İktisadi düşünce tarihinde maliye politikasının rolüne dair yaşanan paradigma değişimi, vergi ve kamu borçlanmasının teorik temellerinde radikal farklılıklar yaratmıştır. Geleneksel (Klasik) ve Modern (Keynesyen) maliye okullarının bu araçlara yüklediği işlevler ile varsaydığı aktarım mekanizmaları karşılaştırıldığında, aşağıdaki analitik çıkarımlardan hangisi doğrudur?
- AModern maliye yaklaşımı, vergi oranlarındaki otonom bir indirimin yaratacağı bütçe açığının toplam arzı uyararak kendi kendini finanse edeceğini (Laffer etkisi) savunurken; Geleneksel yaklaşım vergi indirimlerinin bütçe dengesini kalıcı olarak bozacağını öngörür.
- BGeleneksel maliye anlayışında 'işlevsel maliye' prensibi gereği bütçe her yıl mutlaka denk olmalı ve devlet sadece koruyucu hizmetleri sunmalıdır; Modern yaklaşımda ise sadece eksik istihdamda değil, enflasyonist dönemlerde de sürekli bütçe açığı verilmelidir.
- Geleneksel yaklaşım, tasarruf ve yatırımların faiz oranına tam duyarlı olduğu varsayımıyla kamu borçlanmasının fon piyasasında tam dışlama (crowding-out) yaratacağını savunurken; Modern yaklaşım, yatırımların 'sermayenin marjinal etkinliğine' bağlı olduğunu ve eksik istihdamda borçlanmanın efektif talebi uyaracağını öngörür.Cevap
- DModern maliye teorisi, kamu harcamalarının finansmanında borçlanmaya gidilmesinin bireylerin tüketim kararlarını değiştirmeyeceğini iddia eden 'Rikardiyen Denklik' hipotezine dayanırken; Geleneksel yaklaşım borçlanmanın cari talebi uyaracağını savunur.
- EGeleneksel maliye yaklaşımı, piyasa başarısızlıklarının giderilmesi amacıyla verginin 'yansızlık' ilkesinden taviz verilebileceğini kabul ederken; Modern yaklaşım verginin temel işlevinin sadece kamu harcamalarını finanse etmekle sınırlı kalması gerektiğini ileri sürer.
Cevap
Geleneksel yaklaşımın kamu borçlanmasında 'tam dışlama' (crowding-out) öngörmesi ile Modern yaklaşımın yatırımları 'sermayenin marjinal etkinliğine' bağlayarak efektif talep uyarımını savunmasını karşılaştıran ifade doğrudur.
Doğru ifade, her iki okulun faiz-yatırım ilişkisi ve borçlanmanın makroekonomik etkilerine (dışlama etkisine) bakışını kusursuz biçimde karşılaştırmaktadır. Geleneksel maliye (Klasik iktisat), ödünç verilebilir fonlar teorisi gereği tasarruf ve yatırımların faize tam duyarlı olduğunu ve ekonominin zaten tam istihdamda bulunduğunu varsaydığı için, devletin borçlanmasının faizleri artırarak özel yatırımları borçlanılan miktar kadar azaltacağını (tam dışlama - tam crowding-out) savunur. Modern (Keynesyen) yaklaşım ise yatırımların faizden çok gelecekteki kar beklentilerini ifade eden 'sermayenin marjinal etkinliğine' bağlı olduğunu, eksik istihdam koşullarında yapılan devlet borçlanmasının atıl tasarrufları harekete geçirerek çarpan mekanizmasıyla efektif talebi uyaracağını ifade eder.
| Özellik | Geleneksel (Klasik) Maliye | Modern (Keynesyen) Maliye |
|---|---|---|
| Temel Amacı | Kamu hizmetlerinin finansmanı | Makroekonomik istikrar (Efektif talep yönetimi) |
| Bütçe İlkesi | Yıllık denklik (Sağlam maliye) | Devri denklik / İşlevsel maliye |
| Vergi Anlayışı | Yansız (Tarafsız) vergileme | Müdahaleci (Ekonomik/Sosyal amaçlı) vergileme |
| Borçlanma Etkisi | Tam dışlama (Crowding-out) | Telafi edici etki (Atıl kapasitede dışlama zayıftır) |
| Yatırımın Belirleyicisi | Faiz oranı (Tam esnek) | Sermayenin marjinal etkinliği (Kar beklentisi) |
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Geleneksel (Klasik) ve Modern (Keynesyen) Maliye Yaklaşımlarının Teorik Farklılıkları