Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorDiplomatik Ajanların Kişi Dokunulmazlığı ve Yargı Bağışıklığı

Orion Devleti'nin Lira Devleti nezdindeki Büyükelçiliğinde müsteşar sıfatıyla görev yapan diplomatik ajan M, Lira Devleti'nde bulunduğu süre zarfında resmi görevleriyle bağlantısı olmayan şahsi bir ticari işletme kurarak kâr amaçlı faaliyet göstermeye başlamıştır. Bu işletmenin faaliyeti sırasında ağır bir iş kazası meydana gelmiş olup, mağdurlar tarafından işletmeye karşı maddi tazminat davası açılmış ve aynı zamanda M hakkında "taksirle yaralamaya neden olma" suçlamasıyla ceza soruşturması başlatılmıştır.

Gelişmeler üzerine Lira Devleti, herhangi bir gerekçe göstermeksizin M'yi "istenmeyen kişi" (persona non grata) ilan etmiştir. Buna karşılık Orion Devleti makamları, M'nin diplomatik misyonundaki görevine devam edeceğini ve kendisini kesinlikle geri çağırmayacaklarını resmi bir nota ile Lira Devleti'ne bildirmiştir.

1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi hükümleri uyarınca, bu olayla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?

  1. A
    Sözleşme uyarınca diplomatik ajanların resmi görevleri dışındaki ticari faaliyetlerinden doğan uyuşmazlıklarda bağışıklık istisnası bulunduğundan, M hiçbir feragat işlemine gerek duyulmaksızın hem hukuk hem de ceza yargılamasına doğrudan tabi olur.
  2. M'nin şahsi ticari faaliyeti nedeniyle açılan hukuk davasında yargı bağışıklığı ileri sürülemez; ceza soruşturmasında ise mutlak yargı bağışıklığı kural olarak bulunmakla birlikte, Orion Devleti'nin M'yi makul süre içinde geri çağırmaması durumunda Lira Devleti'nin M'nin diplomatik niteliğini tanımamasıyla ceza yargılamasına da başlanabilir.Cevap
  3. C
    Lira Devleti'nin M'yi istenmeyen kişi ilan etmesi ve Orion Devleti'nin geri çağırmayı açıkça reddetmesiyle birlikte M'nin tüm diplomatik ayrıcalık ve bağışıklıkları derhal sona erer, böylece her iki yargılama da herhangi bir süre beklenmeksizin anında başlatılır.
  4. D
    Lira Devleti'nin M'yi istenmeyen kişi ilan edebilmesi için söz konusu ticari faaliyetin veya suçlamanın yargı kararıyla ispatlanması ve gerekçeli olarak bildirilmesi şart olduğundan, mevcut durumda M'nin yargı bağışıklığı her iki dava türü için de aynen devam eder.
  5. E
    M'nin söz konusu eylemleri şahsi kapasitesinde işlendiğinden, yargılamalara başlanabilmesi veya diplomatik koruma işletilebilmesi için öncelikle M'nin işletmesiyle ilgili kabul eden devletteki iç hukuk yollarının tamamen tüketilmiş olması zorunludur.

Cevap

Diplomatik ajanın şahsi ticari faaliyeti hukuk yargısı bağışıklığının istisnası olduğundan hukuk davası görülebilir; ceza bağışıklığı mutlak olmakla beraber, istenmeyen kişi ilanının ardından makul süre içinde geri çağırma yapılmadığında bağışıklıkların düşmesiyle ceza yargılamasının da önü açılır.
Doğru yanıt, diplomatik ajanın resmi görev dışı mesleki/ticari faaliyetleri nedeniyle hukuk yargısından bağışık tutulamayacağını, ceza yargısında ise kural olarak bağışık olduğunu ancak istenmeyen kişi ilanı sonrası tanınan makul sürede gönderen devletin geri çağırma yapmaması halinde bağışıklıkların (şahsi fiiller için) tümüyle kalkacağını isabetli bir şekilde ifade etmektedir. Bu durum 1961 Viyana Sözleşmesi'nin 9., 31. ve 39. maddelerinin ortak bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki fiillerin niteliğini ve Sözleşme'deki istisnaları tespit etmek
M'nin ticari faaliyeti resmi görev dışındadır. 1961 Viyana Sözleşmesi Madde 31/1-c uyarınca bu faaliyet, hukuk ve idare yargısı bağışıklığının istisnalarından biridir.
Hukuk yargılamasında bağışıklığın ileri sürülüp sürülemeyeceğini belirlemek için.
2
Ceza soruşturması açısından bağışıklık durumunu değerlendirmek
Sözleşme'ye göre diplomatik ajanların ceza yargısından bağışıklığı (resmi görev dışı özel eylemleri olsa bile) mutlaktır. Bu nedenle ticari faaliyet istisnası ceza yargılamasına doğrudan uygulanamaz.
Ceza soruşturmasının derhal başlatılıp başlatılamayacağını anlamak için.
3
İstenmeyen kişi (persona non grata) ilanının hukuki sonuçlarını analiz etmek
Madde 9 uyarınca istenmeyen kişi ilanı gerekçesiz yapılabilir. Ancak bağışıklıklar derhal sona ermez. Gönderen devlet geri çağırmazsa, makul sürenin bitiminde kabul eden devlet kişinin diplomatik sıfatını tanımayı reddedebilir (Madde 39).
Bağışıklıkların ne zaman ve hangi şartla sona ereceğini saptamak için.
4
Makul süre sonrasındaki durumu özel eylemler açısından sonuçlandırmak
Makul süre bitip diplomatik nitelik reddedildiğinde, M'nin şahsi işlemleri (kazaya neden olma dâhil) bağışıklık zırhından çıkar ve ceza yargılamasına da tabi hale gelir.
Olayın nihai hukuki statüsünü kesinleştirmek için.

Anahtar Kavram

Diplomatik ajanların yargı bağışıklığı istisnaları ve istenmeyen kişi (persona non grata) mekanizması
Bu soruyu puanla

Konular

Diplomatik Ajanların Kişi Dokunulmazlığı ve Yargı Bağışıklığı