Soru

Zorluk: OrtaYüklem ve Yardımcı Fiil Eksikliği

Aşağıdaki cümlelerde görülen yüklem ve yardımcı fiil eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluklarını, bu bozuklukları gidermek için yapılması gereken dil bilgisel açıklamalarla eşleştiriniz.

  • Çocuklarıyla bazen çok, bazen de hiç ilgilenmezdi.İlk sıralı/bağlı cümleye olumlu bir yüklem ('ilgilenirdi') getirilmelidir.
  • Fikirleriyle bize her zaman destek, zor anlarımızda yol gösterici oldu.İlk öbekteki isme uygun bir yardımcı fiil ('oldu') eklenmelidir.
  • Hafta sonu o kütüphaneye, ben ise müzeye gittim.İlk bölüme üçüncü tekil şahıs yüklemi ('gitti') eklenmelidir.
  • Hangisinin haklı, hangisinin haklı olmadığını yakında anlayacağız.İlk yan cümleye olumlu bir yardımcı eylemsi ('olduğunu') getirilmelidir.

Cevap

Cümlelerin doğru eşleşmeleri sırasıyla: 1 - 'ilgilenirdi' yükleminin getirilmesi, 2 - 'oldu' yardımcı fiilinin eklenmesi, 3 - 'gitti' yükleminin eklenmesi ve 4 - 'olduğunu' eylemsisinin getirilmesidir.
Verilen cümlelerdeki anlatım bozuklukları, ortak kullanılan yüklem, yardımcı fiil veya eylemsilerin cümledeki diğer ögelerle uyumsuz olmasından kaynaklanır. Birinci cümlede olumlu yüklem eksikliği ('ilgilenirdi'), ikinci cümlede yardımcı fiil eksikliği ('oldu'), üçüncü cümlede şahıs uyumsuzluğundan kaynaklanan yüklem eksikliği ('gitti'), dördüncü cümlede ise fiilimsi eksikliği ('olduğunu') bulunmaktadır. Yapılan eşleştirmeler bu kurallara tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümledeki ('Çocuklarıyla bazen çok, bazen de hiç ilgilenmezdi.') yüklemin olumluluk-olumsuzluk durumunu incelemek.
'İlgilenmezdi' yükleminin olumsuz olduğu ve ilk kısımdaki 'bazen çok' ifadesiyle birleştiğinde anlam karışıklığı yarattığı saptanır.
Sıralı cümlelerde olumlu ve olumsuz anlamların doğru yüklemlere bağlanması anlatım bozukluğunu önler.
2
İkinci cümledeki ('Fikirleriyle bize her zaman destek, zor anlarımızda yol gösterici oldu.') isim ve yardımcı fiil ilişkisini çözümlemek.
'Destek' isminin tek başına kalıp yükleme bağlanamadığı fark edilir.
Bir isim unsuru ile bir sıfat unsurunun ortak bir yardımcı fiile bağlanmaya çalışılması dil bilgisel hata doğurur; bu yüzden 'destek oldu' biçiminde düzeltilmelidir.
3
Üçüncü cümledeki ('Hafta sonu o kütüphaneye, ben ise müzeye gittim.') özne-yüklem şahıs uyumunu kontrol etmek.
'Gittim' yükleminin 'ben' öznesine uyduğu ancak 'o' öznesiyle ('o gittim') uyumsuz olduğu görülür.
Farklı şahıslara ait öznelerin aynı şahıs ekiyle çekimlenmiş tek bir yükleme bağlanması anlatım bozukluğuna yol açar; bu nedenle ilk bölüme 'gitti' yüklemi eklenir.
4
Dördüncü cümledeki ('Hangisinin haklı, hangisinin haklı olmadığını yakında anlayacağız.') yan cümle eylemsi yapısını değerlendirmek.
'Haklı' sözcüğünün 'olmadığını' olumsuz eylemsisine bağlanarak yanlış anlama yol açtığı gözlemlenir.
Olumlu anlam taşıması gereken ilk yan cümleye 'olduğunu' eylemsisinin getirilmesi anlatımı netleştirir.

Anahtar Kavram

Yüklem ve yardımcı fiil eksikliği; sıralı, bağlı veya birleşik cümlelerde ortak kullanılan yüklem, yardımcı fiil veya eylemsilerin tüm öznelerle veya isim unsurlarıyla dil bilgisel ve mantıksal olarak uyum sağlayamaması durumudur.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla