Examkin

Soru

Zorluk: ZorCumhurbaşkanının Yasama ile İlgili Görev ve Yetkileri

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulunda kabul edilen bir çevre kanunu, yayımlanması amacıyla Cumhurbaşkanlığına gönderilmiştir. Cumhurbaşkanı, kanunun bazı düzenlemelerini kamu yararına ve anayasaya aykırı bularak tekrar görüşülmesi talebiyle on beş gün içinde TBMM'ye iade etmiştir. İade üzerine TBMM Genel Kurulu kanunu yeniden görüşmüş; yapılan oylamada toplantıya katılan 450 milletvekilinden 290'ı kabul, 160'ı ret oyu kullanmıştır. Böylece meclis, kanun metninde hiçbir değişiklik yapmadan iradesini ortaya koymuştur.

1982 Anayasası'nın mevcut hükümlerine göre, bu hukuki durumun sonucu ve Cumhurbaşkanının yetkisi bağlamında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Geri gönderilen kanunun aynen kabul edilebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğu gerektiğinden, kanun TBMM tarafından reddedilmiş sayılır ve yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanına gönderilemez.Cevap
  2. B
    TBMM, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla kanunu aynen kabul ettiği için Cumhurbaşkanı bu kanunu on beş gün içinde Resmî Gazete'de yayımlamakla yükümlüdür.
  3. C
    Cumhurbaşkanı, meclisin ısrarı karşısında kanunu yayımlamak zorundadır ancak yayımlandıktan sonra altmış gün içinde doğrudan Anayasa Mahkemesinde esas bakımından iptal davası açabilir.
  4. D
    Cumhurbaşkanı, kanun aynen kabul edildiği için yayımlamaktan imtina edemez fakat kanunun yürürlüğe girmesini engellemek amacıyla doğrudan halkoylamasına (referanduma) sunma yetkisini kullanabilir.
  5. E
    TBMM'nin iade edilen kanunu aynen kabul edebilmesi için nitelikli çoğunluk olan en az beşte üç (360) oy oranına ulaşması gerektiğinden, kanun meclis gündeminden düşmüş kabul edilir.

Cevap

Geri gönderilen kanunun aynen kabul edilebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğu gerektiğinden, kanun TBMM tarafından reddedilmiş sayılır ve yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanına gönderilemez.
1982 Anayasası'nın 89. maddesinde 2017 yılında yapılan değişikliğe göre, Cumhurbaşkanı tarafından iade edilen bir kanunun TBMM tarafından aynen kabul edilebilmesi için 'üye tamsayısının salt çoğunluğu' ile karar verilmesi zorunludur. TBMM'nin üye tamsayısı 600 olduğuna göre bu sayı en az 301'dir. Sorudaki olayda kanun 290 oyla kabul edilmiştir. Toplantıya katılanların salt çoğunluğu (450/2 = 225+1 = 226) sağlanmış olsa dahi, anayasanın aradığı 301 kabul oyuna ulaşılamamıştır. Yeterli çoğunluk sağlanamadığı için kanun teklifi meclis tarafından reddedilmiş kabul edilir ve Cumhurbaşkanının önüne yayımlanması için tekrar gönderilmez.

Adım Adım Çözüm

1
Cumhurbaşkanının kanunları iade yetkisinin ve meclisin ısrar prosedürünün anayasal sınırlarını belirleme.
1982 Anayasası'nın 89. maddesine göre Cumhurbaşkanı, yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları meclise iade edebilir. TBMM, geri gönderilen bu kanunu ancak 'üye tamsayısının salt çoğunluğuyla' aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı yayımlamak zorundadır.
Sorunun çözümünde, Cumhurbaşkanının iade ettiği bir kanunun meclis tarafından yeniden kanunlaştırılabilmesi için gereken anayasal eşiğin bilinmesi şarttır.
2
Senaryoda verilen sayısal veriler ile anayasal çoğunluk şartını karşılaştırma.
TBMM'nin üye tamsayısı 600'dür ve bunun salt çoğunluğu 301'dir. Oylamada 290 kabul oyu verilmiştir. 290 sayısı, katılanların (450) salt çoğunluğu (226) olsa bile, anayasanın aradığı üye tamsayısının salt çoğunluğu (301) eşiğinin altındadır.
Anayasanın aradığı özel çoğunluğa ulaşılıp ulaşılamadığının tespiti, hukuki sonucun ne olacağını belirler.
3
Yeterli çoğunluğun sağlanamamasının hukuki sonucunu belirleme.
Kanun gerekli olan 301 oyu alamadığı için TBMM tarafından reddedilmiş sayılır. Bu sebeple kanun yasalaşmaz ve yayımlanmak üzere tekrar Cumhurbaşkanına gönderilmez.
Sürecin tıkanması durumunda Cumhurbaşkanının bir yükümlülüğünün veya iptal davası gibi yetkilerinin doğup doğmadığının ortaya konması gerekir.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanının geri gönderme (veto) yetkisi ve iade edilen kanunların TBMM tarafından aynen kabul edilme (üye tamsayısının salt çoğunluğu) şartı.
Bu soruyu puanla

Konular

Cumhurbaşkanının Yasama ile İlgili Görev ve Yetkileri

Bu konudan daha fazla soru