M (Gönderen) Devleti'nin K (Kabul Eden) Devleti nezdindeki Büyükelçiliği adına görev yapan bir diplomatik kurye, K Devleti'nin sınır kapısından ülkeye giriş yaparken yanında üzerinde diplomatik mühür bulunan bir torba ile şahsi valizini taşımaktadır. Eş zamanlı olarak K Devleti güvenlik güçleri, aranan tehlikeli bir kaçağın Büyükelçiliğin ana yerleşkesi dışında yer alan ve salt misyonun arşivlerinin muhafaza edildiği ek binaya zorla girdiğine dair kesin istihbarat almıştır.
1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi hükümleri uyarınca, K Devleti makamlarının yetki ve yükümlülükleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Misyonun arşivleri nerede bulunursa bulunsun mutlak dokunulmazlığa sahip olduğundan misyon şefinin izni olmadan binaya girilemez; öte yandan kuryenin şahsi valizi ciddi şüphe varlığında kendi huzurunda aranabilirken diplomatik torba hiçbir şekilde açılamaz.Cevap
- BK Devleti güvenlik güçleri, kamu düzenini sağlama ve ağır bir suçu önleme zarureti doğduğunda misyon şefinin rızası olmaksızın arşiv binasına girme yetkisine sahiptir.
- CHem diplomatik torba hem de kuryenin şahsi valizi aynı derecede mutlak bağışıklıktan yararlandığı için, gümrük makamlarının şahsi valizi araması Sözleşme'nin açık ihlali sayılır.
- DArşiv binası, Büyükelçiliğin ana yerleşkesi dışında yer aldığından diplomatik bina dokunulmazlığından yararlanamaz ve K Devleti'nin ülkesel yargı yetkisine tabi olarak aranabilir.
- EKaçağın yakalanması acil bir durum teşkil ettiğinden, uluslararası hukuktaki koruma ilkesi gereği diplomatik dokunulmazlıklar askıya alınır ve konsolosluklarda olduğu gibi izinsiz müdahale edilebilir.
Cevap
Misyonun arşivlerinin yerleşke dışında da olsa mutlak dokunulmazlığa sahip olduğunu, diplomatik torbanın açılamayacağını ancak şahsi valizin istisnai olarak aranabileceğini belirten seçenektir.
Doğru yanıt, 1961 Viyana Sözleşmesi'nin üç farklı maddesini kusursuz şekilde sentezlemektedir: 1) Madde 24 uyarınca arşivler ve belgeler mekana bağlı olmaksızın mutlak dokunulmazdır. 2) Madde 27 uyarınca diplomatik torba açılamaz ve alıkonulamaz. 3) Madde 36/2 uyarınca kuryenin veya ajanın şahsi valizi, içinde mevzuata aykırı eşya bulunduğuna dair çok ciddi şüpheler varsa sadece kuryenin huzurunda aranabilir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Diplomatik Bina ve Arşiv Dokunulmazlığının Mutlaklığı ile Diplomatik Torba Rejimi