Examkin

Soru

Zorluk: ZorKarahanlılar ve Gazneliler Dönemi

Karahanlılar ve Gazneliler, İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devletlerinden olmalarına rağmen kurucular��nın kökenleri, kuruldukları coğrafyanın yapısı ve hâkimiyet kurdukları toplumların etnik çeşitliliği bakımından farklı özellikler göstermişlerdir. Bu durum, her iki devletin idari, askeri ve kültürel yapılarında belirgin ayrışmalara yol açmıştır.

Buna göre, Karahanlılar ve Gazneliler ile ilgili aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi bu durumun bir göstergesi olarak kabul edilemez?

  1. A
    Karahanlıların egemen olduğu topraklarda Türk nüfusunun yoğun olması sebebiyle resmi yazışmalarda ve edebiyatta Türkçeyi kullanması, Gaznelilerin ise kozmopolit yapının bir sonucu olarak bürokraside Farsçayı tercih etmesi
  2. B
    Karahanlıların ikili teşkilat yapısına bağlı olarak doğu ve batı şeklinde iki kanattan yönetilmesi ve divanlarını bu doğrultuda örgütlemesi, Gaznelilerin ise Divan-ı Saltanat çatısı altında son derece merkeziyetçi bir idari yapıyı benimsemesi
  3. Gaznelilerin Hindistan'da fethettikleri geniş tarım topraklarının idaresinde ikta sistemini uygularken dirlik sahiplerine bağımsız mülkiyet ve yargı yetkileri tanıyarak Avrupa'dakine benzer feodal yapılar oluşturmasıCevap
  4. D
    Karahanlıların ordu teşkilatında geleneksel boy birliğine dayanan göçebe Türk savaşçılara ağırlık vermesi, Gaznelilerin ise merkezi saray ordusunu güçlendirmek amacıyla farklı etnik kökenlerden devşirilen askerlerden oluşan gulam sistemini kurması
  5. E
    Karahanlıların Maveraünnehir ticaret yollarını korumak için askeri ve ticari amaçlı ribatlar inşa etmesi, Gaznelilerin ise geniş topraklarda haberleşme ve merkezi denetimi kolaylaştırmak için berid adı verilen posta teşkilatını kurması

Cevap

Gaznelilerin Hindistan'da fethettikleri geniş tarım topraklarının idaresinde ikta sistemini uygularken dirlik sahiplerine bağımsız mülkiyet ve yargı yetkileri tanıyarak Avrupa'dakine benzer feodal yapılar oluşturması
Doğru yanıt olan karşılaştırma yanlıştır çünkü Türk-İslam devletlerinde uygulanan ikta sisteminde toprakların mülkiyeti devlete aittir. İkta (dirlik) sahiplerine bağımsız mülkiyet veya bağımsız yargı yetkileri verilmemiştir. Bu uygulama, taşrada bağımsız feodal yapıların oluşmasını önlemek ve merkezi otoriteyi güçlü tutmak amacıyla tasarlanmıştır. Bu nedenle bu ifade tarihi bir hata barındırmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde verilen Karahanlı ve Gazneli devlet yapılarının idari, askeri ve sosyo-kültürel karşılaştırmalarını incelemek.
Karahanlıların Türkçeyi koruması, ikili teşkilatı sürdürmesi, boy birliğine dayalı ordusu ve ribatları; Gaznelilerin Farsça kullanması, merkeziyetçi yapısı, gulam sistemi ve berid teşkilatı bilgilerinin doğru olduğu tespit edilir.
Seçeneklerde yer alan bu unsurlar her iki devletin kuruluşu, coğrafyası ve etnik yapısı ile doğrudan örtüşen tarihi olgulardır.
2
Türk-İslam devletlerinde uygulanan ikta ve toprak yönetimi sistemini analiz etmek.
İkta sisteminde toprak mülkiyetinin dirlik sahibine değil, devlete (miri araziye) ait olduğu ve feodalizmin engellendiği saptanır.
Merkezi otoriteyi korumak amacıyla dirlik sahiplerine yargı veya mülkiyet hakkı verilmemiştir; bu yönüyle sistem Avrupa feodalizminden kesin çizgilerle ayrılır.
3
Hatalı karşılaştırmayı içeren seçeneği belirlemek.
İkta sistemini feodal yapılar oluşturma şeklinde tanımlayan seçeneğin yanlış bilgi içerdiği saptanır.
Bu karşılaştırma tarihi gerçeklere aykırı olduğu için kabul edilemez.

Anahtar Kavram

Karahanlılar ve Gaznelilerde Devlet Teşkilatı, Sosyo-Kültürel Yapı ve İkta Sisteminin İşleyişi
Bu soruyu puanla

Konular

Karahanlılar ve Gazneliler Dönemi

Bu konudan daha fazla soru