Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorİlk Türk Devletlerinde Devlet Yönetimi, Kut ve Teşkilatlanma

İlk Türk devletlerinde hükümdarın tahta çıkış süreci ve kurultayın karar alma mekanizması göz önüne alındığında, kut anlayı��ına dayalı egemenlik meşruiyetinin tesis edilmesi ve idari yapının işlerlik kazanması sürecinde gerçekleşen aşağıdaki aşamaları mantıksal ve kronolojik sıraya göre düzenleyiniz.

  1. 1Önceki kağanın ölümü üzerine, 'ülkenin hanedan üyelerinin ortak malı olması' kuralı gereğince taht adayları arasında taht mücadelelerinin patlak vermesi.
  2. 2Mücadeleyi kazanan hanedan üyesinin, Gök Tengri tarafından kendisine kut (siyasi iktidar yetkisi) verildiğini ilan ederek egemenliğini meşrulaştırması.
  3. 3Boy beyleri ve devlet ileri gelenlerinden oluşan Toygunların kurultayda bir araya gelerek yeni kağanın tahta geçişini resmen onaylaması.
  4. 4Tahtı kesinleşen kağanın, devlet ve toplum düzenini sağlamak amacıyla yazısız hukuk kuralları olan töreyi yürürlüğe koyduğunu beyan etmesi.
  5. 5Genişleyen toprakların yönetimini kolaylaştırmak amacıyla ülkenin batı kanadına kağanın kardeşi veya hanedandan birinin 'yabgu' unvanıyla atanması.

Cevap

Süreç, veraset belirsizliğinden kaynaklanan taht mücadelesiyle başlar; ardından galip gelen prensin kut inancıyla meşruiyet ilanı gelir. Bunu kurultayın yeni kağanı onaylaması, tahtı kesinleşen kağanın töreyi yürürlüğe koyması ve son olarak ülkenin batı kanadına yabgu atanmasıyla ikili teşkilatın kurulması izler.
Doğru sıralama, ilk Türk devletlerindeki egemenlik anlayışı ve teşkilatlanma yapısının işleyiş aşamalarını mantıksal bir sırayla sunmaktadır. Süreç, veraset belirsizliğinden kaynaklanan taht mücadelesiyle başlar. Galip gelen prens kut inancı ile meşruiyetini ilan eder, ardından kurultayın onayını alır. Tahta geçen hükümdar töreyi yürürlüğe koyar ve en nihayetinde ülkeyi ikili teşkilat esasına göre yapılandırarak batıya yabgu atar.

Adım Adım Çözüm

1
İlk olarak veraset sisteminden kaynaklanan kriz aşamasını tespit etmek.
Kağanın ölümü sonrası taht mücadelelerinin başlaması.
Türk devlet geleneğindeki veraset sisteminin belirsizliği (ülkenin hanedanın ortak malı olması töresi), hükümdar öldüğünde taht kavgalarını kaçınılmaz hale getirir.
2
Taht mücadelesinin sonucunda ortaya çıkan meşruiyet arayışını belirlemek.
Mücadeleyi kazanan prensin kut aldığını ilan etmesi.
Türk cihan hâkimiyeti ve hükümdarlık anlayışında, tahtı ele geçiren kişi bunu tanrısal iradeye (kut) dayandırarak meşrulaştırmak zorundadır.
3
Kut ilanı sonrasında devlet meclisinin rolünü analiz etmek.
Kurultayın (Toy) toplanarak yeni kağanı onaylaması.
Kağanın hükümdarlığının resmiyet ve kesinlik kazanması için boy beylerinin katıldığı kurultayda onaylanması ve bağlılık bildirilmesi gerekir.
4
Hükümdarlığı kesinleşen kağanın iç işlerdeki ilk icraatını belirlemek.
Töre kurallarının kağan tarafından yürürlüğe konulması.
Kağan, tahta oturduktan sonra devletin kurucu gücü olan yazısız hukuk kurallarını (töre) ilan ederek toplumsal ve idari düzeni sağlar.
5
Devlet düzeninin kurulmasının ardından idari teşkilatlanmayı tamamlamak.
Batı kanadına yabgu atanarak ikili teşkilatın hayata geçirilmesi.
Gücü pekişen kağan, genişleyen sınırları yönetebilmek amacıyla ülkeyi doğu ve batı olarak ikiye ayırır ve batıya hanedandan bir yönetici atar.

Anahtar Kavram

İlk Türk devletlerinde veraset sistemi, kut anlayışının siyasi meşruiyetteki rolü, kurultayın yönetimdeki gücü ve ikili teşkilat yapısı.
Bu soruyu puanla

Konular

İlk Türk Devletlerinde Devlet Yönetimi, Kut ve Teşkilatlanma

Bu konudan daha fazla soru