Başkanlık sisteminin asli kurucu unsurlarından olan "yürütmenin tekliği" (monist yapı) ve "erklerin karşılıklı bağımsızlığı" prensipleri uyarınca; yürütme erki ile yasama organı arasındaki ilişkiler, parlamenter sistemin "organlar arası iş birliği ve dayanışma" mantığından bütünüyle farklılaşır. Bu yapısal farklılığın bir sonucu olarak başkanlık sisteminde "sekreter hükümet" olarak da adlandırılan bakanların hukuki ve siyasi statüsüne ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi sistemin teorik çerçevesine en uygundur?
- Bakanlar, demokratik meşruiyetini doğrudan halktan alan başkanın hiyerarşik yardımcıları konumunda olup; yasama organına karşı herhangi bir siyasi sorumluluk taşımadıkları gibi, kendi aralarında hukuki bir tüzel kişiliğe sahip kolektif bir karar organı da oluşturmazlar.Cevap
- BBakanlar, yürütme organının 'sorumsuz' kanadı olan devlet başkanı ile yasama içinden çıkan başbakan arasındaki dengeyi sağlayan ve parlamentonun güvenine dayanan bir kurulun üyeleridir.
- CBakanlar, başkan tarafından atansalar dahi, hükümet politikalarının belirlenmesinde başkandan bağımsız bir siyasi iradeye sahiptirler ve yasamanın denetim araçlarıyla görevden alınabilirler.
- DBaşkanlık sisteminde 'fren ve denge' (checks and balances) mekanizması gereği, bakanlar kurulu kararları ancak yasama organının ilgili komisyonlarının onayıyla hukuki geçerlilik kazanır.
- EBakanlar, meclisteki çoğunluk partisinin disiplinine tabi olduklarından, yasama ve yürütme arasındaki ayrım kağıt üzerinde kalmakta ve yürütmenin yasama üzerinde tam tahakkümü oluşmaktadır.
Cevap
Başkanlık sisteminde bakanlar, başkanın hiyerarşik memurları/yardımcıları statüsündedir; kolektif bir iradeleri veya parlamentoya karşı siyasi sorumlulukları bulunmaz.
Başkanlık sisteminde yürütme organı tek bir kişiden (başkan) oluşur. Bakanlar bu yetkiyi kullanan başkanın emrindeki hiyerarşik memurlar gibidir. Bu nedenle 'sekreter hükümet' modeli geçerlidir; yani bakanlar kurulu anayasal bir karar organı değil, bir danışma organı niteliğindedir. Ayrıca sert kuvvetler ayrılığı gereği bakanların yasama önünde siyasi sorumluluğu bulunmaz.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Yürütmenin Monist Yapısı ve Sert Kuvvetler Ayrılığı