Anayasal sistemimizde savaş, seferberlik veya olağanüstü hal gibi istisnai kriz dönemlerinde; milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek ve durumun gerektirdiği ölçüde olmak kaydıyla temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilmektedir. Ancak anayasa koyucu, devleti tehdit eden tehlikenin boyutu ne olursa olsun müdahale edilemeyecek bir 'çekirdek haklar' alanı öngörerek bireyi devlete karşı koruma altına almıştır.
Buna göre, kamu düzenini sarsan ağır bir kriz sebebiyle ilan edilen olağanüstü hal döneminde yürürlüğe konulan aşağıdaki idari veya yasal tedbirlerden hangisi, bu mutlak koruma kalkanını (çekirdek hakları) ihlal ettiği için anayasal hukuka açıkça aykırılık teşkil eder?
- Aİdarenin acil barınma ve lojistik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, özel mülkiyete konu olan ticari binalara ve nakliye araçlarına önceden mahkeme kararı alınmaksızın doğrudan el konulması
- BKamu otoritelerinin kriz yönetimini zafiyete uğratabilecek her türlü toplumsal tepkiyi önlemek maksadıyla, sendikal faaliyetlerin, açık ve kapalı alan toplantılarının ikinci bir emre kadar yasaklanması
- Krizin ortaya çıkmasından önceki tarihlerde yürürlükteki yasalara göre suç teşkil etmeyen birtakım sivil eylemlerin, kamu güvenliği gerekçesiyle geriye yürütülerek yeni ihdas edilen cezai yaptırımlara tabi tutulmasıCevap
- DKriz sürecinin yönetilmesinde halkta infial yaratabilecek asılsız haberlerin yayılmasını önlemek amacıyla, belirli bölgelerde internet erişiminin ve telekomünikasyon altyapısının geçici süreyle kesilmesi
- EGüvenlik risklerinin yüksek olduğu değerlendirilen il ve ilçelerde, vatandaşların hayati ihtiyaçlarını karşılayacakları kısa zaman dilimleri haricinde kesintisiz sokağa çıkma yasaklarının uygulanması
Cevap
Doğru cevap, krizden önce suç olmayan eylemlerin geriye dönük olarak yeni cezai yaptırımlara tabi tutulmasını öngören seçenektir.
Anayasamıza göre 'suç ve cezaların geçmişe yürütülememesi' hiçbir şart altında dokunulamayacak mutlak bir çekirdek haktır. Savaş, seferberlik veya olağanüstü hal (OHAL) dönemlerinde dahi, kişilerin geçmişte işledikleri ve o tarihte mevzuatın suç saymadığı bir fiilden dolayı sonradan çıkarılan kurallarla cezalandırılmaları mümkün değildir. Bu nedenle, geriye dönük cezai yaptırım öngören düzenleme, anayasal koruma kalkanını doğrudan deldiği için açıkça hukuka aykırıdır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Olağanüstü Hallerde Temel Hak ve Hürriyetlerin Durdurulması ve Çekirdek Haklar