Examkin

Soru

Zorluk: ZorZaman, Takvim Sistemleri ve Tarih Yazıcılığı

Selçuklu Dönemi kroniklerinde yer alan bir metinde şu ifadeler geçmektedir:

'Sultan Melikşah, devletin gelir ve gider dengesini korumak, üreticiden öşür vergisini hasat zamanında tam ve düzenli tahsil etmek amacıyla Ömer Hayyam başkanlığındaki heyete güneş yılı esaslı yeni bir takvim hazırlatmıştır. Bu takvimin yürürlüğe girmesiyle, sosyal ve dinsel hayatta kullanılan ay yılı esaslı Hicri takvimin mevsimlerle uyuşmamasından kaynaklanan mali aksamalar giderilmiştir. Böylece devlet hazinesinin yıpranması önlenmiş ve hükümdarın tebaası üzerindeki adaleti pekişmiştir.'

Bu metin ve içeriği dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. Metinde Celali Takvimi'nin hazırlanma gerekçesi ekonomik temellere dayandırılmış olup, yazarın devlet otoritesini ve toplumsal faydayı ön plana çıkaran üslubu öğretici (pragmatik) tarih yazıcılığına örnektir.Cevap
  2. B
    Sultan Melikşah'ın dini işler için Hicri, mali işler için ise Celali takvimini kullanması, Selçuklularda din ve devlet işlerinin birbirinden tamamen ayrıldığını ve günümüzün modern laik devlet yapısının o dönemde uygulandığını gösterir.
  3. C
    Celali Takvimi'nin tarımsal üretime yönelik düzenlemeleri, tarih öncesi çağlardan kalma kitabelerin paleografik ve diplomatik çözümlemeleriyle doğrulanarak Türk tarihinin en eski yazılı vergi yasası olduğunu kanıtlar.
  4. D
    Devletin vergi toplama zamanını hasat dönemine göre takvime bağlama çabası, Selçuklu ikta sisteminin temel işlevinin hazineye doğrudan nakit para akışı sağlamak olduğunu ve askeri bir amaç taşımadığını gösterir.
  5. E
    Metinde geçen tarımsal faaliyetlerin takvime bağlanması, Türklerin göçebe yaşamdan yerleşik hayata geçişinin yalnızca Maniheizm dininin kabulünün bir sonucu olduğunu ve ekonomik/coğrafi faktörlerin etkili olmadığını kanıtlar.

Cevap

Celali Takvimi'nin hazırlanma gerekçesinin ekonomik temellere dayandığını belirten ve metnin faydacı/devlet otoritesini öne çıkaran üslubunu öğretici (pragmatik) tarih yazıcılığı ile ilişkilendiren değerlendirme doğrudur.
Metinde Celali Takvimi'nin 'gelir ve gider dengesini korumak, vergiyi hasat zamanında toplamak' gibi ekonomik gerekçelerle hazırlandığı açıkça ifade edilmiştir. Ayrıca yazarın 'devlet hazinesinin yıpranmasının önlenmesi' ve 'hükümdarın adaletinin pekişmesi' gibi devletin yararını ve gücünü öne çıkaran faydacı üslubu, topluma ders vermeyi ve devlet otoritesini desteklemeyi amaçlayan öğretici (pragmatik) tarih yazıcılığı ekolünün en temel özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Metinde geçen takvimlerin özelliklerini ve kullanım amaçlarını analiz edin.
Celali Takvimi'nin tarımsal hasat ve vergi toplama zamanını (mali amaçlar) düzenlemek için güneş yılı esasına göre, Hicri Takvim'in ise dini ve sosyal hayatta ay yılı esasına göre kullanıldığı tespit edilmiştir.
Hükümdarın neden iki farklı takvimi bir arada kullanmak zorunda kaldığını anlamak için.
2
Metnin üslubunu ve tarih yazıcılığı ekollerindeki karşılığını değerlendirin.
Metinde devletin ekonomik çıkarlarının korunması, hazinenin yıpranmaması ve hükümdarın tebaası üzerindeki adaletinin pekişmesi gibi devlete ve topluma fayda sağlayan unsurların vurgulandığı görülmüştür. Bu durum öğretici (pragmatik) tarih yazıcılığı tarzıyla örtüşmektedir.
Yazarın amacını ve metnin yazılış karakterini belirlemek için.
3
Seçenekleri analiz ederek doğru değerlendirmeyi belirleyin ve çeldiricilerdeki tarihsel/metodolojik hataları tespit edin.
Celali Takvimi'nin hazırlanma gerekçesinin ekonomik olması ve üslubun pragmatik tarih yazıcılığına örnek teşkil etmesi yönündeki değerlendirmenin doğru olduğu, diğer seçeneklerin ise anakronizm veya tarih öncesi dönemde yazı kullanımı gibi hatalar barındırdığı görülmüştür.
Doğru şıkka ulaşmak ve çeldiricilerin neden yanlış olduğunu bilimsel olarak gerekçelendirmek için.

Anahtar Kavram

Tarih boyunca kullanılan takvim sistemlerinin özellikleri ile tarih yazıcılığı ekollerinin niteliklerinin analiz edilmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Zaman, Takvim Sistemleri ve Tarih Yazıcılığı

Bu konudan daha fazla soru