; ancak toplantı sonunda, tamamen farklı bir birimin elinde hazır bulunan ve yıllardır uygulanmak için uygun bir zemin bekleyen bir 'hizmet içi eğitim programı' paketi karara bağlanmıştır. Bu süreçte, belli bir problemin teşhis edilip ona uygun alternatiflerin geliştirilmesi yerine; halihazırda var olan bir çözümün, tesadüfen o anki toplantıda bulunan aktörlerin etkisiyle ve acil karar alma zorunluluğunun doğurduğu fırsat penceresinde herhangi bir probleme monte edildiği görülmüştür.

Bu senaryoda betimlenen ve amaç-araç ilişkisinin koptuğu, bağımsız akışların zaman ekseninde kesişerek kararları şekillendirdiği yapı, aşağıda temel özellikleri verilen karar verme yaklaşımlarından hangisiyle en iyi ifade edilir?

  1. Kararların; sorunlar, çözümler, katılımcılar ve fırsatların rastlantısal kesişimiyle alındığını öne süren Çöp Kutusu ModeliCevap
  2. B
    Amaçlar ve araçların iç içe geçtiğini, kararların birbirini izleyen küçük adımlarla şekillendiğini savunan Uç (Dal) Yöntemi
  3. C
    Temel yapısal kararlar ile detaylı kararların farklı tarama süreçleriyle ele alınmasını öngören Sentezleyici Yaklaşım
  4. D
    Kararların, hiyerarşik yapıdaki farklı aktörler arasındaki güç mücadelesi ve pazarlıkların çıktısı olduğunu belirten Bürokratik Siyaset Modeli
  5. E
    Saf rasyonelliğin ulaşılamaz olduğunu vurgulayıp sezgi ve tecrübe gibi rasyonel dışı faktörleri sürece dahil eden Normatif Optimal Model

Cevap

Kararların; sorunlar, çözümler, katılımcılar ve fırsatların rastlantısal kesişimiyle alındığını öne süren Çöp Kutusu Modeli
Senaryoda tasvir edilen yapı; yöneticilerin istikrarsız katılımı, amaçların belirsizliği ve teknolojinin/yöntemlerin tam anlaşılamaması gibi özellikleriyle literatürde 'Örgütlü Anarşi' (Organized Anarchy) olarak adlandırılır. Bu yapıda, geleneksel rasyonel modellerin aksine problem çözme süreci doğrusal işlemez. Kararlar; kurum içinde birbirinden bağımsız olarak süzülen dört akışın (sorunlar, çözümler, katılımcılar ve karar fırsatları) tesadüfi olarak bir araya gelmesiyle şekillenir. 'Çözümün sorunu araması' durumu, bu modelin en belirgin ayırt edici özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki kurumun işleyiş dinamiğini ve problem çözme mantığını analiz etme.
Yöneticilerin istikrarsız katılımı, hedeflerin belirsizliği ve 'çözümlerin sorunları aradığı' kaotik bir yapı (örgütlü anarşi) tespit edilmiştir.
Karar verme modelinin doğru teşhis edilebilmesi için örgütün yapısal özelliklerinin ve karar alma akışının anlaşılması şarttır.
2
Alternatif karar verme yaklaşımlarının varsayımlarını senaryo ile karşılaştırma.
Küçük adımlarla ilerlemeyi savunan artırımcı yaklaşım, makro/mikro ayrımı yapan sentezleyici model veya pazarlığa dayalı bürokratik siyaset modellerinin hiçbiri senaryodaki rastlantısallığı açıklayamaz.
Klasik ve neoklasik modeller sınırlı da olsa bir amaç-araç ilişkisi veya nedensellik varsayar; oysa senaryoda bu bağ tamamen kopuktur.
3
Senaryodaki özellikleri karşılayan teorik çerçeveyi belirleme.
Bağımsız akışların (sorunlar, çözümler, katılımcılar, fırsatlar) bir araya gelerek kararı oluşturduğu yapı, Cohen, March ve Olsen'in Çöp Kutusu Modeli'dir.
Bu model, geleneksel 'önce sorun bulunur, sonra çözüm üretilir' mantığını yıkarak, hazır çözümlerin fırsat pencerelerinde tesadüfi sorunlara uygulandığını savunur.

Anahtar Kavram

Örgütlü Anarşi ve Çöp Kutusu Modeli (Garbage Can Model)

İpuçları

1
Senaryoda, klasik problem çözme aşamalarının (önce sorunu bul, sonra çözüm üret) tamamen tersine döndüğünü ve adeta 'çözümün hazır bekleyip kendine uygun bir sorun aradığını' fark ettiniz mi?
2
Yöneticilerin istikrarsız katılımı, değişken hedefler ve amaç-araç ilişkisinin kopması literatürde 'örgütlü anarşi' (organized anarchy) olarak adlandırılır. Bu kavram hangi karar modeline aittir?
3
Cohen, March ve Johan Olsen tarafından geliştirilen ve kararları; sorunlar, çözümler, katılımcılar ve karar fırsatlarının adeta bir kap içinde tesadüfen birleşmesi olarak gören modeli düşünün.

Daha Fazla Pratik

Karar verme modellerini çalışırken Allison'ın Küba Füze Krizi analizi üzerinden geliştirdiği üç modeli (Rasyonel Aktör, Örgütsel Süreç, Bürokratik Siyaset) ve Lindblom'un Kök-Dal ayrımını mutlaka karşılaştırmalı olarak inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Soruyu çözerken seçeneklerdeki yaklaşımları anahtar kelimeleriyle eşleştirebilirsiniz: Uç (Dal) Yöntemi = Küçük adımlar (Artırımcı). Sentezleyici Yaklaşım = Makro/Mikro ayrımı (Karma Tarama). Bürokratik Siyaset = Pazarlık ve güç. Çöp Kutusu = Örgütlü anarşi ve bağımsız akışların tesadüfi kesişimi.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Karar Verme Modelleri (Rasyonel, Artırımcı, Çöp Kutusu vb.)

Bu konudan daha fazla soru