Karstik topografya; çözünebilen kayaçların su kimyasıyla erimesi veya bu sulardaki çözünmüş minerallerin çökelmesi sonucu şekillenir. Türkiye, karstik yer şekillerinin çeşitliliği ve yaygınlığı bakımından oldukça zengin bir ülkedir. Bu şekillerin gelişiminde kayaç yapısı, iklim ve yer şekilleri gibi faktörler belirleyicidir.
Aşağıda verilen karstik yer şekillerini ve bölgesel karst özelliklerini, karşılarında yer alan jeomorfolojik açıklama ve oluşum süreçleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.
- Polye (Gölova)Kalkerli arazilerde erime sonucu oluşan en geniş çanaklar olup, tabanlarında verimli terra rossa topraklarının birikmesiyle tarımsal faaliyetlerin ve karstik ovaların geliştiği alanlardır.
- ObrukYeraltı mağara tavanlarının çökmesiyle oluşan, derinliği yüzlerce metreyi bulabilen ve son yıllarda kontrolsüz yeraltı suyu kullanımı nedeniyle oluşum sıklığı artan dik yamaçlı derin çukurlardır.
- TravertenKalsiyum bikarbonat içeren yeraltı sularının yeryüzüne çıktığı yamaçlarda, karbondioksitin açığa çıkmasıyla kalsiyum karbonatın çökelmesi sonucu oluşan basamaklı birikim şekilleridir.
- Jips KarstıSivas ve çevresinde yaygın görülen, kimyasal çözünme hızı kalkere (kireç taşı) göre çok yüksek olduğu için üzerinde oluşan şekillerin daha dayanıksız ve geçici olduğu erime topografyasıdır.
Cevap
Polye (Gölova) en geniş karstik erime çanağıdır ve tabanında terra rossa toprakları barındırır. Obruk, yeraltı tavan çökmesiyle oluşan dik derin kuyulardır. Traverten, kalsiyum karbonat çökelmesiyle oluşan basamaklı yapılardır. Jips karstı ise Sivas'ta yaygın olan ve erime hızı kalkerden yüksek olan dayanıksız karst şekilleridir.
Karstik şekillerin doğru eşleşmesi şu şekildedir: Polye, en geniş karstik çanak olup tarımsal karstik ovaları oluşturur; obruk, yeraltı boşluklarının çökmesiyle oluşan dik kuyulardır; traverten, kalsiyum karbonat çökelmesiyle oluşan birikim şeklidir; jips karstı ise Sivas'ta yaygın olan, çok hızlı çözünen dayanıksız erime şekilleridir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Karstik aşınım ve birikim şekillerinin oluşum mekanizmaları ile kayaç özelliklerine göre dağılışları.
Alternatif Yöntem
Karstik aşınım şekillerini boyutlarına göre küçükten büyüğe (lapya < dolin < uvala < polye) sıralayarak en geniş seçeneğin polye olduğunu kolayca bulabilirsiniz. Birikim şekillerinde ise kalsiyum karbonat kelimesi doğrudan traverten oluşumuna işaret eder.
Tahmini Süre:2m 0s