Geleneksel siyaset teorisindeki 'hakimiyet' (sovereignty) odaklı bakışı eleştiren Michel Foucault, modern dönemle birlikte iktidarın doğasının radikal bir biçimde değiştiğini savunur. Ona göre iktidar artık 'can alma' gücü yerine 'yaşamı yönetme, düzenleme ve optimize etme' (biyo-iktidar) prensibi üzerinden işlemektedir. Bu yeni iktidar biçimi, hukuk normlarından ziyade uzmanlık bilgisine ve disipliner tekniklere dayanır. Foucault'nun bu perspektifi doğrultusunda, modern toplumlarda 'iktidar ve bilgi' (power/knowledge) arasındaki ilişki hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- İktidar, sadece devlet aygıtlarında yoğunlaşan bir güç değil; bilgi ve söylem aracılığıyla bireylerin öznelliğini inşa eden, toplumsal bedene yayılmış üretken bir ağdır.Cevap
- BBilgi, iktidardan bağımsız ve nesnel bir yapıya sahip olup, iktidarın baskıcı uygulamalarını denetleyen ve sınırlandıran en temel araçtır.
- Cİktidar, toplumsal işbölümünün bir gereği olarak uzmanlık bilgisini rasyonel-yasal otoriteyi meşrulaştırmak ve bürokratik düzeni korumak için kullanır.
- DBilgi üretimi, egemen sınıfın mülkiyet ilişkilerini gizlemek ve sömürülen kitlelerde yanlış bilinç yaratmak amacıyla kullandığı ideolojik bir üst yapı unsurudur.
- EModern iktidar, bilimsel bilgiyi sadece toplumsal dayanışmayı zayıflatan sapan davranışları bilimsel olarak teşhis ve tedavi etmek amacıyla bir yaptırım gücü olarak kullanır.
Cevap
İktidarın sadece devlet aygıtlarında yoğunlaşmadığı, bilgi ve söylem aracılığıyla öznelliği inşa eden üretken bir ağ olduğu görüşüdür.
Doğru cevap, iktidarın sadece bir 'baskı' veya 'yasak' mekanizması olmadığını, aksine bilgi (söylemler) üreterek bireylerin davranışlarını, kimliklerini ve dünyayı algılama biçimlerini (öznelliklerini) şekillendirdiğini ifade eder. Foucault'nun 'iktidar her yerdedir' tezi, onun stratejik bir ağ gibi işlediğini gösterir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İktidar/Bilgi Sarmalı ve Biyo-iktidar