Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan "Devletin Uluslararası Aykırı Fiillerinden Doğan Sorumluluğu" taslak maddeleri çerçevesinde; bir devletin, hayati bir menfaatini ağır ve yakın bir tehlikeden korumak amacıyla başka bir devlete karşı olan yükümlülüğünü ihlal etmesi durumunda "zaruret hali" (necessity) ileri sürülebilmektedir.
Ülkesindeki tarım ve su politikalarının yıllarca ihmal edilmesi ve yanlış planlama sonucu ortaya çıkan şiddetli kuraklık nedeniyle toplumsal bir açlık kriziyle karşı karşıya kalan A Devleti, halkının gıda ihtiyacını karşılamak amacıyla komşusu B Devleti ile arasındaki sınır antlaşmasını ihlal ederek, B Devleti'nin egemenliği altındaki verimli bir bölgeyi askeri güçle kontrol altına almış ve mahsullere el koymuştur. A Devleti bu eylemini, devletin bekası ve halkın yaşam hakkı temelinde "zaruret hali" kapsamında savunmaktadır.
Bu olaydaki kurgu ve uluslararası hukuk kuralları dikkate alındığında, A Devleti'nin zaruret hali savunmasının hukuki geçerliliği hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Savunma geçersizdir; çünkü A Devleti söz konusu durumun oluşmasına kendi kusurlu politikalarıyla katkıda bulunmuştur ve eylemi kuvvet kullanma yasağı gibi bir emredici normu (jus cogens) ihlal etmektedir.Cevap
- BSavunma geçerlidir; çünkü halkın toplu olarak açlıktan ölme tehlikesi, devletin toprak bütünlüğüne saygı gösterme yükümlülüğünden hiyerarşik olarak daha üstün bir zorunluluk teşkil eder.
- CSavunma geçerlidir; çünkü kuraklık ve kıtlık, devletin iradesi dışında gerçekleşen bir "mücbir sebep" (force majeure) teşkil eder ve fiili işleme konusunda maddi imkansızlık yaratır.
- DSavunma geçerlidir; çünkü "tehlike hali" (distress) uyarınca, devletin bir organının kendi hayatını veya gözetimi altındakilerin hayatını kurtarmak için başka makul bir seçeneği kalmamıştır.
- ESavunma geçersizdir; çünkü zaruret hali sadece çevre felaketleri veya nükleer sızıntı gibi ani teknik kazalarda ileri sürülebilir, ekonomik veya gıda krizleri bu kapsamın dışındadır.