Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorDiplomatik İlişkilerin Kurulması ve Sona Ermesi

X ve Y devletleri arasında artan siyasi gerilim neticesinde, kabul eden devlet konumundaki Y Devleti bir dizi idari ve diplomatik işlem tesis etmiştir:

I. Y Devleti, X Devleti'nin yeni atadığı büyükelçi için talep ettiği agremanı (uygun bulma) hiçbir yazılı veya sözlü gerekçe göstermeksizin reddetmiştir.
II. X Devleti'nin büyükelçilik misyonunda görev yapmak üzere atadığı ancak henüz Y Devleti'nin ülkesine giriş yapmamış olan müsteşar Z'yi "istenmeyen kişi" (persona non grata) ilan etmiştir.
III. Gerilimin tırmanması üzerine Y Devleti, X Devleti ile olan diplomatik ilişkilerini tamamen kestiğini duyurmuş; bunun doğal bir sonucu olarak X Devleti'ni devlet olarak tanımasını da geri çektiğini ve iki ülke arasındaki konsolosluk ilişkilerinin de otomatik olarak sona erdiğini deklare etmiştir.

1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi ve ilgili uluslararası hukuk kuralları dikkate alındığında, Y Devleti'nin tesis ettiği bu işlemlerle ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. Y Devleti'nin agreman talebini gerekçesiz reddetmesi ve müsteşar Z'yi ülkeye gelmeden önce istenmeyen kişi ilan etmesi Sözleşme'ye uygundur; zira diplomatik ilişkilerin kesilmesi ne devletin tanınmasının geri çekilmesini ifade eder ne de konsolosluk ilişkilerinin otomatik olarak sona ermesine neden olur.Cevap
  2. B
    Y Devleti'nin agremanı reddetme yetkisi bulunsa da, müsteşar Z henüz ülkeye giriş yapmadığı için Y Devleti'nin onu "istenmeyen kişi" ilan edebilmesi, ancak bu idari kararın dayandığı hukuki veya siyasi gerekçenin X Devleti'ne resmi olarak bildirilmesi şartına bağlıdır.
  3. C
    Diplomatik ilişkilerin kesilmesi, iki devlet arasındaki siyasi bağların tamamen kopması anlamına geldiğinden X Devleti'nin tanınmasının da hukuken geri çekilmesi sonucunu doğurur; ancak bu durum, ticari ve sivil işlemleri yürüten konsolosluk ilişkilerinin devam etmesine engel teşkil etmez.
  4. D
    Y Devleti'nin büyükelçi ve müsteşara yönelik işlemleri egemenlik hakkı çerçevesindedir; fakat diplomatik ilişkilerin kesilmesi, konsolosluk ilişkilerinin de zorunlu olarak kesilmesini gerektirdiğinden, X Devleti'nin konsolosluk memurlarının yargı bağışıklıkları diplomatik ajanlarla aynı şekilde sona erer.
  5. E
    Y Devleti'nin diplomatik ilişkileri kesmesi konsolosluk ilişkilerini etkilemez; ancak müsteşar Z'nin ülkeye gelmeden önce istenmeyen kişi ilan edilebilmesi için, Z'nin görev alacağı devletin yargı yetkisine tabi olmayı kabul ederek bağışıklıktan bizzat feragat etmesi usuli bir zorunluluktur.

Cevap

Doğru seçenek, Y Devleti'nin agremanı gerekçesiz reddetmesi ile henüz ülkeye gelmemiş müsteşarı istenmeyen kişi ilan etmesinin hukuka uygun olduğunu; ancak diplomatik ilişkilerin kesilmesinin devletin tanınmasını etkilemeyeceğini ve konsolosluk ilişkilerini otomatik olarak bitirmeyeceğini belirten seçenektir.
1961 Viyana Sözleşmesi uyarınca kabul eden devlet, misyon şefi için istenen agremanı (Madde 4) ve diplomatik ajanlar için persona non grata ilanını (Madde 9) herhangi bir gerekçe göstermek zorunda olmaksızın, hatta kişi ülkeye giriş yapmadan önce dahi uygulayabilir. Öte yandan, uluslararası teamül hukukunda devletin tanınması geriye alınamaz (irrevocable) bir işlemdir ve salt diplomatik ilişkiler kesildi diye tanıma ortadan kalkmaz. Son olarak, 1963 Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi'nin 2. maddesinin 3. fıkrası gereğince, diplomatik ilişkilerin kesilmesi iki devlet arasındaki konsolosluk ilişkilerinin de kendiliğinden (ipso facto) kesilmesini gerektirmez. Bu nedenle Y Devleti'nin ilk iki işlemi hukuka uygunken, üçüncü işleme bağladığı hukuki sonuçlar uluslararası hukuka aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Y Devleti'nin agreman reddini incelemek
İşlem hukuka uygundur.
1961 Viyana Sözleşmesi Madde 4 uyarınca kabul eden devlet, agreman reddi için gerekçe bildirmek zorunda değildir.
2
Y Devleti'nin müsteşar Z'yi istenmeyen kişi ilan etmesini değerlendirmek
İşlem hukuka uygundur.
Sözleşme'nin 9. maddesi, kabul eden devletin herhangi bir zaman ve gerekçe göstermeksizin, hatta kişi ülkeye gelmeden önce bile persona non grata ilan edebileceğini düzenler.
3
Diplomatik ilişkilerin kesilmesinin sonuçlarını analiz etmek
Tanımanın geri çekilmesi ve konsolosluk ilişkilerinin kesilmesi iddiası hukuken geçersizdir.
Devletin tanınması geriye alınamaz bir işlemdir. Ayrıca, 1963 Viyana Sözleşmesi Madde 2/3'e göre diplomatik ilişkilerin kopması, konsolosluk ilişkilerinin de otomatik olarak koptuğu anlamına gelmez.

Anahtar Kavram

Diplomatik İlişkilerin Kurulması ve Sona Ermesinin Usul ve Sonuçları
Bu soruyu puanla

Konular

Diplomatik İlişkilerin Kurulması ve Sona Ermesi