Kimyanın temel kanunlarından biri olan Katlı Oranlar Kanunu'na göre, iki element birden fa… — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi)

Kimyanın temel kanunlarından biri olan Katlı Oranlar Kanunu'na göre, iki element birden fazla bileşik oluşturuyorsa, elementlerden birinin sabit miktarı ile birleşen diğer elementin değişen miktarları arasında basit ve tam sayılarla ifade edilen bir oran vard��r. Aşağıda bu kanunla ilgili bazı kimyasal senaryolar ve bu senaryolar sonucunda elde edilen oranlar verilmiştir. Sol sütundaki durumlar��, sağ sütundaki doğru oranlarla eşleştiriniz.

$X$ ve $Y$ elementlerinden oluşan iki bileşikten birincisinde kütlece $\%40$ $X$ , ikincisinde kütlece $\%50$ $Y$ bulunmaktadır. Birinci bileşiğin formülü $XY_3$ ise, e��it miktarda $X$ ile birleşen ikinci bileşikteki $Y$ kütlesinin birinci bileşikteki $Y$ kütlesine oranı ( $\frac{Y_2}{Y_1}$ ) $\frac{2}{3}$
$X_2Y_3$ bileşiğinde kütlece birleşme oranı $\frac{m_X}{m_Y} = \frac{7}{3}$ 'tür. $X$ ve $Y$ elementleri arasında oluşan diğer bir bileşiğin formülü $XY_2$ olduğuna göre, eşit miktarda $Y$ ile birleşen birinci bileşikteki $X$ kütlesinin ikinci bileşikteki $X$ kütlesine oranı ( $\frac{X_1}{X_2}$ ) $\frac{4}{3}$
$A$ ve $B$ elementlerinden oluşan iki farklı bileşikten birincisinde $3\text{ g } A$ ile $8\text{ g } B$ , ikincisinde ise $6\text{ g } A$ ile $9\text{ g } B$ birleşmiştir. Eşit miktarda $A$ ile birleşen birinci bileşikteki $B$ kütlesinin ikinci bileşikteki $B$ kütlesine oranı ( $\frac{B_1}{B_2}$ ) $\frac{16}{9}$
$N_2O$ bileşiği ile katlı oran gösteren ve aynı miktar azot ( $N$ ) ile birleşen oksijen ( $O$ ) kütleleri oranı ( $\frac{\text{I. bileşik}}{\text{II. bileşik}}$ ) $\frac{1}{4}$ olan azot oksit bileşiğindeki azot kütlesinin oksijen kütlesine oranı ( $\frac{m_N}{m_O}$ ) ( $N: 14$ , $O: 16$ ) $\frac{7}{16}$

Cevap

Birinci durum iki bölü üç oranıyla, ikinci durum dört bölü üç oranıyla, üçüncü durum on altı bölü dokuz oranıyla ve dördüncü durum yedi bölü on altı oranıyla eşleşir.

Sol sütundaki kimyasal durumlar için gerçekleştirilen işlemler sonucunda elde edilen kütle ve atom sayıları oranları, sağ sütundaki matematiksel kesirlerle sırasıyla birebir eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

Birinci durum için kütle oranlarını ve katlı oranı belirleme

Birinci bileşik için

m_X/m_Y = 40/60 = 2/3

, ikinci bileşik için

m_X/m_Y = 50/50 = 2/2

bulunur. Eşit miktarda X (2 g) alındığında birinci bileşikte 3 g Y, ikinci bileşikte 2 g Y bulunur. Buradan oran

Y_2/Y_1 = 2/3

elde edilir.

Elementlerden birinin miktarı sabit tutulduğunda diğer elementin kütleleri arasındaki oran katlı oranı verir.

İkinci durum için formüller üzerinden katlı oranı bulma

Formüller

X_2Y_3

XY_2

şeklindedir. Eşit miktarda Y için Y atom sayıları 6'da eşitlenir:

X_4Y_6

X_3Y_6

. Eşit miktardaki Y ile birleşen X atom sayılarının oranı

X_1/X_2 = 4/3

olarak hesaplanır.

Formüllerdeki atom sayılarının oranı, kütlece katlı oran değerine doğrudan eşittir.

Üçüncü durum için kütle verilerinden katlı oran hesaplama

Birinci bileşikte 3 g A ve 8 g B, ikinci bileşikte 6 g A ve 9 g B bulunmaktadır. A kütlelerini 6 g'da eşitlemek için birinci bileşikteki kütleler 2 ile çarpılarak 16 g B elde edilir. Eşit A için B kütlelerinin oranı

B_1/B_2 = 16/9

olur.

Katlı oran tanımı gereği, bir elementin sabit kütlesine karşılık gelen diğer elementin kütleleri oranlanır.

Dördüncü durum için bilinmeyen bileşiğin formülünü ve kütle oranını bulma

N_2O

bileşiği ile aynı miktar azot (2 N) içeren ve oksijen oranları 1/4 olan bileşiğin formülü

N_2O_4

olarak belirlenir. Bu bileşikteki azot kütlesinin oksijen kütlesine oranı

m_N/m_O = (2 \times 14) / (4 \times 16) = 28/64 = 7/16

bulunur.

Katlı oran yardımıyla formül belirlendikten sonra elementlerin mol kütleleri kullanılarak kütlece birleşme oranı hesaplanır.

Anahtar Kavram

İki element arasında birden fazla bileşik oluştuğunda, elementlerden birinin sabit miktarı ile birleşen diğer elementin kütleleri arasında basit ve tam sayılarla ifade edilen katlı bir oran bulunur.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Konular

Bu konudan daha fazla soru