İkmalen, Re'sen ve İdarece Vergi Tarhı

7 soru

Soru 1Soru

Vergi hukukunda, mükellefin tutmaya mecbur olduğu defterlerini veya ilgili belgelerini, vergi incelemesine yetkili olanlarca ibrazı istenilmesine rağmen haklı bir mazereti olmaksızın ibraz etmemesi, aşağıdaki vergi tarhı yöntemlerinden hangisinin uygulanmasına yol açar?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Re'sen vergi tarhı

Cevap

Mükellefin defter ve belgelerini ibraz etmemesi durumunda re'sen vergi tarhı uygulanır.
Vergi Usul Kanunu'nun 30. maddesinin 5. fıkrasına göre; tutulması mecburi olan defterlerin veya belgelerin, inceleme elemanına ibraz edilmemesi matrahın takdirini gerektiren bir durumdur. Bu durum, vergi dairesi tarafından re'sen (idarenin doğrudan matrah takdir etmesi yoluyla) vergi tarh edilmesine yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Olayın hukuki niteliğini tespit etme
Mükellef, yasal bir zorunluluk olan defter ve belge ibrazı yükümlülüğünü yerine getirmemiştir.
Vergi incelemesinin yapılabilmesi için defter ve belgelerin varlığı esastır.
2
Vergi Usul Kanunu (VUK) hükümlerini uygulama
VUK Madde 30/5 uyarınca, defter ve belgelerin süresinde ibraz edilmemesi bir re'sen tarh nedenidir.
Defterlerin ibraz edilmemesi, matrahın kayıtlar üzerinden tespit edilmesini imkansız kılan yasal bir karinedir.
3
Tarhiyat türünü belirleme
Takdir Komisyonu kararı veya vergi inceleme raporuna dayanarak re'sen tarhiyat yapılır.
İdarenin tek taraflı ve matrah takdirine dayalı işlem yapması gereken bir durum oluşmuştur.

Anahtar Kavram

Re'sen vergi tarhı, vergi matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespit edilmesine imkan bulunmayan hallerde uygulanır.

Daha Fazla Pratik

VUK Madde 30'da yer alan diğer 5 re'sen tarh nedenini (beyanname verilmemesi, defter tasdiki vb.) tekrar etmeniz konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:50s
Soru 2Soru

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'na (VUKVUK) göre; ikmalen ve re'sen vergi tarhı dışında kalan hallerde, mükelleflerin verginin tarhı için vergi kanunlarında muayyen zamanlarda müracaat etmemeleri veya deruhte ettikleri ödevleri yapmamaları sebebiyle zamanında tarh edilemeyen verginin, kanunen belli matrahlar üzerinden vergi dairesince tarh edilmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İdarece vergi tarhı

Cevap

İdarece vergi tarhı
İdarece vergi tarhı, vergi kanunlarında belirtilen hallerde mükellefin müracaat etmemesi veya ödevlerini yapmaması durumunda, ikmalen ve re'sen tarhın kapsamına girmeyen durumlarda idarenin kanuni matrahlar üzerinden doğrudan yaptığı işlemdir.

Adım Adım Çözüm

1
Tarhiyat türünün şartlarını analiz edin.
Soruda belirtilen şartlar: İkmalen ve re'sen tarh dışı kalması, mükellefin müracaat etmemesi ve kanunen belli matrahlar üzerinden yapılmasıdır.
VUK Madde 30 ve ilgili hükümlerinde tarhiyat türleri belirli şartlara bağlanmıştır.
2
Tanımı yasal mevzuatla karşılaştırın.
Belirtilen tanım, VUK kapsamında 'İdarece Vergi Tarhı' başlığı altında düzenlenen residual (artık) tarhiyat türüne tam olarak uymaktadır.
Mükellefin ödevlerini yerine getirmediği ancak re'sen takdiri gerektiren bir durumun oluşmadığı spesifik hallerde idarece tarh yoluna gidilir.

Anahtar Kavram

İdarece Vergi Tarhı

Alternatif Yöntem

Tarhiyat türlerini 'kaynak' açısından ayırabilirsiniz: İkmalen = Yeni delil/kayıt, Re'sen = Takdir komisyonu/Rapor, İdarece = Kanuni matrah/Müracaatsızlık.
Tahmini Süre:45s
Soru 3Soru

Mükellef (A), 2024 yılına ait Kurumlar Vergisi beyannamesini kanuni süresi içerisinde vergi dairesine sunmuş ve tarhiyat işlemi tamamlanmıştır. Daha sonra yapılan bir vergi incelemesinde, mükellefin yasal defterlerinde kayıtlı olan ancak beyannameye aktarılmayan bir gayrimenkul satış kazancı olduğu, bu kazancın tutarının mükellefin sunduğu tapu kayıtları ve muhasebe fişlerinden hareketle kesin olarak belirlenebildiği tespit edilmiştir.

Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca, bu matrah farkı üzerinden gerçekleştirilecek olan tarhiyat türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İkmalen vergi tarhı

Cevap

Daha önce bir vergi tarh edilmiş olması ve yeni ortaya çıkan matrah farkının somut belgelere dayanılarak hesaplanabilmesi nedeniyle yapılan işlem ikmalen vergi tarhıdır.
Doğru cevap olan seçenek ikmalen vergi tarhıdır çünkü Vergi Usul Kanunu uyarınca, daha önce bir vergi tarh edildikten sonra ortaya çıkan matrah farkının defter, kayıt ve belgelerle somut bir şekilde tespit edilebilmesi durumunda başvurulan usul budur. Soruda belgeler yardımıyla tutarın kesin hesaplanabildiği vurgulanarak re'sen tarhiyat ihtimali elenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Öncelikli tarhiyat kontrolü
Mükellefin beyannamesini süresinde verdiği ve tarhiyatın yapıldığı tespit edildi.
İkmalen tarhiyat için önceden yapılmış bir tarhiyatın (beyan veya başka suretle) bulunması şarttır.
2
Matrah farkının tespit kaynağını analiz etme
Matrah farkının tapu kayıtları ve muhasebe fişleri (belge ve kayıt) üzerinden net olarak hesaplanabildiği belirlendi.
Eğer matrah belgelerden hesaplanabiliyorsa ikmalen, hesaplanamayıp takdir gerektiriyorsa re'sen tarhiyata gidilir.
3
VUK Madde 29 ve 30 karşılaştırması
Olayın VUK 29'daki 'defter, kayıt ve belgelere dayanılarak miktarı tespit olunan' ifadesine tam uyduğu görüldü.
Yasal tanım gereği somut kanıta dayalı ek tarhiyat ikmalen tarhiyattır.

Anahtar Kavram

İkmalen ve Re'sen Tarhiyat Arasındaki Belgeye Dayalılık Farkı

Daha Fazla Pratik

VUK 30. maddede yer alan re'sen takdir nedenlerini, özellikle defterlerin ibraz edilmemesi durumunu inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 4Soru

Vergi Usul Kanunu (VUKVUK) uyarınca, mükellef (M)(M)’nin 20242024 hesap dönemine ait tutulması zorunlu olan yasal defterlerinin kanuni süresinde tasdik ettirilmediği bir vergi incelemesi sırasında tespit edilmiştir. Mükellef ilgili dönem beyannamesini süresinde vermiş ve vergisi tahakkuk etmiştir. İnceleme elemanı, defterlerin tasdiksiz olması nedeniyle matrahın defter ve belgeler üzerinden tam olarak saptanmasının mümkün olmadığına karar vererek dosyayı takdir komisyonuna sevk etmiş ve komisyonca belirlenen matrah üzerinden vergi dairesince yeni bir tarhiyat yapılmıştır.

Bu durumda yapılan tarhiyat işlemi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Re'sen vergi tarhı

Cevap

Yapılan tarhiyat işlemi re'sen vergi tarhıdır.
Vergi Usul Kanunu’nun 3030. maddesine göre, tutulması zorunlu olan defterlerin tasdik ettirilmemiş olması re'sen takdir nedenidir. Olayda mükellefin defterlerini tasdik ettirmediği inceleme ile saptanmış ve matrahın defterler üzerinden belirlenememesi nedeniyle takdir komisyonuna başvurulmuştur. Takdir komisyonu kararına dayanılarak yapılan bu işlem hukuken re'sen vergi tarhı niteliğindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Defter tasdik durumunu kontrol et
Defterlerin kanuni süresinde tasdik ettirilmediği belirlendi.
VUK madde 30/3 uyarınca defterlerin tasdik ettirilmemesi doğrudan bir re'sen takdir nedenidir.
2
Matrah tespit yöntemini analiz et
Matrah, takdir komisyonu tarafından belirlenmiştir.
Matrahın defter ve belgelerden hareketle saptanamadığı durumlarda yetkili makam takdir komisyonudur.
3
Tarhiyat türünü kararlaştır
İşlem re'sen vergi tarhı olarak sınıflandırılır.
Beyanname verilmiş olsa dahi, kanuni bir re'sen takdir nedeni (tasdiksiz defter) mevcutsa ve matrah takdir komisyonunca belirlenmişse işlem re'sen tarhiyat olur.

Anahtar Kavram

Re'sen Vergi Tarhı ve Tasdiksiz Defter İlişkisi
Soru 5Soru

213213 sayılı Vergi Usul Kanunu'na (VUKVUK) göre; bir vergi tarh edildikten sonra bu vergiye müteallik olarak meydana çıkan ve defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak miktarı tespit olunan matrah veya matrah farkı üzerinden yapılan tarhiyat aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İkmalen vergi tarhı

Cevap

İkmalen vergi tarhı
Doğru cevap, İkmalen vergi tarhıdır. 213213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 2929. maddesine göre bir tarhiyatın ikmalen sayılabilmesi için daha önce yapılmış bir tarhiyatın bulunması ve sonradan bulunan matrah farkının defter, kayıt, belge veya kanuni ölçülere dayanılarak somut şekilde tespit edilmiş olması gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki temel yasal koşulları belirlemek.
İşlemin 'bir vergi tarh edildikten sonra' yapıldığı ve matrah farkının 'defter, kayıt ve belgelere' dayandığı saptanmıştır.
Bu iki koşul, tarhiyatın türünü belirleyen temel ayırt edicilerdir.
2
VUKVUK madde 2929'da yer alan 'İkmalen Vergi Tarhı' tanımı ile karşılaştırmak.
Kanun metnindeki tanımın soru köküyle birebir örtüştüğü görülmüştür.
İkmalen tarh, mevcut bir tarhiyata ek olarak yapılan ve mutlaka somut bir belgeye dayanan tarhiyattır.

Anahtar Kavram

İkmalen Vergi Tarhı Koşulları
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 6Soru

213213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUKVUK) uyarınca; bir mükellefin yasal defter ve kayıtlarının usulüne uygun tutulmuş olmasına ve tüm satışları için fatura düzenlenmiş olmasına karşın, yapılan vergi incelemesinde bu kayıtların vergi matrahının doğru tespiti için yeterli olmadığı ve gerçek durumu yansıtmadığı (satışların emsal bedelin çok altında gösterilmesi gibi) somut delillerle saptanmıştır. Bu hukuki saptama sonucunda, vergi dairesi tarafından yapılması gereken tarhiyat türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Re'sen vergi tarhı

Cevap

Re'sen vergi tarhı
Doğru yanıt olan re'sen vergi tarhı seçeneği, 213213 sayılı VUKVUK Madde 3030 hükümlerine tam uyum sağlamaktadır. İlgili maddenin 66. bendine göre, tutulması zorunlu olan defterlerin veya verilen beyannamelerin gerçek durumu yansıtmadığına dair delil bulunması durumu re'sen takdir sebebidir. Senaryoda belirtilen emsal bedelin çok altında satış yapılması ve kayıtların güvenilir olmaması bu bende girmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki verilerin hukuki niteliğini analiz etme
Mükellefin defterleri olsa dahi 'gerçek durumu yansıtmadığı' saptanmıştır.
VUK Madde 30/630/6 uyarınca defterlerin gerçek durumu yansıtmadığına dair delil bulunması re'sen takdir sebebidir.
2
İkmalen ve re'sen tarhiyat ayrımını yapma
Matrahın defter kayıtlarından doğrudan hesaplanamaması, aksine takdir komisyonu veya inceleme elemanı tarafından 'tahmin/takdir' edilmesi gerekmektedir.
İkmalen tarhiyat için matrahın defter ve belgelerden tam ve kesin olarak tespit edilebilmesi şarttır.
3
Doğru tarhiyat türünü belirleme
Re'sen vergi tarhı yapılması gerektiği sonucuna ulaşılır.
Kanuni ölçülere veya defterlere dayanılarak matrahın tespitine imkan bulunmayan haller re'sen tarhiyat kapsamındadır.

Anahtar Kavram

Re'sen Tarhiyatın Maddi Delillere ve Kayıt Güvenilirliğine Dayanması

Daha Fazla Pratik

İkmalen ve re'sen tarhiyatın hangi durumlarda aynı anda uygulanabileceğini (re'sen tarhiyatın ikmalen tarh edilen vergi üzerinden yapılması gibi) incelemek bu ayrımı pekiştirecektir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru

Mükellef (M)(M), 20242024 hesap dönemine ait Kurumlar Vergisi beyannamesini yasal süresi içinde vergi dairesine tevdi etmiştir. Daha sonra idarece yürütülen bir vergi incelemesi sırasında; mükellefin kanuni defterlerinde gider olarak kaydedilen bazı belgelerin mükerrer (iki kez) kaydedildiği ve bu durumun matrahı 500.000500.000 TL eksilttiği, söz konusu hatanın mükellefin ibraz ettiği yasal defter ve belgeler üzerinden net bir şekilde hesaplanabildiği tespit edilmiştir.

Bu durumda, saptanan matrah farkı üzerinden yapılacak vergilendirme işlemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Matrah farkı yasal defter, kayıt ve belgelere dayanılarak kesin bir şekilde tespit edilebildiği için bu işlem 'ikmalen vergi tarhı' niteliğindedir.

Cevap

Matrah farkı yasal defter, kayıt ve belgelere dayanılarak kesin bir şekilde tespit edilebildiği için bu işlem 'ikmalen vergi tarhı' niteliğindedir.
Vergi Usul Kanunu'nun (VUKVUK) 2929. maddesi uyarınca; her ne şekilde olursa olsun bir vergi tarh edildikten sonra (burada beyanname ile tarh edilmiştir), bu vergiye müteallik olarak meydana çıkan ve defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak miktarı tespit olunan matrah farkı üzerinden yapılan işlem 'ikmalen vergi tarhı'dır. Senaryoda matrah farkının yasal defter ve belgelerden kesin olarak saptanabildiği belirtildiği için doğru yöntem ikmalen tarhiyattır.

Adım Adım Çözüm

1
Önceden yapılmış bir tarhiyat olup olmadığını kontrol et.
Mükellef beyannamesini süresinde verdiği için 'beyana dayalı tarhiyat' (tahakkuk fişi ile) gerçekleşmiştir.
İkmalen tarhiyat yapılabilmesi için önceden o vergi türü ve dönemi için bir tarhiyat yapılmış olması şarttır.
2
Matrah farkının tespit edildiği kaynağı analiz et.
Fark, mükellefin kendi ibraz ettiği 'yasal defter ve belgeler' (kayıtlar ve faturalar) üzerinden net bir şekilde saptanmıştır.
VUK 29. maddesine göre matrahın defter, kayıt ve belgelere dayanılarak tespit edilmesi ikmalen tarhın temel şartıdır.
3
Tespit edilen bulguları VUK 29 ve 30. maddeleri ışığında hukuki olarak nitelendir.
Matrahın defter ve belgelerden tespiti mümkün olduğu için re'sen tarhiyata (VUK 30) gidilemez; şartlar ikmalen tarhiyata (VUK 29) uymaktadır.
Re'sen tarhiyat ancak matrahın defter ve belgeler üzerinden 'tespit edilemediği' durumlarda veya kanunda sayılan özel default hallerinde söz konusu olur.

Anahtar Kavram

İkmalen vergi tarhının, matrah farkının defter, kayıt ve belgelere dayanarak tespit edilmesi şartı.
Tahmini Süre:2m 0s
İkmalen, Re'sen ve İdarece Vergi Tarhı Alıştırma Soruları — KPSS Maliye | Examkin