Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorTürkiye'de Bütçe Sisteminin Yasal Çerçevesinin Gelişimi

Türkiye'de bütçe sisteminin yasal çerçevesi, 10501050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu'nun merkeziyetçi ve şekli uygunluk odaklı yapısından, 50185018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun performans ve hesap verebilirlik odaklı yapısına doğru evrilmiştir. Bu süreçte 19821982 Anayasası'nda yapılan 20172017 yılı değişiklikleri, bütçe hakkının anayasal düzlemdeki tezahürünü de önemli ölçüde dönüştürmüştür.

Buna göre, bütçe sisteminin yasal gelişimi ve bütçe hakkının kullanımı açısından aşağıdaki ifadelerden hangisi, bu dönüşümün parlamentonun denetim yetkisi ve bütçenin yasallığı üzerindeki etkisini en kapsamlı şekilde analiz etmektedir?

  1. 10501050 sayılı Kanun dönemindeki Sayıştay "vizesi" gibi harcama öncesi vesayet denetimlerinin 50185018 sayılı Kanun ile kaldırılıp sorumluluğun harcama yetkililerine devredilmesi, 20172017 Anayasa değişikliği ile getirilen ve bütçenin yasalaşmaması durumunda bir önceki yıl bütçesinin otomatik olarak güncellenerek uygulanmasını öngören mekanizmayla birleştiğinde; parlamentonun bütçeyi onaylamama yoluyla yürütmeyi durdurabilme gücünü zayıflatmış ve yürütmeye mali süreklilik açısından geniş bir hareket alanı sağlamıştır.Cevap
  2. B
    50185018 sayılı Kanun ile getirilen 'İç Denetim' mekanizması, Sayıştay'ın anayasal bir kurum olarak yürüttüğü dış denetim yetkisini tamamen ortadan kaldırarak bütçe hakkının kullanımını sadece idari bir denetime indirgemiş; 20172017 değişikliği ile de bu yetki tamamen Cumhurbaşkanlığına devredilmiştir.
  3. C
    20172017 Anayasa değişikliği, bütçe kanunlarının Cumhurbaşkanı tarafından bir kez daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderilebilmesine (veto) imkan tanıyarak 19241924 ve 19611961 Anayasalarından beri süregelen 'bütçenin veto edilemezliği' kuralını bütçe hakkı aleyhine sona erdirmiştir.
  4. D
    10501050 sayılı Kanun dönemindeki 'Konsolide Bütçe' kavramı, 50185018 sayılı Kanun ile 'Merkezi Yönetim Bütçesi'ne dönüştürülürken; Mahalli İdareler ve Sosyal Güvenlik Kurumları da bütçe hakkı kapsamında ödenekleri doğrudan TBMM tarafından onaylanan genel bütçeli idareler statüsüne alınmıştır.
  5. E
    Osmanlı dönemindeki Sened-i İttifak ile başlayan bütçe hakkı süreci, 19821982 Anayasası'nın 20172017 değişikliği ile bütçe kanununun bir 'kanun' olmaktan çıkarılıp tamamen bir 'Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi' niteliğine bürünmesiyle hukuki niteliğini kaybetmiştir.

Cevap

10501050 sayılı Kanun'dan 50185018 sayılı Kanun'a geçişle birlikte harcama öncesi denetimlerin yerini sonradan denetime ve harcama yetkilisi sorumluluğuna bırakması, 20172017 yılındaki otomatik bütçe mekanizmasıyla birleşerek bütçe hakkının 'yasama tarafından yürütmeyi durdurma' işlevini zayıflatmış ve mali sürekliliği ön plana çıkarmıştır.
Bütçe sisteminin gelişiminde 10501050 sayılı Kanun'dan 50185018 sayılı Kanun'a geçiş, denetim odağını 'şekli uygunluktan' 'performans ve sorumluluğa' kaydırmıştır. Bu durum, harcama öncesindeki dışsal engelleri azaltmıştır. 20172017 Anayasa değişikliği ile getirilen otomatik bütçe uygulaması ise, bütçenin yasalaşmaması durumunda dahi devlet çarklarının dönmesini sağlayarak, parlamentonun bütçe onayını bir 'hükümeti durdurma' veya 'faaliyetleri durdurma' tehdidi olarak kullanmasını engellemiştir. Bu iki durumun birleşimi, yürütmenin mali özerkliğini ve sürekliliğini bütçe hakkının geleneksel sınırlayıcı işlevi aleyhine güçlendirmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
10501050 ve 50185018 sayılı Kanunlar arasındaki denetim farkını belirleyin.
10501050 döneminde Sayıştay ve Maliye Bakanlığı'nın yaptığı 'vize' ve 'tescil' gibi ön denetimler varken, 50185018 ile bu yetki harcama yetkililerine devredilmiş ve sorumluluk odaklı sonradan denetime geçilmiştir.
Bu değişim, bürokratik hızı artırmakla birlikte, yasama denetiminin şekli bir aşamasını ortadan kaldırmıştır.
2
20172017 Anayasa değişikliğinin bütçe onay süreci üzerindeki etkisini inceleyin.
Bütçe kanununun süresinde yasalaşmaması durumunda, önce geçici bütçe kanunu; o da olmazsa bir önceki yıl bütçesinin yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanması hükmü getirilmiştir.
Bu mekanizma, hükümetin bütçesiz kalmasını ve dolayısıyla faaliyetlerinin durmasını engelleyen bir 'otomatik onay' benzeri işlev görür.
3
Bu iki gelişmenin bütçe hakkı üzerindeki sentezini yapın.
Harcama öncesi vize denetiminin olmayışı ile bütçenin yasalaşmaması durumundaki otomatik yürürlük mekanizması birleştiğinde, parlamentonun bütçeyi bir siyasi denetim aracı olarak kullanma gücü azalmış, yürütmenin mali hareket alanı genişlemiştir.
Bütçe hakkı, özünde halkın temsilcilerinin yürütmeye harcama yetkisi vermesidir; otomatik mekanizmalar bu yetkinin 'verilmeme' ihtimalini sistem dışına iter.

Anahtar Kavram

Bütçe Sisteminin Yasal Gelişimi ve Bütçe Hakkının Dönüşümü
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'de Bütçe Sisteminin Yasal Çerçevesinin Gelişimi