Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Roma Statüsü’nün 25. maddesinde düzenlenen "bireysel cezai sorumluluk" halleri ve bu sorumluluğun doğması için aranan zihni (manevi) unsur kriterleri dikkate alındığında; bir kişinin, suç işlemek üzere ortak bir amaçla hareket eden bir grubun bu niyetini bilmesine rağmen, söz konusu suçun işlenmesini kolaylaştırma özel amacı (purpose) gütmeksizin, grubun suç teşkil eden faaliyetine herhangi bir şekilde katkıda bulunması durumunda, Roma Statüsü uyarınca aşağıdaki sorumluluk rejimlerinden hangisinin uygulanması en uygundur?
- Kişi, Madde 25(3)(c) uyarınca "yardım ve yataklık" suçundan sorumlu tutulamaz; ancak grubun suç işleme niyetini bilmesi nedeniyle Madde 25(3)(d) uyarınca "ortak bir amaca sahip gruba katkı" çerçevesinde sorumlu tutulabilir.Cevap
- BRoma Statüsü'nde "bilgi" (knowledge) ve "amaç" (purpose) kavramları arasında iştirak dereceleri açısından bir fark gözetilmediğinden, fail her iki fıkra uyarınca da asli fail olarak cezalandırılır.
- CBireysel cezai sorumluluğun doğması için failin suçun icra hareketlerine bizzat ve doğrudan katılması şart olduğundan, sadece lojistik destek sağlayan bu kişi hakkında yargı yetkisi kullanılamaz.
- DRoma Statüsü'nde yardım ve yataklık (Madde 25/3-c) için failin sadece grubun suç işleme niyetini bilmesi yeterli bir zihni unsur olarak kabul edilmektedir.
- EFailin grubun niyetini bilmesi sadece "soykırım" suçu için sorumluluk doğurur; insanlığa karşı suçlarda bireyin bizzat suçun işlenmesini istemiş olması şarttır.
Cevap
Failin grubun suç işleme niyetini bildiği ancak kolaylaştırma amacı gütmediği durumlarda, Madde 25(3)(c) yerine Madde 25(3)(d) uyarınca sorumlu tutulması gerekmektedir.
Roma Statüsü Madde 25(3)(c) uyarınca yardım ve yataklık (aiding and abetting) suçundan sorumluluk için failin, suçun işlenmesini kolaylaştırma amacıyla (for the purpose of facilitating) hareket etmesi gerekir; yani sadece suçu bilmek yetmez, suça yardım etme özel kastı aranır. Ancak Madde 25(3)(d), ortak bir amaçla hareket eden bir grubun suçuna yapılan katkılar için daha esnek bir manevi unsur tanımıştır. Bu madde uyarınca, failin grubun suç işleme niyetini bilmesi (knowledge of the intention), sorumluluğun doğması için yeterlidir. Dolayısıyla 'amaç' gütmeyen ancak 'bilgi' sahibi olan kişi (c) bendi uyarınca değil, ikincil bir iştirak hali olan (d) bendi uyarınca sorumlu tutulur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Roma Statüsü'nde İştirak Halleri ve Kast Ayrımı (Purpose vs. Knowledge)
İpuçları
1
Roma Statüsü'nde Madde 25(3) altındaki farklı iştirak türlerinin aradığı manevi (zihni) unsurlara odaklanın.
2
(c) bendindeki 'yardım ve yataklık' için aranan 'purpose' (amaç) ile (d) bendindeki 'knowledge' (bilgi) farkını analiz edin.
3
Eğer failin amacı suçu kolaylaştırmak değilse, ancak grubun niyetini biliyorsa, Statü'nün daha geniş kapsamlı olan (d) bendi devreye girer.
Daha Fazla Pratik
UCM'nin Mbarushimana davasında 'gruba katkı' (Madde 25.3.d) için aranan eşiği nasıl yorumladığını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s