Talep baskısının zirve yaptığı ve fiyat istikrarının bozulduğu bir konjonktürde, politika yapıcılar yasama organı aracılığıyla gelir vergisi oranlarını yükseltmiştir. Eş anlı olarak, artan oranlı vergi tarifesinin dilim tutarları sabit bırakılmış ve enflasyon kaynaklı nominal kazanç artışlarının bireyleri otomatik olarak daha yüksek vergi oranlarına tabi tutmasına müdahale edilmemiştir. Ayrıca karar alıcılar, maliyet enflasyonuna yol açmamak amacıyla işlem üzerinden alınan dolaylı vergilerde artış yapmaktan bilerek kaçınmıştır.
Bu politika seti ve etkileri değerlendirildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi maliye teorisi açısından doğru bir tespittir?
- Yasama kararıyla gerçekleştirilen oran artışları iradi bir müdahaleyi yansıtırken, nominal gelir artışlarıyla mükelleflerin üst basamaklardaki vergi oranlarına tabi hale gelmesi sistemin otomatik istikrar sağlayıcı özelliği olan mali sürüklenme mekanizmasıdır.Cevap
- BVergi tarifesinin sabit tutularak bireylerin daha yüksek oranda vergilendirilmesine göz yumulması, ekonomi yönetiminin kısa vadeli dalgalanmalara karşı kullandığı genişletici bir ihtiyari maliye politikası aracıdır.
- CTalep şoklarını dengelemek için dolaysız vergiler yerine dolaylı vergilerin ağırlığının artırılması ve harcanabilir gelirin genişletilmesi fiyat istikrarına daha hızlı katkı sağlar.
- DGelir vergisi oranlarındaki yasal yükselişler otomatik istikrar sağlayıcı bir araç olarak devreye girerken, dolaylı vergilerde artış yapılmaması doğrudan iradi bir daraltıcı politikadır.
- ETalebi kısmaya yönelik doğrudan vergi artışları, arz yönlü iktisat yaklaşımına göre üretim maliyetlerini düşürüp vergi hasılatını artıracağından enflasyonla mücadelede temel strateji olarak kabul edilir.
Cevap
Doğru tespit, yasama kararıyla yapılan oran artışlarının iradi maliye politikasını, nominal gelir artışlarıyla üst vergi dilimlerine geçişin ise mali sürüklenmeyi ifade ettiğini belirten seçenektir.
Verilen senaryoda üç farklı mali dinamik işletilmiştir. Birincisi; gelir vergisi oranlarının yasama organınca artırılması, ekonomiye doğrudan müdahale niteliği taşıdığı için iradi maliye politikasıdır. İkincisi; enflasyonist süreçte artan oranlı gelir vergisi tarifesinin güncellenmemesi sonucunda, kişilerin sadece nominal gelir artışları yüzünden daha yüksek vergi dilimlerine yakalanmasıdır. Bu durum, ekonomi literatüründe 'mali sürüklenme (fiscal drag)' olarak tanımlanır ve sistemin otomatik istikrar sağlayıcı fonksiyonlarından biridir. Üçüncüsü ise; dolaylı vergilerin mal ve hizmet fiyatlarına doğrudan yansıyarak fiyatlar genel düzeyini (maliyet enflasyonu) artırma riskidir. Hükûmetin dolaysız vergilere yüklenip dolaylı vergilerden kaçınması tam olarak bu teorik gerekçeye dayanır. Tüm bu bilimsel gerçekleri doğru şekilde sınıflandıran tek ifade budur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İradi Vergi Politikası ve Mali Sürüklenme