Examkin

Soru

Zorluk: Çok zor1960-1980 Arası Toplumsal Hareketler ve Kutuplaşma

1960’lı yılların sonunda Türkiye’de toplumsal hareketlerin kitleselleşmesi ve siyasal kutuplaşmanın derinleşmesiyle sonuçlanan süreçte; 1961 Anayasası’nın sunduğu haklar ile mevcut siyasal ve ekonomik yapı arasındaki gerilim belirginleşmiştir. Özellikle 15-16 Haziran 1970 olayları, bu gerilimin en somut dışavurumlarından biri olarak kabul edilir.

15-16 Haziran 1970 olaylarının ortaya çıkış nedeni ve Türk siyasal hayatındaki sonuçları düşünüldüğünde, bu sürecin 12 Mart 1971 Muhtırası’na giden yoldaki etkisi hakkında yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi kanunlarında yapılmak istenen ve DİSK’in varlığını tehdit eden yasal düzenlemelere karşı gelişen işçi tepkisi, devlet otoritesinin sarsıldığı algısını güçlendirerek askeri müdahalenin "sosyal uyanışın ekonomik gelişmeyi aşması" gerekçesiyle meşrulaştırılmasına zemin hazırlamıştır.Cevap
  2. B
    1961 Anayasası ile kurulan Anayasa Mahkemesi'nin yürütmeyi durdurma kararları, DPT'nin kalkınma planlarını engellemiş ve bu durum ordunun doğrudan yönetime el koyarak parlamentoyu feshetmesiyle sonuçlanmıştır.
  3. C
    Öğrenci hareketlerinin üniversite özerkliğini savunmaktan çıkıp doğrudan "Milliyetçi Cephe" hükümetlerini devirmeye yönelik silahlı eylemlere dönüşmesi, 1971 Muhtırası'nın temel ve tek gerekçesini oluşturmuştur.
  4. D
    12 Mart Muhtırası, 15-16 Haziran olaylarında sokağa çıkan kitlelerin taleplerini karşılamak amacıyla 1961 Anayasası'ndaki temel hak ve özgürlükleri genişleten reformları hayata geçirmiştir.
  5. E
    Ekonomik olarak ithal ikameci sanayileşmeden vazgeçilmesi talebiyle başlayan bu olaylar, Türkiye'nin NATO'dan ayrılma kararı almasına ve bu kararın ordu içindeki bir grup tarafından desteklenmesiyle 1971 krizine yol açmıştır.

Cevap

Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi kanunlarında yapılmak istenen ve DİSK’in varlığını tehdit eden yasal düzenlemelere karşı gelişen işçi tepkisi, devlet otoritesinin sarsıldığı algısını güçlendirerek askeri müdahalenin gerekçelendirilmesine zemin hazırlamıştır.
Doğru seçenek, 15-16 Haziran 1970 olaylarının temelinde yatan Sendikalar Kanunu değişikliği tasarısını ve bu kitlesel eylemlerin ordu nezdinde yarattığı 'devlet otoritesi zayıfladı' algısını doğru bir şekilde analiz etmektedir. Bu süreç, 12 Mart Muhtırası'nın gerekçelerinden biri olan toplumsal muhalefetin kontrol altına alınması stratejisinin meşruiyet zeminini oluşturmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Olayın nedenini tespit et.
15-16 Haziran 1970 olayları, 274 ve 275 sayılı kanunlarda DİSK'i fiilen saf dışı bırakacak değişikliklere tepki olarak başlamıştır.
Toplumsal hareketin hukuki ve siyasi tetikleyicisini anlamak için gereklidir.
2
Olayın kapsamını ve devletin tepkisini analiz et.
İstanbul ve Kocaeli'de on binlerce işçi yürümüş, sıkıyönetim ilan edilmiş ve olaylar bastırılmıştır.
Olayın yarattığı 'istikrarsızlık' algısının boyutunu ölçmek için gereklidir.
3
Askeri müdahale (12 Mart) ile bağlantısını kur.
Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç'ın 'sosyal uyanışın ekonomik gelişmeyi aşması' ifadesiyle özetlenen görüşü, bu tür kitle hareketlerini durdurma arzusunu yansıtır.
Siyasal sonuç ile toplumsal hareket arasındaki nedensellik bağını doğrular.
4
1971-1973 Anayasa değişikliklerinin yönünü belirle.
Müdahale sonrası yapılan değişiklikler temel hak ve özgürlükleri kısıtlayarak otoriteyi pekiştirmiştir.
Seçeneklerdeki yanlış yönelimleri (özgürlük artışı gibi) elemek için gereklidir.

Anahtar Kavram

1960-1980 Dönemi Toplumsal Muhalefet ve Askeri Müdahale İlişkisi
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

1960-1980 Arası Toplumsal Hareketler ve Kutuplaşma

Bu konudan daha fazla soru