Osmanlı Devleti’nde bütçe hakkının gelişim süreci ve anayasal düzenlemeler dikkate alındığında; Kanun-i Esasi’nin ilk metni ile yılındaki anayasa değişiklikleri sonucunda bütçe hakkının kullanımı hususunda ortaya çıkan temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
- metninde bütçe kanun teklifinin meclis tarafından reddedilmesi durumunda hükümete bir önceki yılın bütçesini uygulama yetkisi verilmişken, değişikliği ile bu yetki sınırlandırılmış ve parlamentonun bütçe üzerindeki denetimi güçlendirilmiştir.Cevap
- BKanun-i Esasi ile bütçe hazırlama yetkisi Heyet-i Mebusan'a verilmişken, değişikliği ile bütçeyi hazırlama yetkisi tamamen Padişah'a ve saray bürokrasisine devredilmiştir.
- CTanzimat Fermanı ile padişahın bütçe hakkından tamamen feragat etmesi sonucunda Anayasası'nda bütçe hakkı meclise verilmiş, değişikliğiyle ise bu hak askıya alınmıştır.
- DAnayasası'na göre bütçenin sadece Heyet-i Ayan tarafından onaylanması yeterliyken, değişikliği ile Heyet-i Mebusan'ın onayı zorunlu hale getirilmiştir.
- EIslahat Fermanı ile getirilen bütçenin yıllık olma ilkesi, Anayasası'nda üç yıllık dönemlere çıkarılmış, değişikliği ile tekrar yıllık esasa dönülmüştür.
Cevap
1876 Anayasası'nın ilk halinde bütçenin reddi durumunda eski bütçenin devam etmesine izin veren düzenlemenin 1909'da parlamenter denetimi artıracak şekilde değiştirilmesi.
Osmanlı Devleti'nde bütçe hakkı Kanun-i Esasi ile anayasal bir statü kazanmış olsa da, anayasanın ilk metninde yer alan 'bütçe reddedilirse eski bütçe uygulanır' maddesi meclisin bütçe üzerindeki gücünü kısıtlamıştır. II. Meşrutiyet sonrası yapılan değişiklikleri ile yürütmenin bu yetkisi sınırlandırılmış, hükümet meclise karşı sorumlu tutulmuş ve bütçe hakkı meclis tarafından etkin bir siyasi denetim aracı olarak kullanılmaya başlanmıştır. Doğru cevap, bu yapısal değişimi ifade eden seçenektir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Bütçe Hakkının Tarihsel Gelişimi ve 1909 Anayasa Değişiklikleri