Aşağıdaki şemada, sağlıklı bir hücrede gerçekleşen santral dogma olayları (X, Y, Z) ve bu … — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi)

Aşağıdaki şemada, sağlıklı bir hücrede gerçekleşen santral dogma olayları ( $X, Y, Z$ ) ve bu olaylardan $Z$ 'nin daha verimli gerçekleşmesini sağlayan polizom (poliribozom) yapıs�� gösterilmiştir.

Buna göre, şemada gösterilen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A
Hücrede salgılanacak bir proteinin üretimi öncesinde genin aktifleşebilmesi için mutlaka $X$ olayının gerçekleşmesi ve ilgili gen bölgesinin iki ipliğinin tamamen ayrılması gerekir.
B
Polizomdaki farklı ribozomlarda sentezlenen proteinlerin amino asit dizilimlerinin aynı olması, her bir ribozoma sadece o amino asidi şifreleyen tek bir kodon çeşidinin girmesi ve kodon dejenerasyonunun engellenmesiyle sağlanır.
$X$ olayı sadece hücre bölünmesi öncesinde gerçekleşirken; polizomda aynı mRNA üzerinde sentezi devam eden farklı ribozomlardaki polipeptitlerin tamamlanma süreleri farklı olsa da sentez bittiğinde oluşacak ürünlerin primer yapıları tamamen aynıdır.Cevap
D
Polizomda gerçekleşen $Z$ olayı sırasında mRNA kodonlarındaki Urasil bazlarına karşılık, tRNA antikodonlarında Timin bazlarının eşleşmesiyle geçici zayıf hidrojen bağları kurulur.
E
Polizomda yer alan ribozomlar aynı mRNA'yı okuduğu için, sentezlenen polipeptitlerdeki amino asit çeşitliliği doğrudan mRNA'daki kodon çeşitliliğine eşittir ve bir kodon birden fazla amino asit çeşidini şifreleyebilir.

Cevap

Replikasyonun sadece hücre bölünmesi öncesinde gerçekleştiğini ve polizomda aynı mRNA kalıp olarak kullanıldığı için üretilen tüm proteinlerin primer yapılarının (amino asit dizilimlerinin) aynı olduğunu belirten ifade doğrudur.

Doğru ifadeye göre, replikasyon sadece hücre bölünmesinden önce gerçekleşen bir olaydır. Polizomda ise tek bir mRNA zinciri üzerinde birden fazla ribozom aynı anda hareket eder. Ribozomlar mRNA'ya ardışık olarak bağlandıkları için sentezi tamamlama süreleri farklı olur, ancak hepsi aynı şablonu (mRNA) okuduğu için üretilen polipeptitlerin primer yapıları (amino asit dizilimleri) tamamen aynıdır.

Adım Adım Çözüm

Santral dogma olaylarının rollerini belirleme

X

replikasyon (DNA eşlenmesi),

Y

transkripsiyon (RNA sentezi) ve

Z

translasyondur (protein sentezi).

Hangi olayın hangi aşamayı temsil ettiğini doğru saptamak, seçenekleri değerlendirmek için temel şarttır.

Replikasyon (

X

) ile protein sentezi ilişkisini kurma

Replikasyon sadece hücre bölünmesi öncesinde (S evresinde) gerçekleşir; rutin protein sentezinde DNA eşlenmesi yapılmaz.

Hücre bölünmesi gerçekleştirmeyen hücrelerde de protein sentezinin devam ettiğini açıklamak için bu ayrım önemlidir.

Polizom yapısını ve işleyişini inceleme

Aynı mRNA kalıp olarak kullanıldığı için tüm ribozomlarda sentezlenen polipeptitlerin amino asit sayıları, çeşitleri ve dizilimleri (primer yapıları) tamamen aynıdır. Ancak ribozomlar mRNA'ya farklı zamanlarda bağlandığı için sentezin tamamlanma anları farklıdır.

Polizomun hücreye sağladığı zaman ve enerji tasarrufu avantajını anlamak için bu mekanizmanın kavranması gerekir.

Seçeneklerdeki nükleik asit eşleşme kurallarını kontrol etme

tRNA moleküllerinde Timin (T) bazı bulunmadığını ve bir kodonun yalnızca bir amino asit çeşidini şifreleyebileceğini hatırlayın.

Çeldiricilerdeki teknik ve kavramsal hataları net bir şekilde eleyebilmek için bu moleküler detaylar gereklidir.

Anahtar Kavram

Santral dogma basamaklarının hücre döngüsüyle ilişkisi ve polizom yapısında aynı mRNA'nın okunması sonucu özdeş proteinlerin sentezlenmesi.

Soru

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Konular

Bu konudan daha fazla soru