Aile ve Akrabalık Kurumu

Sanayileşme süreciyle birlikte geleneksel geniş aileden modern çekirdek aileye geçişte bir "ara form" olarak nitelendirilen; mirasın ve tarımsal mülkiyetin bölünmesini önlemek için tek bir mirasçı (genellikle en büyük oğul) üzerine kurulu olan, bu mirasçının patrilokal yerleşim kuralına göre ebeveyn ocağında kaldığı, diğer kardeşlerin ise neolokal bir yapı kurmak üzere evden ayrıldığı aile tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojik literatürde mülkiyetin bütünlüğünü koruma kaygısının aile yapısını ve yerleşim düzenini şekillendirdiği görülmektedir. Bu bağlamda, Frederic Le Play'in 'Kök Aile' (famille souche) olarak kavramsallaştırdığı yapıda, seçilen varis evladın ebeveynleriyle birlikte yaşamaya devam etmesiyle ortaya çıkan ikamet kuralı ve bu aile tipinin temel sosyolojik karakteristiği aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Sanayileşmiş modern toplumlarda çekirdek ailenin coğrafi hareketliliği ve bağımsız konut seçimi (neolokalite) nedeniyle akrabalık bağlarının zayıfladığına dair yaygın bir kanaat bulunmaktadır. Ancak bazı sosyologlar, çekirdek ailenin mekânsal özerkliğine rağmen; bayram ziyaretleri, finansal yardımlaşma ve kriz anlarında verilen sosyal destekler aracılığıyla akrabalık ağlarının işlevsel varlığını sürdürdüğünü savunurlar. Eugene Litwak tarafından geliştirilen ve Talcott Parsons’ın 'izole çekirdek aile' teziyle çelişen, bu dayanışma ağlarını merkeze alan aile modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Geleneksel tarım toplumlarında, toprağın parçalanmasını önlemek ve aile iş gücünü bir arada tutmak amacıyla evlenen erkek çocukların babalarının evinde veya yakınında kalmaya devam ettikleri, aile şeceresinin ve miras aktarımının yalnızca erkekler üzerinden takip edildiği görülmektedir. Bu toplumsal yapıda hakim olan yerleşim kuralı ve soy sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Antropolojik akrabalık çalışmalarında, bireyin toplumsal statü, mülkiyet hakları veya yerleşim avantajlarını dikkate alarak anne veya baba tarafındaki soy gruplarından sadece birini seçip o hatta dahil olduğu sistemler tanımlanmaktadır. Soyun tek bir hat üzerinden takip edildiği (unilineal) ancak bu hattın doğumla birlikte zorunlu olarak belirlenmediği bu akrabalık sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Bazı toplumlarda birey, toplumsal kimliğini ve mirasını babası yerine annesinin soy ağacı üzerinden edinir. Bu tür yapılarda çocuk, annesinin akraba grubunun bir parçası sayılır ve mülkiyetin aktarımı ile grup içi statü hakları bu hat üzerinden belirlenir.

Parçada açıklanan bu akrabalık ve soy sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Geleneksel toplumsal yapıda mülkiyetin ortaklığı ve kuşaklar arası bağın sürekliliği esastır. Bu yapıda, bir erkeğin birden fazla kadınla evlenmesiyle (polijini) oluşan çekirdek birimlerin, babasoylu bir otorite etrafında birleşerek patrilokal (baba yerli) bir yerleşim düzeni içinde yaşamasıyla ortaya çıkan aile yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Antropolojik ve sosyolojik çalışmalarda akrabalık sistemleri; soy çizgisi, otorite ilişkileri ve yerleşim kurallarına göre çeşitli yapılar sergiler. Bazı toplumlarda mülkiyetin ve soy isminin anne kanalıyla (matrilineal) aktarılmasına rağmen, aile içi otoritenin annenin erkek kardeşi (dayı) tarafından temsil edildiği görülür. Bu tip toplumsal yapılarda, yeni evlenen çiftin erkeğin dayısının evine veya yakınına taşınması geleneği esastır.

Aile sosyolojisi literatüründe yer alan ve otoritenin dayı figürü üzerinden şekillendiği bu yerleşim kuralı aşağıdakilerden hangisidir?

Modern sanayi toplumlarında çekirdek ailenin toplumsal ve ekonomik bağımsızlığını yansıtan; anne, baba ve kardeşler için kullanılan terimlerin diğer tüm akrabalardan kesin bir biçimde ayrıştığı, ancak çekirdek aile dışındaki yan soy akrabaların (amca ile dayının veya teyze ile halanın) aynı terimlerle sınıflandırıldığı akrabalık terminolojisi sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Modern sanayi toplumlarında iş gücü hareketliliği ve rasyonel iş bölümü, aile kurumunu geleneksel bağlarından soyutlayarak daha esnek bir yapıya zorlamıştır. Talcott Parsons'ın "izole çekirdek aile" kavramsallaştırmasında belirttiği üzere, bireyin toplumsal hareketliliğini kısıtlayan "tek yanlı soy" bağları zayıflamış; miras, hısımlık ve sosyal destek ağları her iki ebeveyn koluna da eşit düzeyde yayılmıştır. Bu durum, yeni kurulan aile biriminin ikametgâh seçiminde de ebeveynlerden tam bir mekânsal özerklik gerektirir.

Buna göre, yukarıda betimlenen toplumsal yapıya ve modern aile tipine uygun olan "soy sistemi" ve "yerleşim kuralı" eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Geleneksel tarım toplumlarında mülkiyetin bütünlüğünü korumak ve iş gücü ihtiyacını karşılamak amacıyla yeni evlenen çiftlerin erkeğin babasının hanesine katılması esastır. Buna karşın, modern sanayi toplumlarında bireysel özgürlükler ve coğrafi hareketlilik ihtiyacı, çiftlerin ebeveynlerinden bağımsız yeni bir hane kurmalarını zorunlu kılmıştır. Sosyolojik literatürde bu iki farklı toplumsal yapıda baskın olan yerleşim kuralları (residence) aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Geleneksel tarım toplumlarında akrabalık bağları; mülkiyetin aile içinde kalması, mirasın parçalanmaması ve sosyal güvenliğin sağlanması gibi işlevlerle şekillenir. Bu toplumlarda görülen; bir erkeğin vefat eden erkek kardeşinin dul kalan eşiyle evlenerek hem yengesini hem de yeğenlerini koruma altına almasını öngören evlilik geleneği aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin kırsal bir yöresinde yapılan sosyolojik alan araştırmasında, tarımsal arazilerin miras yoluyla parçalanmasını önlemek amacıyla özgün bir hanehalkı yapısının sürdürüldüğü tespit edilmiştir. Bu yapıda, yaşlı anne-baba ile birlikte çocuklardan yalnızca birinin (çoğunlukla ilk doğan erkek çocuğun) evlenerek kendi eşi ve çocuklarıyla aynı hanede yaşamaya devam ettiği, diğer çocukların ise evlendiklerinde kendi ayrı hanelerini kurdukları veya çalışmak için büyükşehirlere göç ettikleri görülmüştür. Hane reisliği ve mülkiyetin yönetimi, zamanla yaşlı babadan hanede kalan varis çocuğa devredilmektedir.

Sosyoloji literatüründe ve özellikle Frederic Le Play'in aile tipolojisinde yer alan, temel işlevi aile mülkünün bütünlüğünü korumak olan ve yukarıda özellikleri verilen bu aile türü aşağıdakilerden hangisidir?