Examkin

Soru

Zorluk: OrtaHukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Haller

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (ILC) 'Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Dolayı Devletin Sorumluluğu' taslak maddelerine göre, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran haller belirli şartlara ve kısıtlamalara tabidir.

Kratos Devleti, komşusu Bia Devleti ile imzaladığı ticari antlaşma kapsamındaki teslimat yükümlülüklerini, ülkesinde aniden meydana gelen ve sınır yollarını tamamen tahrip eden benzeri görülmemiş bir kasırga nedeniyle yerine getirememiştir. Aynı süreçte Kratos Devleti, kasırganın yarattığı kaostan doğan güvenlik zafiyetini gerekçe göstererek Bia Devleti'nin topraklarının bir kısmını askeri güçle işgal etmiştir. Kratos Devleti, teslimatın yapılamamasını elinde olmayan karşı konulmaz fiziki nedenlere bağlarken; işgal eylemini 'devletin temel çıkarlarını ağır ve yakın bir tehlikeye karşı korumanın tek yolu' olduğu gerekçesiyle zaruret hali (necessity) olarak savunmuştur. Kratos Devleti'nin krizin meydana gelmesinde hiçbir ihmali veya doğrudan katkısı bulunmamaktadır.

Bu olaya ilişkin ILC taslak maddeleri çerçevesinde yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi uluslararası hukuk açısından kesinlikle doğrudur?

  1. A
    Kratos Devleti, krizin doğmasına kendi kusuruyla katkıda bulunmadığı için, işgal eylemi devletin temel çıkarlarını korumaya yönelik meşru bir zaruret hali olarak kabul edilir ve uluslararası sorumluluk doğurmaz.
  2. Teslimat yükümlülüğünün ihlali fiziki imkânsızlık nedeniyle mücbir sebep teşkil eder; ancak toprak işgali emredici bir kuralı (jus cogens) ihlal ettiği için hiçbir hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hal öne sürülerek meşrulaştırılamaz.Cevap
  3. C
    Teslimatın yapılamaması devletin antlaşmayı askıya alma yönündeki bilinçli bir tercihi olduğundan zaruret hali, sınırın geçilmesi ise irade dışı bir zorunluluk olduğundan mücbir sebep kapsamında değerlendirilmelidir.
  4. D
    Kuvvet kullanma yasağı emredici bir kural olsa da, devletin varlığını tehdit eden olağanüstü doğa olayları karşısında her devlete meşru müdafaa hakkı doğacağından işgal eylemi hukuka uygundur.
  5. E
    Hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hallerin geçerli olabilmesi için temel şart, ihlal edilen kuralın niteliği değil, devletin olayın meydana gelmesine ihmaliyle veya kasten katkı sağlamamış olmasıdır.

Cevap

Doğru seçenek, teslimat yükümlülüğünün ihlalinin maddi imkânsızlık nedeniyle mücbir sebep oluşturduğunu, ancak kuvvet kullanarak toprak işgal etmenin emredici kurallara (jus cogens) aykırı olduğu için zaruret hali veya başka bir nedene dayandırılamayacağını belirten ifadedir.
Doğru seçenekte belirtildiği üzere, kasırga gibi öngörülemeyen ve karşı konulamayan bir doğa olayı, devletin kontrolü dışında gerçekleştiği ve ifayı imkânsız kıldığı için 'mücbir sebep' oluşturur. Diğer yandan, devletin temel çıkarlarını korumak bahanesiyle başka bir devletin toprağını işgal etmesi, kuvvet kullanma yasağı gibi 'jus cogens' (emredici kural) niteliğindeki bir normun ihlalidir. ILC'nin Devletin Sorumluluğuna ilişkin maddelerinin 26. hükmüne göre, hiçbir hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hal (rıza, meşru müdafaa, karşı önlem, mücbir sebep, tehlike hali, zaruret hali), emredici bir kuralın ihlaline haklılık kazandıramaz. Kratos Devleti'nin olaya katkısı olmasa dahi, zaruret hali savunması jus cogens engeline takılır.

Adım Adım Çözüm

1
Kasırga nedeniyle teslimatın yapılamaması olayını hukuki olarak nitelendirme
Devletin iradesi ve kontrolü dışında gerçekleşen, yükümlülüğün ifasını maddi olarak imkânsız kılan bu durum 'mücbir sebep' (force majeure) teşkil eder.
Mücbir sebep, devletin elinde olmayan ve yükümlülüğü yerine getirmesini imkânsız kılan karşı konulmaz güçtür.
2
Sınır ötesi işgal eylemini ve zaruret hali iddiasını değerlendirme
İşgal eylemi, uluslararası hukukun en temel prensiplerinden olan 'kuvvet kullanma yasağının' ihlalidir.
Kuvvet kullanma yasağı emredici bir kuraldır (jus cogens).
3
Jus Cogens ve hukuka aykırılığı ortadan kaldıran haller ilişkisini uygulama
ILC Taslak Maddeleri Madde 26 uyarınca, hiçbir hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hal (zaruret hali dahil), jus cogens niteliğindeki bir normun ihlaline haklılık kazandıramaz.
Emredici kurallar uluslararası normlar hiyerarşisinin en üstünde yer alır ve kesinlikle istisna kabul etmez.

Anahtar Kavram

Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Hallerin Sınırları ve Jus Cogens Etkisi
Bu soruyu puanla

Konular

Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Haller