I. Doğa olayları belirli nedensellik yasalarına tabidir. Güneş her sabah doğudan doğar, yer çekimi nesneleri yere doğru çeker, su yüz derecede kaynar. Gözlemlediğimiz tüm bu doğa olaylarındaki düzenlilik, evrende değişmez bir nedensellik ilkesinin hâkim olduğunu gösterir.
II. Düşünen her varlık kendi varlığından şüphe edemez. Ben şüphe eden bir varlığım. O hâlde ben kendi varlığımdan şüphe edemem.
III. İnsan zihni, üzerine henüz hiçbir şey yazılmamış boş bir levha (tabula rasa) gibidir. Nasıl ki boş bir levha dışarıdan gelen etkiler ve çizimlerle dolarsa, insan zihni de doğumdan sonra deneyimler ve algılar yoluyla şekillenir ve bilgiyle donatılır.
Yukarıda numaralandırılmış akıl yürütme örnekleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
- I. akıl yürütmede tekil gözlemlerden hareketle genel bir sonuca ulaşıldığı için tümevarım; II. akıl yürütmede genel bir önermeden hareketle zorunlu bir sonuca varıldığı için tümdengelim; III. akıl yürütmede ise iki farklı durum arasındaki benzerliğe dayanılarak bir çıkarım yapıldığı için analoji yöntemi kullanılmıştır.Cevap
- BI. akıl yürütmede doğa yasalarının genel yapısından hareket edildiği için tümdengelim; II. akıl yürütmede öznenin deneyimsel şüphe sürecinden genel bir sonuca varıldığı için tümevarım; III. akıl yürütmede ise zihin ve levha arasında kurulan benzerlik nedeniyle analoji yöntemi kullanılmıştır.
- CI. akıl yürütmede zihnin ve doğanın karşılaştırılmasıyla analoji; II. akıl yürütmede genel kuraldan özele inilerek tümdengelim; III. akıl yürütmede ise zihnin boş levha olarak nitelendirilip deneyimlerle dolmasının genellenmesiyle tümevarım yapılmıştır.
- DI. akıl yürütmede doğa olaylarının gözlemlenmesiyle tümevarım; II. akıl yürütmede benliğin varoluşuna dair benzetme yapıldığı için analoji; III. akıl yürütmede ise boş levha genel kabulünden yola çıkılarak tümdengelim yapılmıştır.
- EI. akıl yürütmede doğa olaylarının zorunluluğundan hareketle tümdengelim; II. akıl yürütmede düşünen varlığın şüphelerinden analoji; III. akıl yürütmede ise boş levhanın deneyimlerle dolmasının gözlemlenmesiyle tümevarım yöntemi kullanılmıştır.