Examkin

Soru

Zorluk: ZorOsmanlı Devleti'nde İç İsyanlar, Askeri ve Mali Çözülmeler

Osmanlı Devleti'nde Klasik Dönem askeri ve mali yapısının bozulması sürecinde taşrada yaşanan iç isyanlar, askeri dönüşümler ve yeni mali uygulamalar birbirini kronolojik ve mantıksal bir zincir içinde takip etmiştir.

Buna göre, Osmanlı Devleti'nde askeri ve mali çözülmeye yol açan aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak ilkten sona doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

  1. 1Celali İsyanları’nın (Büyük Kaçgun) taşrada can ve mal güvenliğini bozması sonucu köylülerin topraklarını terk ederek şehirlere veya güvenli kalelere göç etmesi
  2. 2Tımar sisteminin aksamasıyla azalan eyalet askerlerinin (Tımarlı Sipahiler) yerini doldurmak amacıyla sekban ve sarıca denilen ücretli, tüfekli köylü askerlerin orduda yaygın olarak istihdam edilmesi
  3. 3Uzun süren savaşların getirdiği mali yükü hafifletmek amacıyla mukataa toprakların vergi gelirlerinin mültezimlere ömür boyu kiralanmasını öngören malikâne sisteminin yürürlüğe konması
  4. 4Bütçe açıklarını kapatabilmek ve sıcak para temin etmek amacıyla devletin yıllık kâr paylarını hisselere bölerek şahıslara satmas��na dayanan esham (iç borçlanma) sisteminin fiilen uygulanmaya başlanması

Cevap

Osmanlı Devleti'nde askeri ve mali çözülme sürecindeki gelişmelerin doğru kronolojik sıralaması sırasıyla; Celali İsyanları ve Büyük Kaçgun'un yaşanması, sekban ve sarıca gibi ücretli askerlerin istihdamının yaygınlaşması, mukataaların ömür boyu kiralanmasını getiren malikâne sistemine geçilmesi ve en son iç borçlanma yöntemi olan esham sisteminin fiilen uygulanması şeklindedir.
Kronolojik sıralamada en erken olay 17. yüzyılın başındaki Celali İsyanları ve Büyük Kaçgun'dur (1603-1610). Bu gelişmenin tımarlı sipahi sayısını azaltmasıyla 17. yüzyıl ortalarında sekban ve sarıca istihdamı yaygınlaşmıştır. Mali krize çözüm olarak 1695'te malikâne sistemi yürürlüğe girmiş, bütçe açıklarının daha da büyümesi üzerine ise 18. yüzyılda (1775) esham sistemine geçilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Taşrada asayişin bozulması ve tarımsal çöküşü başlatan iç isyanların zaman aralığının belirlenmesi
Celali İsyanları ve köylünün toprağını terk etmesiyle sonuçlanan Büyük Kaçgun'un 17. yüzyılın hemen başlarında (1603-1610) gerçekleştiği saptanır.
Sürecin sosyo-ekonomik ve askeri tetikleyicisi olan taşradaki nüfus hareketleri kronolojik sıralamanın ilk basamağını oluşturur.
2
Tımar sistemindeki gerilemeye bağlı olarak askeri yapıda yapılan değişikliğin tespit edilmesi
Tımarlı sipahilerin sayısının azalması üzerine sekban ve sarıca gibi ücretli askerlerin yaygın olarak orduya alınmasının 17. yüzyıl ortalarında yoğunlaştığı belirlenir.
Toprak sisteminin bozulmasının askeri alandaki doğrudan yansıması olan bu gelişme kronolojide ikinci sırada yer alır.
3
Vergi toplama yönteminde kalıcı mali değişikliğe (malikâne sistemi) geçiş tarihinin incelenmesi
Mukataaların mültezimlere ömür boyu verilmesini sağlayan malikâne sisteminin 1695 yılında (17. yüzyıl sonu) uygulamaya konduğu tespit edilir.
Savaşların uzaması ve nakit ihtiyacının kronikleşmesi üzerine getirilen malikâne sistemi, askeri düzenlemelerden sonraki mali kurumsallaşmayı ifade eder.
4
Nakit para ihtiyacı için iç borçlanmaya (esham) gidilen dönemin saptanması
Esham sisteminin 1775 yılında (18. yüzyıl son çeyreği) fiilen hayata geçirildiği belirlenir.
Vergi gelirlerinin ömür boyu kiralanmasının da yetersiz kalmasıyla iç borçlanmaya gidilmesi kronolojik olarak en son aşamadır.

Anahtar Kavram

Osmanlı Devleti'nde iç isyanlar, askeri değişimler ve mali çözülmeler arasındaki sebep-sonuç ilişkisi ve kronolojik seyir
Bu soruyu puanla

Konular

Osmanlı Devleti'nde İç İsyanlar, Askeri ve Mali Çözülmeler