Soru

Zorluk: ZorDevletin Yargı Bağışıklığı Teorileri (Mutlak ve Sınırlı)

A Devleti Kültür ve Turizm Bakanlığı, B Devleti'nde yerleşik özel bir medya ajansı ile A Devleti'nin kış turizmi potansiyelini uluslararası alanda tanıtmak amacıyla beş yıl süreli bir reklam ve dijital pazarlama sözleşmesi imzalamıştır. A Devleti'nin sözleşme bedelini ödememesi üzerine ilgili medya ajansı, B Devleti mahkemelerinde tazminat davası açmıştır. A Devleti mahkemede, sözleşmenin bir devlet organı tarafından ve doğrudan kamu yararı (ülke tanıtımı) gözetilerek yapıldığını, dolayısıyla egemenlik tasarrufu kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürerek yargı bağışıklığı itirazında bulunmuştur. Modern uluslararası hukukta uygulanan "sınırlı yargı bağışıklığı teorisi" (restrictiverestrictive immunityimmunity theorytheory) uyarınca, bu uyuşmazlığın çözümüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    İşlemin nihai amacı devletin tanıtımı ve kamu yararı olduğundan, bu işlem bir egemenlik tasarrufu (jurejure imperiiimperii) olarak kabul edilmeli ve A Devleti yargı bağışıklığından yararlandırılmalıdır.
  2. B
    Devletlerin egemen eşitliği ve "eşitlerin birbirleri üzerinde yargı yetkisi olamaz" (parpar inin paremparem nonnon habethabet imperiumimperium) ilkesi gereği, işlemin türüne bakılmaksızın yabancı bir devlet başka bir devletin mahkemesinde yargılanamaz.
  3. Mahkeme, işlemin amacına değil niteliğine bakmalı; reklam sözleşmesinin özel hukuk kişileri arasında da yapılabilecek ticari bir işlem (jurejure gestionisgestionis) olduğunu saptayarak A Devleti'nin yargı bağışıklığı itirazını reddetmelidir.Cevap
  4. D
    Sözleşme yabancı bir devletle imzalandığı için yargı yetkisinin tesisi, ancak A Devleti'nin bu bağışıklıktan açıkça ve yazılı olarak feragat etmesi durumunda mümkündür.
  5. E
    Yargı bağışıklığı ile icra bağışıklığı bölünmez bir bütün olduğundan, A Devleti'nin B Devleti'ndeki kamu dışı mal varlıklarına ihtiyati haciz konulmadığı sürece mahkeme davayı göreme.

Cevap

Mahkeme, işlemin amacına (turizm tanıtımı) değil niteliğine (ticari bir hizmet sözleşmesi) bakarak davanın bir özel hukuk işlemi (jurejure gestionisgestionis) olduğuna karar vermeli ve yargı bağışıklığı itirazını reddetmelidir.
Modern uluslararası hukukta kabul gören sınırlı yargı bağışıklığı teorisi uyarınca, devletlerin eylemleri egemenlik tasarrufları (jurejure imperiiimperii) ve özel hukuk/ticari tasarruflar (jurejure gestionisgestionis) olarak ikiye ayrılır. Bir işlemin hangi kategoriye girdiğini belirlemek için işlemin amacına (niçin yapıldığına) değil, niteliğine (ne tür bir işlem olduğuna) bakılır. Bir reklam ve pazarlama sözleşmesi, niteliği gereği özel hukuk kişilerince de yapılabilen ticari bir işlem olduğu için A Devleti bu uyuşmazlıkta yargı bağışıklığından yararlanamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Uyuşmazlık konusu işlemin türünü belirle.
Sözleşme bir medya ajansı ile yapılan reklam hizmeti alımıdır.
İşlemin egemenlik tasarrufu mu yoksa ticari tasarruf mu olduğunu anlamak için ilk adımdır.
2
İşlemin niteliği ile amacını karşılaştır.
Amaç kamu yararı (tanıtım) olsa da, işlemin niteliği her özel hukuk kişisinin yapabileceği bir hizmet sözleşmesidir.
Sınırlı bağışıklık teorisinde 'nitelik testi' (nature test) esastır.
3
Sınırlı bağışıklık teorisini uygula.
Ticari nitelikteki işlemler (jurejure gestionisgestionis) için yargı bağışıklığı tanınmaz.
Devletlerin ticari faaliyetlerinde diğer özel kişilerle eşit statüde kabul edilmesi modern hukukun gereğidir.

Anahtar Kavram

Sınırlı yargı bağışıklığı teorisinde, bir işlemin bağışıklık kapsamında olup olmadığına karar verilirken işlemin amacına (purpose) değil, niteliğine (nature) bakılır.

Alternatif Yöntem

İşlemi şu soruyla test edebilirsiniz: 'Bu işlemi sadece bir devlet mi yapabilir, yoksa herhangi bir özel şirket de yapabilir mi?' Cevap 'özel şirket de yapabilir' ise işlem ticari tasarruftur.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla