Ekonomik istikrarın sağlanmasında politika yapıcıların elindeki en önemli enstrümanlar; kamu harcamalarının bileşimi, vergi sisteminin yapısı, borç yönetiminin stratejisi ve bütçe dengesinin yönüdür. Bu enstrümanların her birinin ekonomiye aktarım mekanizması kendine özgü yapısal kısıtlar ve özellikler barındırır.
Buna göre, söz konusu maliye politikası araçlarının genel teorik çerçevesi ve aktarım mekanizmaları dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisi hatalıdır?
- Devletin iç borçlanmaya başvurması piyasadaki satın alma gücünü kamuya aktardığı için her zaman daraltıcı bir etki yaratırken; borç faizlerinin dolaylı vergilerle finanse edilmesi, artan oranlılık ilkesini destekleyerek gelir dağılımında adaleti sağlayan temel bir otomatik istikrar mekanizmasıdır.Cevap
- BReel kaynak tüketimi gerektiren yatırım ve cari harcamalar toplam talebi doğrudan ve anında etkilerken; transfer harcamalarının makroekonomik büyüklükler üzerindeki etkisi, fonları teslim alan hanehalkının marjinal tüketim eğilimine bağlı olarak dolaylı yoldan gerçekleşir.
- CVergiler, salt kamu hizmetlerini finanse eden mali bir araç olmanın ötesine geçerek; dışsallıkların içselleştirilmesi yoluyla kaynak tahsisinde etkinliği, artan oranlı tarife yapısı sayesinde ise gelir dağılımında adaleti sağlamaya yönelik yapısal bir müdahale aracıdır.
- DGeleneksel maliye teorisinde her yıl denk olması gerektiği savunulan bütçe kurumu, çağdaş yaklaşımda ekonomik konjonktürün seyrine göre telafi edici finansman anlayışıyla bilinçli olarak açık veya fazla verebilen bir istikrar aracı konumuna evrilmiştir.
- EOtomatik istikrar sağlayıcı mali araçlar, ekonomik daralma veya genişleme dönemlerinde herhangi bir yeni idari karara veya yasal düzenlemeye gerek kalmaksızın devreye girerek, konjonktürel dalgalanmaların genliğini kendiliğinden daraltan yapısal mekanizmalardır.
Cevap
İç borçlanmanın faiz ödemelerinin dolaylı vergilerle finanse edilmesinin artan oranlılık ilkesini destekleyip gelir dağılımını iyileştireceğini ve otomatik istikrar sağlayacağını iddia eden seçenek hatalıdır.
Verilen ifadeler arasında hatalı olan tek yargı budur. Devletin iç borçlanma neticesinde katlandığı faiz yükünü KDV veya ÖTV gibi dolaylı vergilerle finanse etmesi, gelir dağılımını düzeltici değil, tam tersine bozucu bir etki yaratır. Çünkü dolaylı vergiler, düşük gelirli kesimlerin bütçelerinde daha yüksek bir oran tuttuğu için tersine artan oranlı (regresif) bir yapı sergiler. Bu durum artan oranlılık ilkesini desteklemez. Ayrıca, borç faizlerinin ödenmesi veya dolaylı vergilerin yapısı, kendiliğinden devreye girerek makroekonomik istikrar sağlayan bir 'otomatik istikrar sağlayıcı' mekanizma olarak kabul edilemez.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Maliye Politikasının Temel Araçlarının Etki Mekanizmaları