Soru

Zorluk: ZorKarasal Biyomlar ve Özellikleri

Yıllık yağış miktarının yüksek olduğu ancak bu yağışın yıl içindeki dağılımının belirgin bir şekilde kurak ve yağışlı mevsimler olarak ikiye ayrıldığı bölgelerde, bitkilerin kurak döneme uyum sağlama (adaptasyon) stratejileri benzerlik göstermekle birlikte, sıcaklık ve nem koşullarındaki farklılıklar bitki örtüsünün yapısını değiştirir. Bu durumla ilgili olarak coğrafya dersinde araştırma yapan bir öğrenci, yeryüzündeki iki farklı bölgeye ait şu bilgileri derlemiştir:

* X Bölgesi: Yıllık ortalama sıcaklık yüksek, sıcaklık farkları azdır. Yaz yağışlarıyla yeşeren yüksek boylu otlar ile bu otlar arasında seyrek dağılmış, gövdesinde su depolayabilen kuraklığa dayanıklı ağaçlar yaygındır.
* Y Bölgesi: Mevsimsel sıcaklık farkları daha belirgindir. Yazın esen nemli rüzgarların getirdiği bol yağışla gürleşen geniş yapraklı ormanlar yaygınken, kışın belirginleşen kurak dönemde bu ormanlardaki ağaçlar yapraklarını tamamen döker.

Buna göre, X ve Y bölgelerinde etkili olan biyomlar ve özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

  1. A
    X bölgesindeki biyom Asya'nın güneydoğusundaki adalarda ve Hindistan Yarımadası'nda yaygınken, Y bölgesindeki biyom Afrika Kıtası'nda Ekvator'un kuzey ve güneyindeki geniş düzlüklerde yer alır.
  2. B
    X bölgesinde bitkilerin yaprakları yaz kuraklığından korunmak için sert ve mumsu bir tabakayla kaplı çalı formundayken, Y bölgesindeki bitkiler her mevsim yeşil kalan iğne yapraklı ağaçlardan oluşur.
  3. X bölgesi Savan biyomunu, Y bölgesi ise Muson biyomunu temsil eder ve her iki biyomda da bitki örtüsünün yaşamsal faaliyetlerini sınırlayan temel faktör kış kuraklığıdır.Cevap
  4. D
    X bölgesindeki biyomda yağışlı dönem Güney Yarımküre için haziran-ağustos ayları arasındayken, Y bölgesindeki biyomda yağışlı dönem her iki yarımkürede de aralık-şubat ayları arasına denk gelir.
  5. E
    X bölgesindeki biyomun hâkim toprak tipi podzol olup bitkiler düşük sıcaklığa uyum sağlamıştır; Y bölgesinde ise toprak aşırı yıkanmadan dolayı verimsiz tundra topraklarından oluşur.

Cevap

X bölgesi Savan biyomunu, Y bölgesi ise Muson biyomunu temsil eder ve her iki biyomda da bitki örtüsünün yaşamsal faaliyetlerini sınırlayan temel faktör kış kuraklığıdır.
Doğru seçenekte belirtildiği gibi, X bölgesi yüksek boylu ot toplulukları ve kuraklığa dayanıklı ağaçlarıyla Savan biyomunu; Y bölgesi ise yaz yağışlarıyla gürleşen kışın yaprak döken ormanlarıyla Muson biyomunu temsil etmektedir. Her iki bölgenin ikliminde de kış mevsimi kurak geçtiği için bitki örtüsünün gelişimini sınırlayan temel ortak faktör kış kuraklığıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Metinde verilen X ve Y bölgelerinin iklim, bitki örtüsü ve adaptasyon özelliklerini analiz etmek.
X bölgesinin yüksek sıcaklık, düşük sıcaklık farkı, yaz yağışları ile yeşeren yüksek boylu otlar ve kuraklığa dayanıklı ağaçlar (baobab vb.) barındırdığı görülür; bu özellikler Savan biyomuna işaret eder. Y bölgesinin ise belirgin sıcaklık farkları, yaz yağışları ve kış kuraklığıyla yaprak döken gür ormanlar (teak ağaçları vb.) barındırdığı görülür; bu da Muson biyomuna işaret eder.
Biyomların doğru tespit edilmesi sorunun çözümü için ilk ve en temel aşamadır.
2
Savan ve Muson biyomlarının ortak sınırlayıcı çevre koşullarını belirlemek.
Her iki biyom da yazın bol yağış alırken kışın kurak dönem geçirir. Bu kış kuraklığı, bitkilerin büyümesini, gelişmesini ve yaşamsal faaliyetlerini yürüttüğü vejetasyon dönemini kesintiye uğratan temel sınırlayıcı faktördür.
Biyomların ekolojik özelliklerini ve bitki adaptasyonlarının gerisinde yatan iklimsel sınırlamaları karşılaştırmak amacıyla yapılır.
3
Seçenekleri değerlendirerek yanlış coğrafi konum, toprak tipi ve adaptasyon eşleştirmelerini elemek.
X'in Savan, Y'nin Muson olduğunu doğru belirten ve kış kuraklığının sınırlayıcı etkisini açıklayan ifadenin yer aldığı seçeneğin doğru olduğu doğrulanır. Diğer seçeneklerdeki savanların Güneydoğu Asya'da yaygın olduğu iddiası, podzol ve tundra toprak eşleştirmeleri, çalı (maki) adaptasyonları ve yanlış yarımküre yağış dönemleri elenir.
Çeldiricilerin hangi coğrafi bilgi hatalarına dayandığını netleştirmek için son kontrol yapılır.

Anahtar Kavram

Karasal Biyomlar ve İklim-Adaptasyon İlişkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla