Examkin

Soru

Zorluk: OrtaZarf Tümleci (Zarf Tamlayıcısı)

Yer-yön bildiren sözcükler, isim çekim eki almadan yüklemin yönünü belirttiklerinde zarf tümleci; isim çekim eklerinden birini aldıklarında ise adlaşarak cümlenin özne, nesne veya dolaylı tümleç gibi farklı bir ögesi olurlar.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön bildiren sözcük zarf tümleci (zarf tamlayıcısı) görevinde kullanılmıştır?

  1. A
    Küçük çocuk, ağacın dalında mahsur kalan yavru kediyi kurtarabilmek için heyecanla yukarıya tırmandı.
  2. B
    Aylardır kapalı tutulan rutubetli mahzeni havalandırmak isteyen temizlik ekibi önce içeriyi süpürdü.
  3. Sıcak havadan bunalan yaşlı adam, derin bir nefes almak için az önce dışarı çıktı.Cevap
  4. D
    Kış gelmeden önce bahçe duvarının dökülen boyalarını yenilemek amacıyla bugün dışarısı boyandı.
  5. E
    Kütüphane görevlisi, araştırmacının aradığı nadide el yazması kitapları getirmek üzere hızlıca içeriye yöneldi.

Cevap

Sıcak havadan bunalan yaşlı adamın dışarı çıktığını belirten cümle doğru cevaptır.
Doğru seçenekteki cümlede geçen 'dışarı' sözcüğü hiçbir çekim eki almadığı ve 'çıktı' yükleminin yönünü belirttiği için zarf tümleci görevindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini belirlemek ve yer-yön bildiren sözcükleri tespit etmek.
Cümlelerdeki yüklemler sırasıyla 'tırmandı, süpürdü, çıktı, boyandı, yöneldi' olup yer-yön bildiren sözcükler 'yukarıya, içeriyi, dışarı, dışarısı, içeriye' olarak belirlenmiştir.
Ögelerin doğru bulunması için öncelikle yüklem saptanmalı ve yer-yön kavramı taşıyan sözcükler tespit edilmelidir.
2
Yer-yön bildiren sözcüklerin çekim eki alıp almadıklarını incelemek.
'dışarı' sözcüğünün yalın halde olduğu; 'yukarıya', 'içeriyi', 'dışarısı' ve 'içeriye' sözcüklerinin ise sırasıyla yönelme, belirtme, iyelik ve yönelme çekim eklerini aldığı görülür.
Yer-yön belirteçleri çekim eki aldıklarında adlaşarak zarf tümleci olma özelliklerini kaybederler.
3
Çekim eki almayan 'dışarı' sözcüğünün yüklemle olan ilişkisini ve cümlenin diğer zarf tümleçlerini teyit etmek.
'dışarı' sözcüğü yükleme yöneltilen 'nereye' sorusuna ek almadan cevap vererek zarf tümleci olmuştur. Ayrıca cümledeki 'derin bir nefes almak için' edat öbeği ile 'az önce' zaman belirteci de diğer zarf tümleçleridir.
Çekim eki almayan yer-yön sözcüğü yüklemi doğrudan yön bakımından tamamladığı için zarf tümlecini oluşturur.

Anahtar Kavram

Yer-yön belirteçlerinin (zarflarının) ek alıp almamasına göre kazandığı öge görevleri
Bu soruyu puanla

Konular

Zarf Tümleci (Zarf Tamlayıcısı)

Bu konudan daha fazla soru