Endüstri devrimi sonrası dönemde devletin asli fonksiyonlarının ötesine geçerek sosyoekonomik alana daha fazla müdahil olması, maliye yazınında çeşitli nedensellik bağlarıyla incelenmiştir. Bu bağlamda, kamu harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranla sürekli bir artış trendi sergilemesini 'içsel (endojen) bir büyüme süreci' olarak modelleyen ilk yaklaşım Wagner Kanunu'dur.
Bu teorik çerçevenin merkezinde yer alan ve kamu harcamalarının GSYH'den daha hızlı artmasını (göreli genişlemeyi) zorunlu kılan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?
- Sanayileşme ve toplumsal karmaşıklığın artmasıyla bazı faaliyetlerin özel sektörden kamuya geçmesi ve refah arttıkça sosyal nitelikli kamu hizmetlerine yönelik talebin gelir esnekliğinin birden büyük () olması.Cevap
- BSavaş veya sosyal buhran gibi dışsal şokların yaşandığı olağanüstü dönemlerde, toplumun vergi yüküne katlanma sınırının aniden yükselerek harcamalarda kalıcı bir sıçrama etkisi yaratması.
- CEkonomik gelişmenin başlangıç evresinde ağırlıklı olarak fiziksel altyapıya yatırım yapılırken, olgunluk aşamasında gelir dağılımını düzeltici transfer harcamalarının ön plana çıkması.
- DEnflasyonist ortamda paranın satın alma gücündeki düşüş ile yüzölçümü genişlemesinin, devletin sunduğu hizmetin fiziksel hacmini değiştirmeden harcama rakamlarını nominal olarak yükseltmesi.
- EKamu kesimindeki büyümenin, ekonomik kalkınmaya paralel organik bir ilerlemeden ziyade, kamu otoritesinin ani kararlarıyla ortaya çıkan düzensiz ve kesintili müdahalelere dayanması.
Cevap
Sanayileşme ve toplumsal karmaşıklığın artmasıyla bazı faaliyetlerin özel sektörden kamuya geçmesi ve refah arttıkça sosyal nitelikli kamu hizmetlerine yönelik talebin gelir esnekliğinin birden büyük olması.
Doğru seçenek, Wagner Kanunu'nun özünü oluşturan iki temel dayanağı eksiksiz ifade etmektedir: Birincisi, sanayileşme ve toplumsal yaşamın karmaşıklaşmasıyla hukuki, idari ve ekonomik alanlarda özel sektörün yetersiz kaldığı faaliyetlerin (örneğin devasa altyapı yatırımları veya tekel niteliğindeki hizmetler) mecburen kamu sektörüne kaymasıdır. İkincisi ise, toplumun refah seviyesi yükseldikçe eğitim, sağlık, kültür gibi sosyal nitelikli kamu mallarına olan talebin, gelir artışından çok daha hızlı bir şekilde artmasıdır. Bu durum, teknik olarak kamu hizmetleri talebinin gelir esnekliğinin birden büyük () olmasıyla açıklanır ve harcamaların milli gelire oranla sürekli ve göreceli olarak artmasını sağlayan ana motordur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Wagner Kanunu'nda kamu harcamalarının içsel artış dinamikleri ve gelir esnekliği ilişkisi